Drugi svjetski rat, afrički front

Maturski, seminarski i diplomski radovi iz istorije.

Ovaj odjeljak ne obrađuje samo operacije na frontu samog Mediterana nego i Britanske operacije protiv Italijana u Istočnoj Africi i vojne aktivnosti u Iraku i Iranu, koje su neodvojive od operacija u Mediteranskom regionu. Pošto su se morske i vazdušne bitke razmatrale odvojeno (vidi odjeljeke 12- Napredovanje u morskim bitkama i 13- Napredovanje vazdušnih bitaka), naglasak je bio na kopnenim operacijama u Egiptu, Libiji, Istočnoj Africi, Francuskoj Sjevernoj Africi, Kreti, Siriji, Italiji (uključujući Siciliju) i brojnim Mediteranskim otocima.

Mediteranski front je imao različit značaj u pojedinim fazama Drugog svjetskog rata. Prije ulaska Italije rat u junu 1940. godine bio je neaktivan; od tog vremena pa nadalje, do vremena napada Njemačke na SSSR u junu 1941. godine on je bio glavna operaciona zona i jedini front na kojem su se vodile kopnene borbe. Unutar Anglo-američkih područja u Franscuskoj sjevernoj Africi u novembru 1942. godine (Operacija Torch/Baklja) do avgusta 1943. godine, kada su planovi za invaziju sjeverozapadne Evrope odobreni (operacija Overlord) od strane Generalštaba Savezničkih snaga, on je dobio na značaju, ali je operacijom Overlord koja je pokrenuta u junu 1944. godine, Mediteran postao sekundarni front.

Predratni period: 1933-1939

Šest i po godina nakon što je Adolf HITLER postao Kancelar Njemačkog rajha u januaru 1933., nastao je period sve većih tenzija u Mediteranu i okolnim regionima, kao i u drugim područjima. U oktobru 1935. godine, Italija, ispravno prosuđujući značaj Društva (Lige) naroda je odlučila da proširi svoje već značajno carstvo u Africi vršeći invaziju na Etiopiju i do maja 1936. godine ona je okončala aneksiju te države.

Kasnije te iste godine, 26. avgusta, došlo je do poboljšanja Anglo-Egipatskih odnosa zaključivanjem sporazuma koji je imao za rezultat da Egipat postane saveznikom Britanije u ratu. Suecki kanal je trebao biti nadgledan kontinuiranim prisustvom Britanskih snaga, ali da bi se razuvjerila sumnjičavost Egipćana, trupe su trebale biti isključivo razmještene u uskoj zoni duž samog kanala. Britanci su mogli takođe koristiti određene pogodnosti luke i željezničke i putne komunikacije.

To je donekle oslabilo savezništvo između Njemačke i Italije, naknadno poznato kao Rim-Berlin Osovina, potpisana 25. oktobra. 2. januara 1937. godine, britansko-italijanski odnosi su popustili potpisivanjem zajedničke deklaracije (pod ironičnim nazivom Džentlmentski sporazum), čija je glavna odredba bila sloboda kretanja za obje strane u Mediteranu. Deklaracija je potvrđena u aprilu 1938. godine kada su se dvije vlade takođe složile da godišnje razmjenjuju informacije po pitanju svih bitnih promjena ili prijedloga za promjene u jačini i rasporedu svojih vojnih snaga. Upravo u to vrijeme, pozicija Britanije na Srednjem istoku se zakomplicirala poremećajem njenog mandata u Palestini gdje je izbila otvorena pobuna. Godinu dana kasnije, 7. aprila 1939. Italija je izvršila invaziju na Albaniju i u kratkom vremenu okupirala cijelu zemlju.

