Analiza bilansa stanja

ANALIZA BILANSA STANJA

Aktiva i pasiva, kao elementi bilansa stanja, jesu složene kvalitete, koji se sastoje iz različitih oblika sredstava i izvora sredstava, čiji odnosi mogu biti normalni i nenormalni, proporcionalni i neproporcionalni. Ovi odnosi određuju kvalitet materijalno – finansijske konstitucije preduzeća, a pod normalnom materijalno – finansijskom konstitucijom preduzeća se podrazumijeva optimalna veličina i struktura sredstava i izvora sredstava u odnosu na zadatke i uslove pod kojima se oni realizuju.
Analiza bilansa stanja podrazumijeva slijedeće:
1. analiza aktive
a) analiza realne aktive
b) analiza fiktivne aktive
2. analiza pasive
a) analiza pasive sa vlasničkog aspekta
b) analiza pasive sa aspekta ročnosti
c) analiza pasive prema namjeni
3. analiza finansijskog položaja preduzeća
a) analiza finansijskog položaja primjenom racio brojeva
b) analiza mogućnosti poboljšanja finansijskog položaja preduzeća


5.1. ANALIZA AKTIVE


Aktiva početnog bilansa stanja prikazuje sredstva različite funkcionalne namjene i identična je sa njima, ali pojam aktive nije identičan sa sredstvima – imovinom. Aktiva početnog bilansa stanja se ˝proširuje˝ i u njoj se osim sredstava (imovine, realne aktive) pojavljuju fiktivne stavke (smanjenje sredstava, fiktivna aktiva). U ovom slučaju sredstva predstavljaju iznose sposobne da se upotrijebe za izvršenje osnovnog zadatka, a smanjenje sredstava iznose koji su to svojstvo izgubili.
Prema tome, zadatak analize aktive jeste izvođenje konstatacije o njenom obimu, strukturi, dinamici i uzrocima koji su ih uslovili. Analizom obima se izvode konstatacije o stanju i dinamici aktive, a analizom strukture aktive sagledava se procentualno učešće, dinamika i smanjenje sredstava realne i fiktivne aktive u ukupnoj aktivi. Učešće realne i fiktivne aktive u ukupnoj aktivi računa se na osonovu sljedećih pokazatelja:

Učešće realne aktive = realna aktiva / aktive x 100
Učešće fiktivne aktive = fiktivna aktive / aktiva x 100







5.1.1. ANALIZA REALNE AKTIVE


Svako ima svoj, poseban zadatak zbog kojeg se osniva, a za izvršenje zadataka služe poslovna sredstva. U preduzeću se realizuju dvije vrste zadataka, za koje se obezbjeđuju dvije vrste sredstava, i to: poslovna sredstva koja služe za izvršenje zadataka i sredstva posebne namjene koja na posredan način pomažu izvršenju zadatka. Sredstva pomoću kojih preduzeće izvršavaju zadatke imaju karakter stalne – realne imovine.
Analiza sredstava se, u tom slučaju, zasniva na učešću poslovnih i posebnih sredstva u ukupnim sredstvima i njihovoj dinamici. Konstatacije o stanju i dinamici sredstava posebne namjene su indikatori kvalitete poslovanja preduzeća i politike koju preduzeće vodi u tom domenu. Rast ovih sredstava je rezultat pozitivnog poslovanja preduzeća i odgovarajuće socijalne i poslovne politike. Struktura sredstava se sagledava pomoću sljedećih indikatora:

Učešće poslovnih sredstava = poslovna sredstva / sredstva x 100
Učešće posebnih sredstava = posebna sredstva / sredstva x 100

Komparativnom analizom se izvodi konačan sud o normalnom ili nenormalnom iznosu sredstava kojima preduzeće raspolaže, s tim da analiza treba izvesti i konstatacije o stepenu korištenja pojedinih oblika sredstava i uzrocima koji su to uslovili.
Analiza realne aktive podrazumijeva :
1. analiza poslovnih sredstava
2. analiza posebnih sredstava

Analiza poslovnih sredstava

Analiza poslovnih sredstava uključuje:
1. analizu osnovnih sredstava
a) analiza osnovnih sredstava u pripremi
b) analiza aktivnih osnovnih sredstava
2. analizu obrtnih sredstava
a) analiza ukupnih obrtnih sredstava
b) analiza novčanih sredstava
c) analiza robnih obrtnih sredstava
d) analiza obrta obrtnih sredstava

Osnovna sredstva definišu proizvodnu moć preduzeća, dok odnos između osnovnih i obrtnih sredstava predstavlja organski sastav preduzeća. Odnos između osnovnih i obrtnih sredstava može biti ispitan sa aspekta funkcionalnosti i sa aspekta angažovanosti sredstava.
Analiza funkcionalnosti podrazumijeva analizu odnosa između osnovnih sredstava kao kapaciteta i obrtnih sredstava kojima se ti kapaciteti ˝hrane˝. Nabavna cijena osnovnih sredstava predstavlja osnov za posmatranje ovog odnosa, jer se prema njoj određuje potreban nivo i struktura obrtnih sredstava. Odnos između osnovnih i obrtnih sredstava sa aspekta njihove angažovanosti u datom trenutku se posmatra iz ugla sadašnje vrijednosti osnovnih sredstava, na osnovu čega se može zaključiti koji je iznos u datom periodu angažovan u osnovna, a koji u obrtna sredstva. Učešće osnovnih i obrtnih sredstava u ukupnim poslovnim sredstvima se računa na slijedeći način:

