MEĐUNARODNA TRGOVINA FINANSIJA I FINANSIJSKI PRINOS

SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA: MEĐUNARODNA EKONOMIJA

TEMA RADA :

MEĐUNARODNA TRGOVINA FINANSIJA I FINANSIJSKI PRINOS


UVOD

Prema jednoj definiciji, međunarodno poslovanje (international business) se sastoji od transakcija koje se obavljaju preko nacionalnih granica da bi se ostvarili ciljevi pojedinaca, kompanija i organizacija. Ove transakcije se realizuju u različitim oblicima i često su međusobno povezane.

Prema drugoj definiciji, međunarodno poslovanje su sve komercijalne transakcije - privatne ili državne - između dvije zemlje. Privatne kompanije vrše ove transakcije zbog profita, a sa državama (vladama) to ne mora da bude slučaj.

Tri glavna cilja koji utiču na preduzeća da se bave međunarodnim poslovanjem su:

1) da prošire svoju prodaju,

2) da pribave resurse i

3) da minimiziraju rizik

Najznačajniji subjekt međunarodnog poslovanja su multinacionalna preduzeća. Jedinstvene definicije multinacionalnog preduzeća nema. Razlike postoje i u njenom pojmovnom određenju, tako da se pored imenice "korporacija", koriste i druge (kao što su "kompanija" ili "preduzeće"), a ujedno se uporedo koriste pridevi "transnacionalna" ili "multinacionalna".

U svim tim slučajevima se uglavnom podrazumeva da se radi o pravnom subjektu koji se sastoji od matičnog preduzeća i njegovih podružnica (filijala, afilijacija) u inostranstvu.

Najcelovitija je definicija koju daje UNCTAD za transnacionalne korporacije, kao inkorporirana ili neinkorporirana preduzeća koja se sastoje od matičnog preduzeća (parent enterprise) i njegovih afilijacija u inostranstvu.

Međunarodne poslovne finansije obuhvataju poslovne finansije sa elementom inostranosti, kod kojih preduzeća (i drugi privredni subjekti) pribavljaju novčana sredstva iz inostranstva (uglavnom u stranoj valuti ) za potrebe ostvarivanja svojih poslovnih ciljeva, korišćenje tih sredstava (u stranoj valuti ili u domaćoj valuti dobijenoj prodajom strane valute) u zemlji ili inostranstvu, kao i plasman (investiranje) novčanih sredstava u inostranstvo radi ostvarivanja preduzetničkih ili čisto finansijskih ciljeva.

Cilj međunarodnog poslovnog finansiranja je, sa jedne strane, obezbeđenje potrebnog iznosa i najpovoljnije strukture sredstava iz međunarodnih izvora za ostvarivanje poslovnih ciljeva i poduhvata i, sa druge strane, ekonomski najracionalnija ulaganja slobodnih sredstava kroz međunarodne transakcije.

1. POJAM I ZNAČAJ MEĐUNARODNOG POSLOVANJA

Trgovinska djelatnost se u svim državama sveta tretira kao zasebna grana nacionalne privrede. Trgovina u međunarodnom prometu robe i usluga posluje na principu profitabilnosti, a svaka nacionalna privreda nalazi sopstveni interes obavljajući ovu djelatnost.

Međunarodna trgovina posreduje u procesu razmjenu robe i neproizvodnih usluga kao što su špedicija, transport robe i putnika, bankarske usluge, ugostiteljsko-turističke usluge, usluge osiguranja, telekomunikacione usluge i drugo. Međunarodna trgovina predstavlja dio prometa robe i usluga kao kupoprodajnog predmeta koji prelazi carinsku granicu jedne države i ulazi na teritoriju države kupca, odnosno prodavca.

Međunarodno poslovanje podrazumeva sve biznis transakcije u koje su uključene dvije ili više zemalja. Ove biznis transakcije mogu biti privatne ili vladine. U slučaju privatnih firmi, transakcija je motivisana profitom, dok transakcije vlada zemalja često ne fokusiraju profit kao osnovni motiv pri obavljanju međunarodnog biznisa.

Dakle, međunarodni biznis, odnosno međunarodno poslovanje obuhvata redovnu razmjenu robe i usluga sa državama u inostranstvu.

Međutim, međunarodno poslovanje ne predstavlja samo promet materijalnih dobara i neproizvodnih usluga, već u određenim slučajevima predstavlja instrument ostvarivanja političko-ekonomskih interesa pojedinih država. Međunarodnu poslovanje danas karakteriše sve veći uticaj multinacionalnih (MNC) i transnacionalnih (TNC) kompanija. Ove kompanije obezbeđuju sirovine po povoljnim cijenama iz zemalja u razvoju, gde eksploatišu i jeftinu radnu snagu; one se javljaju i u razvijenim državama gde kompletiraju proces proizvodnje ili ga osamostaljuju, čime proširuju svoje tržište i koriste prednosti ekonomije obima. Čest motiv izvoz kapitala MNC i TNC je i zaobilaženje carinskih barijera, kao i potiskivanje konkurencije. MNC i TNC kroz okvire međunarodnog poslovanja, velikoj meri utiču na međunarodne odnose.

