Regionalni park Palic - Ludos

Maturski, seminarski i diplomski radovi iz geografije.

Turističko-rekreacioni kompleks “Palić-Ludaš” smešten je između peskovitih dina Subotičke peščare i lesnih naslaga Bačke lesne zaravni, udaljen od velikih reka i izvora. Smešten je između Dunava (udaljenost 55km) i Tise (25 km). Sa malo padavina, od davnina privlači pažnju stručnjaka, naučnika, a u poslednje vreme i turista. Nalazi se 8km jugoistočno od Subotice, 46 06 severne geografske širine i 19 46 istočne geografske dužine. Obrađeno područje iznosi 6360 hektara. Turističko-rekreacioni kompleks “Palić-Ludoš” se nalazi u severnom delu Vojvodine, u blizini državne granice prema Mađarskoj. Pogodnost položaja regiona ogleda se i u tome, što u njegovoj okolini ima većih naselja. Ova naselja predstavljaju centar inicijalnih turističkih kretanja u pravcu Palića i daju najveći deo izletnika. U prvom redu to je Subotica (8km), Bačka Topola (40km) i Horgoš (19km). Pored navedenih treba spomenuti Kanjižu (32km), Sentu (56km) i Sombor (66km), koja su sa regionom povezani putevima i željezničkim prugama.

Saobraćajna povezanost regiona

Kroz dugu istoriju najveći problem predstavljale su loše saobraćajne veze. U davna vremena posetioci su stizali na Palić zapregama i pešice. Za dalji razvoj Palića od velikog značaja je bila izradnja pruge Subotica-Segedin 1869. godine. Pruga Budimpešta-Zemun predata je u saobraćaj 1883. godine.Čvrsta veza između grada i jezera uspostavljena je tek 1894. godine.
Danas je situacija značajno promenjena. Da bi dokučili tajansvenog pejza”ža, velelepne građevine, bogate kolorične parkove postoji veliki broj mogućnosti. Pri ulasku u na’šu zemlju sa severa iz susedne Mađarske veoma je značajan granični prelaz Kelebija, međutim, smatra se da će u budućnosti veći primat imati prelaz Horgo’š. Granični prelaz za koji se planira kompletno renoviranje prema evropskim standardima, usmerava se u pravcu najvažnijih graničnih prelaza u zemlji tzv. Koridor-10, koji podrazumeva i željezničku prugu gde je posao nešto kompleksiji. Za sada se prevoz železnicom odvija preko pravca Subotica-Beograd i Subotica’-Budimpešta, te dolazi do dodirnih tačaka sa zemljama zapadne Evrope. Dobra drumska povezanost pruža mogućnost potencijalnim turistima da Palić posete koristeći polu-autoput sa tri petlje: Subotica-Istok, Subotica-Sever i Subotica-Jug, od kojih je najznačajniji Subotica-Sever samo 2km udaljen od mesta konačnog boravka.

Najbiži aerodrom je Surčin, ali dobra drumska veza ublažiće u prvi mah veliku razdaljinu u odnosu na Beograd od 175km ili kao alternativa korišćenje pravca preko Nove Pazove što je za nijansu dalje 200km. Obližnji aerodrom nije u funkciji ali je u perspektivi njegovo osposobljavanje za manje avione.
Posmatrajući položaj okoline Palića sa aspekta saobraćaja postoje sve povoljen predispozicije za razvoj turizma na ovom području. Stoga ih ne treba zanemariti već ulagati i usmeriti ka ispravnoj eksploataciji.