Učešće osnovnih sredstava = osnovna sredstva / poslovna sredstva x 100
Učešće obrtnih sredstava = obrtna sredstva / poslovna sredstva x 100


Podjela osnovnih sredstava na aktivna i osnovna sredstva u pripremi jeste sa aspekta njihove uloge u procesu reprodukcije preduzeća, pri čemu aktivna sredstva aktivno učestvuju u proizvodnji proizvoda i na njih prenose dio svoje vrijednosti, a osnovna sredstva u pripremi nisu aktivno uključena u proces proizvodnje. Analiza osnovnih sredstava je bitna, zbog toga što se tim putem otkrivaju uzroci smanjenja ili povećanja osnovnih sredstava, kao i njihov pozitivan ili negativan uticaj na poslovanje preduzeća. Promjene osnovnih sredstava mogu biti fiktivne i stvarne. Stvarno povećanje osnovnih sredstava se dešava putem rekonstrukcije, modernizacije, izgradnje ili vraćanja osnovnih sredstava van upotrebe u upotrebu. Povećanje vrijednosti sredstava pod uticajem dinamike cijena se odražava kroz revalorizaciju osnovnih sredstava, a njihovo smanjenje ima višestruke uzroke sa negativnim ili pozitivnim djelovanjem. Pokazatelji koji se koriste u analizi jesu:

Učešće osnovnih sredstava u pripremi = osnovna sred. u pripr. / osnovna sredstva x 100
Učešće aktivnih osnovnih sredstava = aktivna osnovna sred. / osnovna sredstva x 100

Osnovna sredstva u pripremi predstavljaju prelaz obrtnih sredstava u osnovna i ona po završetku izgradnje postaju sposobna za upotrebu. Ona se javljaju u vidu novca, u materijalnom obliku, kao investicije u toku i dovršena osnovna sredstva, a pravac kretanja pojavnih oblika je N – M – I – D (novac, materijalni oblik, investicije u toku, dovršena osnovna sredstva). U analizi ove kategorije osnovnih sredstava jeste i analiza investicija u toku, što podrazumijeva utvrđivanje karaktera promjena na osnovnim sredstvima u pripremi i uzrocima koji dovode do njihove pojave.
Aktivna osnovna sredstva su sposobna da se uključe u process proizvodnje, a sa tog aspekta dijele se na osnovna sredstva u funkciji i osnovna sredstva van funkcije, zavisno od toga da li su uključena u proces rada ili ne. Analiza ove vrste osnovnih sredstava ima zadatak da pruži konstatacije o obimu, dinamici i strukturi aktivnih osnovnih sredstava i njihovih pojavnih oblika u cjelini.
Kod analize osnovnih sredstava u funkciji treba izvršiti analizu tehničke opremljenosti rada, analizu korištenja kapaciteta i analizu efikasnosti osnovnih sredstava. Pri tome: pokazatelj tehničke opremljenosti rada je odnos između osnovnih sredstava u funkciji i broja zaposlenih radnika; analiza korištenja kapaciteta predstavlja izvođenje konstatacija o stepenu iskorištenosti kapaciteta i identifikaciju uzroka koji su ih uslovili, kao i ukazivanje na njihove posljedice; analiza efikasnosti osnovnih sredstava se mjeri odnosom rezultata poslovanja i prosječno korištenih osnovnih sredstava.
Analiza osnovnih sredstava van funkcije treba da prikaže obim, strukturu i dinamiku ovih sredstava, kao i stepen njihove otpisanosti, označi njihove uzroke, utvrdi njihov uticaj na poslovanje preduzeća, produktivnost rada, nivo troškova i ekonomiju preduzeća, te da sugeriše mogućnosti njihovog aktiviranja. Osnovna sredstva van funkcije jesu funkcionalno sposobna sredstva, koja se u momentu analize ne koriste, a njihov status mogu da dobiju: sredstva van upotrebe, kupljena ili izgrađena sredstva koja nisu uključena u proces reprodukcije.
Sredstva, koja sa osnovnim sredstvima omogućavaju tok procesa reprodukcije jesu obrtna sredstva, tj. ona ˝hrane˝ kapacitete. Obrtna sredstva su ona sredstva čiji je koeficijent veći od jedan i koja se u godini dana obrnu više puta. U slučaju da njihov obrt traje duže od godinu dana, onda je njihov koeficijent manji od jedan. Kraće vrijeme obrta uslovljava manji iznos obrtnih sredstava, a duže vrijeme obrta veći iznos obrtnih sredstava. Razlike koje nastaju u obrtu sredstava treba analizirati u odnosu na normalno potrebnu sumu, kao i u odnosu na njihov iznos u prethodnom periodu i srodna preduzeća.