Nacionalne privrede država u svetu bez obzira na stepen svog razvitka nisu u stanju da se izoluju od tokova globalizacije i regionalizacije svetske privrede. Nacionalne granice zemalja se zbog jačanja regionalnih integracija postepeno gube.

Trgovinska djelatnost postaje spoljna i u okvirima međunarodnog poslovanja, tek kada pređe trgovinsko-političku granicu određenog regiona ili zemlje. Geografske i kulturološke udaljenosti između zemalja se permanentno smanjuju usled ekspanzije tehničko-tehnološkog razvoja, čime je omogućeno kompanijama znatno proširenje tržišta i izvora sirovina. Kompanije poput američkog Chrysler su proizvodile automobile od delova kupljenih i napravljenih u SAD, ali danas Chrysler nabavlja delove iz Nemačke, Japana, Koreje kao i iz desetak drugih zemalja. Za današnje međunarodno poslovanje, karakteristično je udruživanje, spajanje (merdžeri - mergers) međunarodnih konkurenata, čiji je motiv u ostvarivanju što većeg tržišnog učešća. Primeri ovih poslovnih udruživanja su sve brojniji u međunarodnim okvirima:

§ Daimler-Benz, nemački proizvođač luksuznih automobila, i Chrysler Corp, treći proizvođač u SAD, su izvršili jedno od najvećih udruživanja do sada, čime je stvoren zajednički kapital od 92. milijarde dolara. Ovaj merdžer, predstavlja najveći industrijski merdžer svih vremena.

§ Ford i Nissan su zajednički dizajnirali minikombi; Ford je imao uspešnu saradnju i sa Mazdom i Tojotom, tako da su tokom proteklih dvadeset godina napravljeni automobili Kentucky Mazda i Tojota koji su 50% urađeni od japanskih delova;

§ Mazda je konstruisala za Ford automobil (Ford Probe), koji se pravi u Michiganu;

§ General Electric i SNECMA, francuska kompanija, zajednički proizvode mlazne motore od 1971. godine.

Svaki oblik trgovinske djelatnosti u međunarodnom poslovanju izložen je određenim rizicima i političkim uticajima koji u nekim slučajevima dovode do stvaranja neželjenih rezultata. Upravo zbog toga je međunarodno poslovanje u nekim slučajevima podložno strogoj kontroli od strane vlade .

Motivi transfera kapitala iz jedne u drugu zemlju putem uvozno-izvoznih poslova, zasnivaju se na obezbeđivanju prihoda, odnosno maksimiranju profita, mada ne znači da svaki plasman kapitala u inostranstvo donosi priliv kapitala u kratkom roku.

Motivi zbog kojih se odvija kretanje kapitala u svetu ogledaju se u:

§ ostvarenju što većeg profita na bazi što većih profitnih stopa, u obliku prihoda od kamata ili u obliku dividendi npr.;

§ jeftinija radna snaga je često motiv transfera kapitala, a posebno kada se radi o tehnološki intenzivnim vrstama proizvodnje;

§ niže cijene sirovina i energije u pojedinim državama utiču na transfer kapitala;

§ izbegavanje carina i drugih uvoznih dažbina kroz izgrađivanje proizvodnih objekata (fabrika) unutar datog carinskog područja;

§ proširivanje tržišta i ostvarivanje političkih uticaja u nekoj zemlji;

§ omogućavanju određenih poreskih olakšica (off-shore zone);

§ beneficirani režim poslovanja, odnosno stvaranje slobodnih zona u kojima funkcioniše sistem olakšica, minimizirana administrativna procedura i jasan koncept ekonomske politike zemlje i zakonskih normi u privlačenju stranih investitora u zonu itd.

2. RASTUĆI PRINOSI, INTERNE I EKSTERNE EKONOMIJE OBIMA

Jedan od razloga zašto države međusobno trguju na osnovu specijalizacije su ekonomije obima ili rastući prinosi koje stvaraju prednosti za države koje se specijalizuju za proizvodnju ograničenog broja proizvoda ili usluga.

