TRŽIŠNA CIJENA AKCIJA

Kada se akcije emituju po utvđenoj nominalnoj vrijednosti za njihov kasniji život presudan značaj ima tržišna cijena. Odnos između tržišne cijene i nominalne vrijednosti akcije je isti kao i kod vrijednosti i cijene u opštem slučaju. To znači da na cijenu utiču različiti faktori i na njeno kretanje osim vrijednosti (kao i kod robe tako i kod akcija) utiču monetarni faktori, a osnovni uticaj vrši zakon ponude i tražnje. Metode proračuna cijene akcije u suštini svode predviđenu buduću vrijednost na sadašnju vrijednost.
Fundamentalna analiza promene cena akcija na finansijskom tržištu objašnjava pod dejstvom faktora koji dolaze iz okruženja preduzeća (političkog, ekonomskog, pravnog… ). Jedna od najranijih postavki fundamentalne analize kretanja cena akcija jeste klasična teorija koja u centar pažnje stavlja zarade koje ostvaruju kompanije. Po ovoj teoriji, bilo koja promena u faktorima koja može uticati na promenu zarade određenog sektora ili kompanije uticaće na cene akcija koje će doživeti promenu i pre nego što se očekivane promene u zaradama i dividendama dese.
Čekanje da se zarade i ostvare predstavlja i suviše sporu reakciju investitora koji želi da maksimizira profit. Drugi pravac fundamentalne analize, koji se u velikoj meri zasniva na psihološkim faktorima, jeste teorija poverenja. Kretanje cena akcija, po ovoj teoriji, određuju pad ili rast poverenja koje investitori imaju prema budućim kretanjima cena akcija, zarada i dividendi. Ako dovoljan broj investitora ima optimističan odnos u vezi sa fundamentalnim uslovima ili u pogledu budućnosti neke individualne kompanije, odlučiće se za kupovinu akcija.
U suprotnoj situaciji, kada je raspoloženje investitora prema nekoj kompaniji pesimistično, oni će zauzimati kratku poziciju prodajući akcije bez obzira na nivo fundamentalnih pokazatelja tih kompanija. Teorija poverenja može izgledati kao podvarijanta klasične teorije ali je njena suština u psihološkom pristupu pre nego u primeni kvantitativnih podataka. Glavna prednost ove teorije nad klasičnim pristupom jeste njeno objašnjenje brojnih spekulacija na tržištu koje klasična teorija nije u stanju da objasni.
I dok pristalice fundamentalne analize stavljaju u centar pažnje uticaje iz političkog i ekonomskog okruženja i psihološke faktore koji kreiraju ponašanje investitora, tehnički analitičari smatraju da se cene menjanju pod presudnim uticajem promena na samom tržištu. Štaviše, ponašanja učesnika u budućnosti izvode se iz njihovog ponašanja u prošlosti. Tehnički analitičari proučavaju samo tržišnu cenu jer se u njoj na kraju odražavaju promene svih fundamentalnih faktora. Dodajući ovoj premisi i postavku da se tržište kreće u naizmeničnim trendovima, ovi analitičari smatraju da je budućnost u stvari puko ponavljanje prošlosti.
Jedno od glavnih pitanja kod analize cene akcija je: kako odrediti njihovu fundamentalnu ili pravu vrednost. Ta prava vrednost još se naziva i «unutrašnja vrednost» (intresic value). Ona je od ogromne važnosti za investitore u akcije, finansijske analitičare, finansijske menadžere u preduzećima i za sve druge interesente, jer od poznavanja cene akcija opredeljuju svoje ponašanje i donošenje investicionih odluka. Tako, ako investitor ima saznanje da je realna vrednost akcija niža od tržišne cene, doneće odluku da je kupi. A ukoliko investitor ima saznanja da je njena realna vrednost veća od tržišne cene, velika verovatnoća je da će investitor doneti odluku da je proda.

Postoji veliki broj pristupa i modela pri određivanju realne vrednosti akcija. Modiljani i Miler su 1961. godine identifikovali četiri osnovna metoda i to:

1. analiza zasnovana na sagledavanju gotovinskog toka sredstava (cash flow analysis);
2. metod diskontovanja dividendi (discount dividend method);
3. analiza dobiti (EPS) i razvojnih mogućnosti (P/E) i
4. analiza zasnovana na sagledavanju prinosa.