Svetske ekonomske krize od 1929 do danas

Maturski. seminarski i diplomski radovi iz ekonomije: menadzment, marketing, finansija, elektronskog poslovanja, internet tehnologija, biznis planovi, makroekonomija, mikroekonomija, preduzetnistvo, upravljanje ljudskim resursima.

U ovom diplomskom radu obrađene su najznačajnije svjetske ekonomske krize koje su ostavile posljedice kako na tržište na kojem su nastale, tako i na globalno tržište.
Svaku od kriza prate određeni poremećaji koji su se odrazili na 3 najznačajnija ekonomska faktora u svakoj ekonomiji: naftu , zlato , valutu (dolar).

Neke od kriza su izazvane tržišnim neravnotežama (Velika Depresija 1929.),neke ratovima ( Irak) ,a neke jednostavno višom silom (Uragan Katrina).

U prvom dijelu rada govorit će se o Velikoj ekonomskoj krizi koja je zahvatila SAD tokom 1929-1933.Međutim kriza nije imala efekte samo na Ameriku , njene posljedice su se većim dijelom osjećale i u Evropi.

U drugom dijelu bit će govora o krizi koja se pojavila 70-tih godina i koja je definitivno promijenila vanjskotrgovinsku politiku SAD.Riječ je o naftnoj krizi 70-tih.

Treći dio govori o tragičnom događaju koji je zadesio Ameriku 11. septembra 2001.god.Poslije terorističkog napada na SAD uslijedio je niz ekonomskih poremećaja.Neki od tih poremećaja su izazvali i 4 krizu:Rat u Iraku.

I u posljednjem dijelu govorit će se o najnovijoj prirodnoj ali i ekonomskoj katastrofi:Uragan Katrina!Kobna Katrina je došla kao kap ulja na već razbuktanu ekonomiju SAD-a.

Jedno je sigurno.Svaka od ovih kriza je ostavila traga u ekonomiji svijeta.Neke su prevladane , a s nekim se još mnoge ekonomije bore.

VELIKA EKONOMSKA KRIZA 1929.

Uvod

Velika ekonomska kriza označava najgori period ikad koji je zahvatio ekonomiju SAD.Kriza je počela u SAD-u ali je zahvatila sve industijalizovane ekonomije širom svijeta.Nastala je 1929.godine a trajala je do 1933.(iako se smatra da su sve posljedice krize nestale tek nakon II svjetskog rata).Kriza je započela sa krahom na berzi 21.oktobra ali njeni uzroci su bili mnogo dublji.Zahvatila je sve segmente ekonomske sfere:proizvodnju,banke,berze i dovela do velikih i neočekivano loših promjena.Mnoge fabrike su zatvorene,većina ljudi je ostala bez posla a samim tim i bez „hljeba u rukama“.Činilo se da stvari nikad neće krenuti nabolje....