U ranijim teorijskim pristupima međunarodnoj trgovini polazilo se od pretpostavke o konstantnim prinosima (povećanje inputa i outputa je srazmjerno), potpune konkurencije i nepostojanja monopolskog profita. Međutim u uslovima rastućih prinosa (output proizvodnje se povećava više od inputa proizvodnje) velike firme obično imaju prednosti u odnosu na male i teže da dominiraju tržištem bilo samostalno (monopol) ili u grupi (oligopol). Postojanje imperfektne konkurencije na tržištu podrazumeva egzistiranje kompanija koje su dovoljno velike da mogu da utiču na cijene na tržištu u cjelini. Da bi se ostvarili efekti ekonomija obima u međunarodnoj trgovini neophodno je da se države koncentrišu, specijalizuju za proizvodnju ograničenog broja proizvoda. Uticaj na svetsku trgovinu će biti veći od situacije kada bi svaka država proizvodila sve proizvode. Proizvodnja ograničenog broja proizvoda u svakoj državi koja učestvuje u međunarodnoj trgovini omogućava im da koriste efekte ekonomija obima bez smanjenja varijanti potrošnje. Naprotiv, međunarodna trgovina omogućava da se broj raspoloživih varijanti potrošnjepoveća na svetskom tržištu u cjelini i u svakoj državi pojedinačno.

Ekonomije obima mogu biti interne i eksterne. Eksterne ekonomije obima se javljaju kada troškovi po jedinici proizvoda zavise od veličine privredne djelatnosti u kojoj pojedinačna firma obavlja svoju djelatnost, a ne bezuslovno od veličine bilo koje firme pojedinačno. Interne ekonomije obima se javljaju kada troškovi po jedinici outputa zavise od veličine same firme, a ne i nužno od veličine privredne djelatnosti u kojoj ona obavlja svoju poslovnu aktivnost.

Eksterne i interne ekonomije obima imaju različite implikacije na privrednu strukturu. Ako su ekonomije obima isključivo eksterne (nema prednosti za velike firme) privredna struktura se sastoji od mnogo malih firmi i perfektno je konkurentna. Interne ekonomije obima stvaraju troškovne prednosti za velike u odnosu na male firme i teže ka imperfektno konkurentnoj tržišnoj strukturi.

3. IMPERFEKTNA KONKURENCIJA

Na perfektno konkurentnom tržištu ima mnogo prodavaca i kupaca od kojih nijedan ne reprezentuje veliki dio tržišta. Firme prodavci dobara i usluga smatraju da moraju prodavati svoje proizvode po tekućim cijenama na koje nemaju uticaja (firme su price takers). Kada nekoliko firmi proizvodi određen proizvod situacija je drukčija. Npr. na svetskom tržištu putničkih aviona postoje dva velike kompanije, Boeing i Airbus. Svaka od ovih kompanija zna da je svetska cijena putničkih aviona direktno zavisna od njihovog obima proizvodnje. Na imperfektno konkurentnom tržištu firme su svesne da mogu direktno uticati na cijene svojih proizvoda i da veću količinu proizvoda mogu prodavati samo ako se smanje njihove cijene (firme su price setters). Imperfektna konkurencija je karakteristična za privredne djelatnosti u kojima ima samo nekoliko velikih proizvođača i privredne djelatnosti u kojima se svaki proizvođač od potrošača doživljava znatno drugačijim u odnosu na rivalske firme.

4. MONOPOL

Slika 1. prikazuje poziciju pojedinačne monopolističke firme. Firma se na tržištu susreće sa opadajućom krivom tražnje (D) koja ukazuje na to da firma može prodati više jedinica outputa jedino ako se cijene outputa smanje. Kriva marginalnog prihoda korespondira sa krivom tražnje. Marginalni prihod je ekstra ili dodatni prihod koji firma ostvaruje prodajom dodatne jedinice proizvoda. Za monopolističku firmu marginalni prihod je uvek manji od cijene. Da bi se prodala dodatna jedinica proizvoda moraju cijene svih jedinica proizvoda biti niže (ne samo marginalne jedinice). Zbog toga se kriva marginalnog prihoda monopoliste (MR) uvek nalazi niže od krive tražnje.

Odnos između marginalnog prihoda i cijene zavisi od dvije bitne stvari. Prvo, zavisi od toga koliko jedinica outputa firma prodaje. Firma koja prodaje malu količinu proizvoda neće izgubiti mnogo zbog smanjenja cijene tih proizvoda. Drugo, zavisi od nagiba krive tražnje, koji nam pokazuje koliko monopolist mora smanjiti svoju cijenu ukoliko želi da proda dodatnu jedinicu proizvoda. Ukoliko kriva ima manji nagib monopolista, može prodati dodatnu jedinicu proizvoda uz malo smanjenje cijene i zato će marginalni prihod biti blizu cijene po jedinici proizvoda. Kada kriva tražnje ima veći nagib prodaja dodatne jedinice proizvoda zahteva veće smanjenje cijene što znači da je marginalni prihod znatno manji od cijene.