Geomorfološke odlike

U geomorfološkom pogledu regione je sastavljen od dva morfološka člana: Subotičke peščare i Bačke lesne zaravni. Subotička peščara zahvata uski prostor severno od Subotice i Palića do državne granice, gde se nastavlja u Veliku peščaru u Mađarskoj. Južna grranica Subotičke peščare nije tačno određena, jer prelaz ka Bačkoj lesnoj zaravni čini jedna uža zona izmešanog peska i lesa.
Subotička peščara je nagnuta od severozapada prema jugoistoku. Najviši predeli su severno i severozapadno od Subotice (između 131-443m), a najniži kod Palića (102m) i Horgoša (od 90 do 100m). Peščara je prekrivena čistim peskom, peskovitim lesom i čistim lesom. U celini preovlađuje čisti pesak, dok se na jugu javljaju peskoviti i čisti les. Prema Halavaču gornji slojevi peska sastavljeni su od kvarcnih zrnaca, kreča, feldspata, amfibola, magnezita i dr., boja peska je različita, uglavnom preovlađuje belo-siva sa smeđim humusnim slojem. Subotička peščara ostavlja na prvi pogled utisak jednoličnosti i monotonosti. Međutim, postoje brojne morfološke raznolikosti, kako po formama, tako i sa gledišta postanka, evolucije, savremenog izgleda i ekonomskog značaja. U Subotičkoj peščari se izdvaja 6 geomorfoloških elemenata, dine, izduvine, garmade, međudinske depresije, lesne oaze i rečne doline. Dine i međudinske depresije daju osnovnu crtu terena. Smenjuju se gotovo u pravilnim nizovima i izražene su u pravcu pružanja peščare. Pored uzdužnih dina, koje preovlađuju, javljaju se kupaste, parabolične, poprečne i trouglaste dine, što peščari daje svojevrsnu raznoobraznost. Između dina smeštene su međudinske depresije. Visinska razlika između dina i depresija je različita i kreće se od 1-11m u severoistočnom delu, pa do 11-17m u jugozapadnom delu. Dakle, Subotička peščara svojom morfologijom i građom predstavlja specifičan geografski sistem.
Na Bačkoj lesnoj zaravni leži južni deo turističko-rekreacionog kompleksa “Palić-Ludaš”. Ona zahvata prostor od Subotičke peščare pa do Velikog bačkog kanala. Debljina lesa je različita i kreće se od 10-20m. Bliže peščari les ima više finog sitnog peska, ilovastu strukturu, a južnije više punastih čestica. Od morfoloških članova javljaju se brežuljci, interkotlinske depresije, predolice, doline i dolovi.

Pedološki sastav tla

Pedološke osobine zemljišta utvrđene su merenjem izvršenim 1971. godine. Na osnovu tog merenja dobijena je pedološka karta.
Iz nje se vidi da je najrasprostranjeniji karbonatni černozem na lesnom pesku i to je zemljište pod intenzivnom obradom. Drugi po zastupljenosti je ilovasto peskoviti černozem, razbijen na manje celine. Naime, na pojedinim mestima černozem se smenjuje sa ritskom crnicom.
Pedološki sastav zemljišta veoma je značajan za poljoprivrednu proizvodnju. On je nastao pod uticajem više faktora: geološkog sastava zemljišta, vegetacije, klimatoloških i hidroloških prilika, mikroorganizama i životinjskog sveta. U zavisnosti od lesa, peska i aluvijuma u regionu postoji 5 tipova zemljišta:
- černozem,
- inicijalna peskovita zemljišta,
- rigolovani pesak,
- tresetna zemljišta i
- solođi.
Najviše su rasprostranjeni inicijalni i rigolovani pesak. Oni se prostiru u Peščari. Osnovne karakteristike ovih zemljišta su umerena hemizacija, slabo oglinjavanje, umereno ispiranje kreča i tendencija agregacije primarnih zemljišnih čestica. Ova zemljišta su pogodna za uzgoj vinove loze i voća, mada se na njima mogu gajiti i ostale kulture, ali sa manje uspeha. Černozem zahvata prostor na lesnoj zaravni. Osnovne karakteristike su velika poroznost, vodopropustljivost i sitnogrudvičavost. Pored toga, odlikuje se humusnoakumulativnim horizontom debljine između 80-120cm. Unutrašnji delovi humusnog sloja tamnije su boje od one na površini, što prvenstveno zavisi od procenta humusa. Na njemu jednako dobro uspevaju sve ratarske kulture. Najrasprostranjeniji tip slatina, u Vojvodini jesu solođi, koje se prostiru severno od Ludaškog jezera. Ovo je neplodno zemljište na kojem se za sada javljaju samo pašnjaci.