Glavni uzroci Velike krize

Mnogi faktori su igrali ulogu u nastanku krize ali jedan od glavnih uzroka je bila kombinacija neravnomjerne raspodjele bogatstva kroz 1920-te i velike berzanske špekulacije.
Neravnomjerna distribucija je postojala na više nivoa:novac je neravnomjerno distribuiran između bogatih i srednje klase,između industrije i poljoprivrede,i između SAD-a i Evrope.Sve ovo je uticalo na stvaranje nestabilne ekonomije.Velike berzanske špekulacije iz 20-tih su „umjetno“ držali tržište vrijednosnih papira na visokom nivou.Ove 2 kombinacije vodile su ekonomiju do samog kolapsa.
20-te su značile eru punog prosperiteta za SAD:ukupni nacionalni dohodak je porastao sa 74.3 mil $(1923) na 89 mil $ (1929).Ovaj prosperitet nije bio jednako raspodijeljen između američke populacije.Prema studiji Brokings Instituta u 1929.je zabilježeno da je 0.1% najbogatijih Amerikanaca imalo isti prihod kao 42% najsiromašnijeg dijela populacije.Tih istih 0.1% Amerikanaca je kontroliralo 34% svih ušteđevina dok njih 80% nije uopšte imalo ušteđevinu.Automobilska industrija Henrija Ford-a je klasičan primjer nejednake distribucije.Fordov lični dohodak je iznosio 14 mil $ u istoj godini kada je prosječni lični dohodak bio 750 $(po današnjim standardima prosječni lični prihod u SAD-u iznosi 18.500$ i to bi značilo da bi Ford zarađivao 345 mil $ godišnje).Osnovni razlog rasta jaza između bogatih i radne klase je bio porast proizvodnje output-a u ovom periodu.Od 1923-1929. prosječni output po radniku je narastao za 32% u proizvodnji.
Tokom istog perioda prosječne plate po radniku su porasle za samo 8 %.Troškovi proizvodnje su padali,plate polako rasle,a cijene stagnirale.Od 1923-1929.profiti kompanija su porasli za 62% ,a dividende za 65%.Američka vlada je također doprinijela ovom jazu između bogatih i srednje klase jer je uticala svojom politikom na smanjenje poreznih stopa (na dohodak,na nasljedstvo)što je za bogate značilo da su smanjili svoje poreske obaveze sa 600.000 na 200.000$.
Da bi ekonomija stabilno funkcionisala ukupna ponuda bi trebala biti jednaka ukupnoj tražnji,međutim ono što se tada dešavalo jeste da je bilo više ponuđenih proizvoda.Nije da se proizvodi nisu tražili ali oni čije se osnovne potrebe nisu zadovoljile nisu ni mogli tražiti nešto više,a bogati su bili zadovoljni trošeći samo mali dio svog prihoda.Bogati nisu mogli jest 40 obroka ili kupit 40 auta,40 kuća itd.3/4 SAD populacije je trošilo sav godišnji prihod na kupovinu opštih dobara(hrana,odjeća).To su bili siromašni ili srednja klasa tj oni sa dohotkom oko ili ispod 2.500 $ godišnje.Najsiromašnije ¾ populacije trošili su manje od 45% nacionalnog bogatstva dok je 25% najbogatijih trošilo 55% nacionalnog dohotka.
U tom periodu SAD su se oslonile ne 2 stvari da bi zadržali ekonomiju u pravom stanju a to su:prodaja na kredit i luksuzno trošenje i investiranje od strane bogate populacije.Jedan od očiglednih problema bio je da se riješi problem male potrošnje tj. da dopuste onima koji nisu u mogućnosti realizovati kupovinu da to učine preko uzimanje kredita.Ovaj princip se brzo prihvatio.
Do kraj 20-tih 60% automobila se kupovalo na kredit.Između 1925-1929. iznos kredita se povećao sa 1.38 mil $ na 3 mil $.Putem ove strategije se stvorila umjetna potražnja za proizvodima koje ljudi sebi inače ne bi mogli priuštiti.To je odgodilo katastrofu ali je učinilo i to da kad kriza nastupi bude još bolnija.Ljudi nisu mogli da koriste više svoju regularnu platu da kupe nešto što još nemaju jer su sve plate odlazile za otplatu prethodnih kupovina.SAD se također pouzdao u luxuznu potrošnju i investiranje od strane najbogatijih ali osnovni problem je bio što su se upravo ovi elementi temeljili na bogatom povjerenju u SAD ekonomiju.Ako stvari krenu niz brdo(a i jesu 1929.) ovo investiranje i trošenje bi propalo.
Štednja i investicije su važni faktori za održavanje balansa u ekonomiji,ali previsoki nivoi ovih faktora nisu dobri.Veće investicije obično znače veću produktivnost,ali zbog nejednake distribucije te povećane produktivnosti problem raspodjele prihoda i prevelike proizvodnje se samo pogoršao.Na kraju potraga za sve većim povratom od investicija je vodila ka tržišnim špekulacijama.Loša raspodjela dohotka nije se odrazila samo na socio-ekonomske klase nego i na cijele industrije.
U 1929.više od 200 korporacija su kontrolirale pola od cijelog korporacionog bogatstva u SAD-u.Dok se auto-industrija razvijala poljoprivredna industrija je gubila na značaju.Iste godine Ford Motors Comp. je zabilježila vrijednost od 345 mil $,cijene farma su opale,a cijene hrane su pale za oko 72%(zbog pretjerane ponude).Dok je prosječni dohodak per capita u 1929.iznosio 750$ za sve Amerikance,prosječni godišnji dohodak za nekoga ko je radio u poljoprivredi je iznosio samo 273$.Prosperitet iz 20-tih se jednostavno nije raspodijelio podjednako između industrija (najviši prihod imale su auto ind.i radio. ind.-do 1928.svaki 6-ti Amerikanac je vozio auto).Industrije koje su se nalazile u prosperitetu bile su one koje su proizvodile dijelove za auta.Industrija čelika prodavala je 15% svojih proizvoda auto-industriji.Industrija nafte je također profitirala i širila obim svojih poslova.Hoteli i moteli su se otvarali skoro na svim lokacijama jer su bili potrebni za bogatu klasu.Industrija koja je također učestvovala u ovom prosperitetu je bila konstrukcijska industrija.Zbog postojanja velikog broja automobila bila je velika potreba za širokim cestama.U 20-tim Amerikanci su trošili više od 1 mil $ godišnje na konstrukcije i održavanje autocesta.Radio industrija se također širila i do 1930. 40 % američkih porodica je imalo radio.Postavlja se pitanje zašto su baš razvijale automobilska i radio industrija?!
Tokom I Svjetskog Rata obje ove industrije su dosta unaprijedile svoju tehniku i poslovanje.Bila je velika potražnja za njihovim proizvodima zbog potreba rata pa su se sve češće otvarale tvornice koje su počinjale proizvoditi dijelove za ove industrije.U fabrikama su radili visoko obučeno osoblje a infrastruktura za ove proizvode je bila izgrađena i spremna.Farme i poljoprivreda je bila također značajna stavka tokom I Svjetskog Rata i vlada je podsticala poljoprivrednike da kupuju više zemlje i više proizvode jer je trebalo „nahraniti“ i Evropu.Ali nakon rata država je prestala da podržava farmere,cijene njihovih proizvoda su padale,a oni su sve više i više ulazili u nove dugove.Tako da je cijela ekonomija zemlje zavisila od ove 2 industrije.Ako i jedna od njih zaostane ,zaostala bi i ekonomija.Razlog zašto su na kraju i ove 2 industrije propale je jednostavan:ljudi nisu mogli kupit više auta ili radija(kad ih već imaju) pa se ni industrije nisu mogle širiti.
Posljednja velika nestabilnost ekonomije SAD-a je bio u lošoj distribuciji internacionalnog bogatstva.Dok je amerika uživala u prosperitetu 20-tih dotle se evropa borila da preživi posljedice I Svjetskog Rata.Tokom rata SAD vlada je posudila zemljama alijanse 7 mil$,a onda još 3.3 mil $.Amerika je počela posuđivati novac i Njemačkoj.Američki strani krediti su se popeli na 900 mil