Osnivanje preduzeća u privrednom sistemu RS

Maturski. seminarski i diplomski radovi iz ekonomije: menadzment, marketing, finansija, elektronskog poslovanja, internet tehnologija, biznis planovi, makroekonomija, mikroekonomija, preduzetnistvo, upravljanje ljudskim resursima.

Zakon o preduzećima je jedan od najznačajnijih sistematskih zakona, jer unosi dosta reda u organizovanost privrede i po formi i po sadržini. Većina odredaba našeg Zakona o preduzećima je usaglašena sa pravom Evropske Unije, što je važno iz razloga što težimo priključenju ovoj integraciji.

Naš Zakon o preduzećima ima 450 članova i predstavlja jedan od najdužih sistematskih zakona. On prilično detaljno reguliše sva pitanja vezana za osnivanje i rad privrednih društava, s tim što ostavlja mogućnost da osnivači pojedina pitanja regulišu i drugačije.

Materija Zakona o preduzećima je podeljena u šest delova.

U prvom delu date su zajedničke odredbe (pojam preduzeća i preduzetnika, osnivanje, poslovanje, delatnost, firma, sedište, zastupanje, organi i ostali podaci koji su od značaja za preduzeće).

Drugi deo obrađuje društva lica i društva kapitala, kao i društveno i javno preduzeće, gde Zakon sadrži samo osnovne odredbe o društvenom i javnom preduzeću. U trećem delu je regulisano povezivanje preduzeća, mada su pojedini oblici povezivanja šturo regulisana i to je ostavljeno preduzećima da sama regulišu.

Četvrti deo reguliše statusne promene, upis u sudski registar i promene oblika preduzeća. U petom delu Zakona o preduzećima sadržene su kaznene odredbe, a šesti deo sadrži prelazne i završne odredbe.

Preduzeće uopšte (pojam i pojavni oblici)

Kao što je napred navedeno, u prvom članu Zakona o preduzećima data je definicija pojma preduzeća, propisujući da je preduzeće pravno lice koje je nosilac prava i obaveza u pravnom prometu a privrednu delatnost obavlja radi sticanja dohotka. Delatnošću, u smislu ovog zakona, smatraju se proizvodnja i promet robe i vršenje usluga na tržištu, utvrđeni propisom o klasifikaciji delatnosti. Sva preduzeća imaju isti položaj, prava, obaveze i odgovornosti na tržištu i dužna su da posluju u skladu sa zakonom, dobrim poslovnim običajima i poslovnim moralom.

Preduzeće stiče status pravnog lica upisom u sudski registar i kao takvo je privredni subjekt u kome se obavlja delatnost - proizvodnja i promet robe, kao i vršenje usluga na tržištu, sve radi ostvarivanja dobiti. Osnivač obezbeđuje sredstva potrebna za osnivanje i početak rada preduzeća i donosi akt o osnivanju koji je u skladu sa zakonskim regulativama. Osnovni razlog zbog kojeg se formira i postoji svako preduzeće je sticanje profita, jer ako toga nema, nema ni razloga ni potrebe za njegovo postojanje.

U našoj zemlji postoje tri pojavna oblika preduzeća: privredno društvo, društveno preduzeće i javno preduzeće. Privredna društva mogu da se osnivaju kao društva lica (ortačko i komanditno društvo) ili kao društva kapitala (akcionarsko društvo ili društvo ograničene odgovornosti). U novom Zakonu o preduzećima postoji klasifikacija preduzeća samo prema statusu članova i akcionara, tj. prema prirodi kapitala (akcije ili udeli).

U zavisnosti od od pojavnog oblika, za preduzeća važe posebne odredbe što je sadržano u drugom delu Zakona o preduzećima, gde su date osnovne karakteristike pojedinih vrsta preduzeća.

Osnivanje preduzeća

Uporedno-pravni pregled pokazuje da je danas u svetu uglavnom u prmeni tzv. normativni sistem osnivanja preduzeća. Po tom sistemu svako lice ima pravo da osnuje preduzeće ili da učestvuje u osnivanju preduzeća, ako je ispunilo zakonom propisane uslove i ako bude sproveden propisani postupak. Taj je sistem načelno prihvaćen u našem važećem pravu.

Fizička lica mogu osnivati bilo koju vrstu privrednih subjekata dok pravna lica mogu osnivati društva kapitala, a što se tiče društva lica, jedino mogu u komanditnom društvu da učestvuju kao komanditori. Pojašnjeno, zakonom je predviđeno razgraničenje među osnovačima, čime je utvrđeno da fizička lica mogu osnivati oratčko, komanditno, akcionarsko društvo i društvo ograničene odgovornosti, dok je za pravna lica predviđeno da mogu osnivati akcionarsko i komanditno društvo, kao i društvo ograničene odgovornosti. Država,odnosno jedinica lokalne samouprave može osnovati i javno preduzeće.

Za strana pravna lica je predviđeno da mogu osnovati preduzeće u skladu sa saveznim zakonom kojim se uređuju strana ulaganja, ali samo pod uslovom uzajamnosti.

Drugi sistem je sistem odobrenja po kome preduzeće može da osnuje samo ono lice koje je za to dobilo odobrenje nadležnog državnog organa.

Preduzeće može biti osnovano i zakonom ili podzakonskim propisom. Na taj način nastaju preduzeća u državnoj svojini za obavljanje poslova od javnog interesa.

Za korišćenje normativnog sistema osnivanja preduzeća postoji više razloga, a glavni je da osnivanje preduzeća najčešće nema tako veliki društveni značaj da bi se u taj postupak morali umešati državni organi.

