Koje je poreklo vojne neutralnosti Srbije

Koncept neutralne države (ili koncept neutralnosti) predstavlja jedan od najkomplikovanijih u me]unarodnim odnosima, budu’i da nikada nije bio u potpunosti jednoznačno definisan. Kao takav on i dalje ostavlja prostor za različita proizvoljna tumačenja sa kojima se srećemo, od svakodnevnog govora do stručne literature. Sama reč neutralnost, koja označava status u međunarodnim odnosima, upotrebljava se prilično proizvoljno: neutralnost, neutralizam, neutralistička država, vojna neutralnost, nesvrstanost predstavljaju samo neke od termina koji se sreću.

U slučaju Republike Srbije, koncept neutralnosti je postao interesantan krajem 2007. godine kada je Rezolucijom Narodne skupštine o zaštiti suvereniteta, teritorijalnog integriteta i ustavnog poretka Republike Srbije proglašena „vojna neutralnost Republike Srbije prema postojećim vojnim savezima“ . Međutim, sve do danas, ni u jednom drugom zvaničnom državnom dokumentu značenje ove spoljnopolitičke odrednice nije preciznije definisano. Od tada, ova orijentacija Srbije ka „neutralnom“ odnosno „vojno-neutralnom“ statusu u međunarodnim odnosima neprestano izaziva dosta zabune i proizvoljnih tumačenja u domaćem javnom diskursu.

Naime, primećuju se dve tendencije u tumačenjima. Prva se odnosi ka „neutralnom“ statusu Srbije kao prema isključivo političkoj poluzi koja služi kako bi se sprečila veća saradnja u pravcu evroatlantskih integracija i eventualne potpuneintegracije Srbije u Severnoatlantsku alijansu (NATO), i time Srbija ostavila otvorena za neku drugu potencijalnu opciju. Druga tendencija pridaje mnogo veci značaj neutralnosti, poredeći status Srbije sa ostalim priznatim neutralnim državama u Evropi, kao što su Švajcarska, Švedska, Austrija, Irska i druge. Ona je do sad bila mnogo više prisutna u medijima, i građanima se predstavlja kao ključ po kome Srbija može da dođe do članstva u Evropskoj uniji (EU), a da izbegne članstvo u NATO. Međutim, pitanje je da li ovaj trenutni status Srbije uopšte može da se poredi sa evropskim državama kojima je priznat status stalne neutralnosti, kao i koje su njegove prednosti u odnosu na ostale opcije.