U međuvremenu, Hitlerove mnoge agresije, koje su kulminirale u invaziji na Čehoslovačku u martu 1939. godine i njegovom prijetećem ponašanju prema Poljskoj su dovele Evropu na rub općeg rata. Po jednom sporazumu sklopljenom 25. avgusta, Britanija je dala garanciju da će pružiti pomoć Poljskoj u slučaju agresije Njemačke. Njemačka je izvršila invaziju na Poljsku 1. septembra, i dva dana poslije tog događaja Britanija i Francuska su objavile rat Njemačkoj. Do 10. septembra, druge članice Britanskog Komonvelta Naroda su napravili slične objave rata.

Operacije u Africi 1939 – 1940

Razgovori štabova Francuske i Britanije koji su započeli u Londonu krajem marta 1939. godine su uključivali opsežno planiranje za provođenje zajedničkih operacija na Mediteranu. Poslije, u maju i junu, održani su sastanci komandanata Francuske i Britanije na Mediteranu i Srednjem istoku u Rabatu, Adenu i Jerusalemu.

Sa izbijanjem rata između Njemačke i drugih Saveznika 3. septembra 1939. godine, Italija se našla u teškom položaju. Ona je posjedovala znatan dio afričkog carstva, koji se sastojao od starih kolonija Eritreje, Italijanske Somalije i Libije, kao i nedavno stečene Etiopije. Čak i kad bi njeni partneri Osovine postigli rane uspjehe u sjevernoj Evropi, komunikacije Italije sa njenim posjedima u Africi bi bile odsječene, izuzev za povremeni brod ili letjelicu koji su predtsvljali ipak rizično putovanje. Mornarice Britanije i Francuske su dominirale Mediteranom sa svojim moćnim flotama baziranim u britanskim mornaričkim bazama u Gibraltaru, Malti i Aleksandriji, i francuskim bazama u Toulonu, Bizerete, Alžiru i Oranu. U Libiji je italijanski garnizon bio u sendviču između jakih francuskih snaga u Francuskoj Sjevernoj Africi i znatnih britanskih snaga u Egiptu; a druge kolonije Italije su bile okružene potencijalnim neprijateljima sa svih strana, iako snage koje su bile raspoređene protiv nje nisu bile prejake u ranim fazama rata. U ovakvim uvjetima, italijanski diktator, Benito Mussolini je zauzeo jedini praktičan kurs: da teoretski ostane neutralan a istovremeno pruži svu moguću potporu Njemačkoj.

Sa neutralnom Italijom i Njemačkom koja nije imala pristup tom području (izuzev povremene podmornice koja se mogla provući kroz uska Vrata Gibraltara), Mediteranski front je ostao neaktivan prvih devet mjeseci rata. Tokom tog perioda Saveznici su preduzeli korake ka unapređenju svoje pozicije i usavršavanju svojih planova za zajedničku akciju u slučaju neprijateljskih dejstava Italije. U junu 1939. godine, general (a poslije maršal armijske zone) Sir Archibald Wavell (kasnije Prvi Earl Wavell) je postavljen za glavnog komandujućeg svih britanskih kopenenih snaga na Srednjem istoku sa štabom u Kairu. Prvi kontingenti trupa iz Australije i Novog Zelanda su stigli u Egipat kao pojačanje svom komandantu u februaru 1940. godine.

10. maja, Winston CHURCHILL je posao premijer i ministar odbrane, a istog tog dana, Hitlerova vojska je izvršila invaziju na Francusku, Belgiju, Nizozemsku i Luksemburg. Uspjeh Njemačke je bio spektakularan. Do 22. juna Francuska je potpisala primirje sa Njemačkom i neprijateljska dejstva su prestala; britanske ekspedicione snage su se povukle u Veliku Britaniju a sjeverni dio Francuske i cijela Belgija, Nizozemska i Luksemburg su postale zemlje okupirane od strane Njemačke. U međuvremenu, 10. juna, Italija je objavila rat Velikoj Britaniji i Francuskoj (s početkom od 11. juna). Francuska je takođe potpisala primirje sa Italijom 24. juna i tako je Britanski Komonvelt ostao jedini u ratu protiv Njemačke i Italije.