Ozakonjena je i praksa da jedno pravno ili fizičko lice možeda bude osnivač društva kapitala (a.d. i d.o.o.) , tzv. jednočlano društvo. Preduzeća koja obavljaju delatnost od opšteg interesa, mogu biti osnovane u svim organizacionim oblicima. Zakonska rešenja o osnivanju preduzeća polaze od ustavnog opredeljenja o slobodnom i saglasnom osnivanju i organizovanju preduzeća, što podrazumeva da za njihovo osnivanje nije potrebna nikakva saglasnost i otuda je zakon ugrađen u sistem prijave preduzeća u sudski registar, bez prethodnog odobrenja.

Preduzeća mogu da se osnivaju na određeno ili neodređeno vreme ako osnivačkim aktom nije drugačije određeno.

Forma i sadržina akta o osnivanju preduzeća

Osnivanje preduzeća, odnosno privrednog društva počinje donošenjem osnivačkog akta od strane osnivača preduzeća, koji shodno svojim poslovnim interesima, samostalno odlučuju o osnivanju preduzeća u skladu sa zakonom. Oblik privrednog društva u kome će preduzeće biti osnovano određuju slobodno osnivači u zakonom propisanim okvirima, birajući oblik preduzeća koji im najviše odgovara.
Osnivački akt je akt kojim osnivači formalno izražavaju svoju volju u pogledu osnivanja preduzeća. Svi osnivački akti se sačinjavaju u pisanom obliku s potpisima osnivača koji se overavaju u sudu. U pogledu forme osnivačkog akta, Zakon o preduzećima propisuje da se preduzeća osnivaju ugovorom, odlukom ili zakonom u zavisnosti od broja osnivača i vrste preduzeća. Osnivački akt preduzeća koje osniva država, odnosno jedinica lokalne samouprave je akt nadležnog organa.

Taj akt sadrži odredbe o bitnim pitanjima osnivanja preduzeća, pravnog položaja i poslovanja preduzeća, onako kako to zakon propisuje. Tako osnivači ustvari određuju firmu i sedište preduzeća, njegovu delatnost, iznos osnivačkih uloga, uslove i način utvrđivanja i raspoređivanja dobiti i snošenje rizika, označenje zastupnika preduzeća, odredbe o zaštiti sredine, kao i druge odredbe koje su ovim zakonom propisane za pojedine oblike preduzeća. Osnivački kat mora da sadrži i imena, odnosno firme osnivača, sa označenjem njihovih sedišta i adresa.

Prijavu za registraciju preduzeća, sa dokazima koji su predviđeni u sadržini osnivačkog akta, kao i dokazom pribavljenim od nadležne inspekcije prema sedištu preduzeća da su ispunjeni sanitarno-tehnički i radni uslovi ya poslovanje, podnosi lice ovlašćeno za zastupanje preduzeća. Izvršenu registraciju, registar preduzeća objavljuje u «Službenom listu SRJ».

Osnivački ulog

Preduzeće pored osnivačkog akta na samom početku mora da obezbedi i osnivački ulog. Visina osnivačkog uloga se utvrđuje osnivačkim aktom, ali ne sme da bude ispod minimuma koji zakon nalaže. U pojedinim pravima zakon propisuje pored minimuma ukupnog uloga i minimalni ulog po pojedinom osnivaču – partneru.

Osnivačkim ulogom se obezbeđuju sredstva za osnivanje i početak rada preduzeća, jer je to početni kapital, tj. osnovna glavnica preduzeća. Osnivački ulog se obezbeđuje pojedinačnim ulozima osnivača, i ti ulozi mogu biti u novčanoj i nenovčanoj formi. U nenovčane uloge spadaju stvari i prava izraženi u novčanoj vrednosti, lični rad i pružanje usluga društvu, i dr. Svim tim ulozima se obrazuje imovinska masa gde ulozi osnivača postaju svojina preduzeća. Preduzeće raspolaže svojom imovinom na način određen zakonom, osnivačkim aktom ili statutom.

Imovina preduzeća je materijalni osnov njegovog učešća u pravnom prometu, odnosno u privrednom poslovanju.

Delatnost preduzeća

Ovo je jedna od osnovnih obeležja preduzeća jer označava ciljnu funkciju istog. Delatnošću se smatraju proizvodnja, promet robe i vršenje usluga na tržištu. Preduzeće može vršiti jednu ili više delatnosti ali mora da ispuni uslove za obavljanje svake od tih delatnosti. Ti uslovi se odnose na tehničku opremljenost, zaštitu na radu i zaštitu životne sredine, a pored toga za određene delatnosti mogu biti propisane i neki specifični uslovi. Ako nadležni organ nije doneo rešenje da su ispunjeni svi neophodni uslovi, preduzeće ne može da se registruje.

Da bi preduzeće moglo da obavlja određene delatnosti, mora da se registruje kod suda koji je određen za te delatnosti. Preduzeće može i da promeni delatnost nakon određenog vremenskog perioda i to na način koji je utvrđen osnivačkim aktom preduzeća. I tu promenu delatnosti preduzeće mora da upiše u sudski registar. Postoji mogućnost da se osnivačkim aktom preduzeća utvrdi da je menjanje delatnosti preduzeća nemoguće za određeno vreme.

Sedište preduzeća

Kao jedno od osnovnih obeležja preduzeća, sedište predstavlja ono mesto na kome preduzeće obavlja svoju delatnost. Ako je to u više mesta, onda se kao sedište uzima ono mesto gde se nalazi uprava preduzeća. Sedište se upisuje u registar a Zakon predviđa mogućnost da preduzeće promeni sedište. To se vrši odlukom organa koji je određen osnivačkim aktom, odnosno samo uz saglasnost osnivača.