Rezultat ovih događaja na Mediteranskom frontu je bio alarmantan sa stanovišta Britanije. Vlasti u Francuskoj Sjevernoj Africi, drugi afrički posjedi Francuske i Sirija su odlučili da priznaju novu francusku Višijevsku (Vichy) vlast pod maršalom Phillipe PETAIN-om i da poštuju njegova naređenja. Pažljivo razrađeni anglo-francuski planovi za zajedničku akciju su propali. Teret održavanja otvorenih komunikacija morem na Mediteranu, odbrana Suckog kanala i bavljenje s Italijanima u Istočnoj Africi, je sada potpuno pao na britansku mornaricu i mršave snage generala Wavell-a smještene u Egiptu.

S početkom juna, Komonvelt je imao 1 bojni brod, 1 šesto-inčnu krstaricu, 9 razarača baziranih u Gibraltaru, i 4 bojna broda, osmo-inčne krstarice i 9 razarača, 1 nosač aviona i 20 razarača u istočnom Mediteranu baziranih u Egiptu, dok je Italija imala 6 bojnih brodova ( 2 se nisu prdružili floti do jula), 7 osmo-inčnih krstarica, 12 šesto-inčnih krstarica i 50 razarača.
Kopnene snage Komonvelta su uključivale 1 oklopnu diviziju, 1 nekompletnu diviziju iz Indije, 1 brigadu Novog Zelanda, 1 konjičku diviziju, dio divizije iz Australije, 2 nezavisne konjičke regimente- ukupno oko 63.500 vojnika, u Egiptu i Palestini; 9.000 vojnika u Sudanu, 1.500 vojnika u Somaliji, 8.500 vojnika u Keniji, što je ukupno iznosilo oko 19.000 ljudi u Istočnoj Africi. Italija je imala 9 redovnih (stalnih) divizija, 3 divizije Crnokošuljaša i dvije divizije Libijaca- što je ukupno iznosilo 200,000 ljudi u Libiji; i oko 91,000 evropskih i 199.000 domaćih vojnika sa 400 topova i 200 lakih tenkova u Istočnoj Africi. Uopćeno govoreći, jedinice Komonvelta su bile znatno slabije, dok su Italijani bili potpuno snažni. Britanski Komonvelt je imao ukupno 375 letjelica svih tipova (205 u Egiptu i Palestini, a 170 u Istočnoj Africi); Italija je imala 638 aviona (313 u Libiji a 325 u Istočnoj Africi).

Pored generala Wavell-a,glavni komandanti Britanskog Komonvelta su bili admiral (poslije admiral flote) Sir Andrew Cunningham (poslije Prvi Vikont Cunningam od Hyndhope) i maršal zračnih snaga Sir Arthur Longmore, koji je komandovao morskim i zračnim operacijama na Mediteranu i Srednjem istoku. General (poslije maršal operativne zone) Sir Henry Maitland Wilson (poslije Prvi Baron Wilson od Libije i Stowlangtofta) je bio komandant britanskih trupa u Egiptu; general pukovnik (poslije general Sir) Richard N. O’Conor komandovao je snagama Zapadne pustinje; general pukovnik (poslije General Sir) William Platt komandant trupa u Sudanu; general pukovnik Douglas P. Dickinson komandovao je trupama Istočne Afrike baziranim u Keniji.
1. novembra general Dickson je bio zamjenjen generalom pukovnikom (poslije general Sir) Allan G. Cunningham-om, mlađim bratom admirala Cunninhama. S italijanske strane tu su bili maršal Italo Balbo koji je poginuo u zračnoj nesreći u junu, a nasljedio ga je glavno komandujući u Libiji maršal Rodolfo Graziani. Vojvoda od Aoste je bio viceroj i glavno komandujući u Italijanskoj Istočnoj Africi.