Slika 1. Monopolistička cijena i izbor proizvoda

Monopolistički profiti su rijetko očigledni. Firma ostvaruje visok profit u konfliktu sa konkurentima. Situacije čistog monopola u praksi su retke. Tržišna struktura, koju karakterišu interne ekonomije obima, obično je oligopolska, nekoliko firmi koje su dovoljno velike da mogu uticati na cijene, ali nijedna nema jasnu prednost u odnosu na druge.

Kod oligopola cenovne politike firmi su međuzavisne. Svaka firma u toj situaciji, pri određivanju cijene svojih proizvoda, mora voditi računa ne samo o reakciji potrošača, nego i o očekivanim reakcijama konkurenata. Monopolistička konkurencija je specijalan slučaj oligopola koji je jednostavniji za analizu. Od osamdesetih godina prošlog vijeka modeli monopolističke konkurencije su široko primenjeni u analizi međunarodne trgovine.

Model monoplističke konkurencije je prvi korak ka analizi uloge ekonomija obima u međunarodnoj trgovini. U modelima monopolističke konkurencije dvije ključne pretpostavke se odnose na problem međuzavisnosti. Prvo, pretpostavlja se da je svaka firma sposobna da proizvodi proizvode diferencirane u odnosu na svoje rivale. Diferencijacija proizvoda obezbeđuje da svaka firma ima monopol nad određenim proizvodom unutar privredne djelatnosti i na taj način se, u izvesnom smislu, izoluje od konkurencije. Diferencijacija proizvoda može se vršiti po tri osnova: 1) horizontalna diferencijacija, kada svi proizvodi imaju slična ključna obeležja uz njihovu kombinaciju u različitim proporcijama koja potrošačima omogućava različit stepen preferencije prema pojedinim varijantama; 2) vertikalna diferencijacija, kada se proizvodi razlikuju na osnovu kvaliteta; 3) tehnološka diferencijacija, kada je osnov razlikovanja tehnološki progres u različitim fazama inovacionog i proizvodnog lanca. Drugo, svaka firma po pretpostavci polazi od cijena svojih rivala kao datih, tj. zanemaruje uticaj vlastite cijene na cijene ostalih firmi. Modeli monopolističke konkurencije polaze, dakle, od toga da se svaka firma u suočavanju sa konkurencijom i ponaša kao monopolista.

Osnovni model monopolističke konkurencije polazi od privredne djelatnosti koja se sastoji od niza firmi koje proizvode diferencirane proizvode, proizvode koji nisu istovetni, ali su međusobno supstituti. Svaka firma je monopolista, jer je jedina koja proizvodi određeni proizvod. Tražnja za tim proizvodom zavisi od broja ostalih raspoloživih sličnih proizvoda i cijena ostalih firmi u djelatnosti.

4. MONOPOLISTIČKA KONKURENCIJA I TRGOVINA

U osnovi primene modela monopolističke konkurencije na trgovinu je ideja da trgovina podstiče povećanje veličine tržišta. Veličina i varijeteti proizvoda, u djelatnostima u kojima postoje ekonomije obima, koje određena država proizvodi su ograničeni dimenzijama tržišta. Putem trgovine i formiranja integrisanog svetskog tržišta se prevazilaze ograničenja lokalnog tržišta. Svaka država se specijalizuje za proizvodnju znatno manjeg broja proizvoda nego što bi to bilo u slučaju odsustva trgovine. Istovremeno će kupovati proizvode, koje sama ne proizvodi, od drugih država povećavajući raznovrsnost dobara raspoloživih za potrošače. Trgovina je, dakle, obostrano korisna, čak i kada se države ne razlikuju međusobno prema raspoloživim resursima ili tehnologiji.

Pretpostavimo da postoje dvije države u kojima se godišnje proda po 1 milion automobila. Sa međusobnom trgovinom stvara se kombinovano tržište od 2 miliona automobila. Na tom kombinovanom tržištu proizvodiće se veći broj vrsta automobila, uz niže troškove, nego na bilo kom od tržišta pojedinačno.

Model monopolističke konkurencije se može koristiti za prikaz kako trgovina poboljšava raspoloživi obim i varijante proizvoda određene države. Integrisano tržište nudi proizvode u većem broju varijanti i uz niže cijene nego bilo koje pojedinačno tržište od koga se pošlo. Međunarodna trgovina formira svetsko tržište koje je veće od prostog zbira tržišta država iz kojih je sastavljeno. Integracija tržišta putem međunarodne trgovine ima slične ili iste efekte kao rast tržišta unutar pojedinačne države.

Na većem tržištu obično je veći broj firmi i veći promet po pojedinačnoj firmi. Takođe, potrošačima se nudi veći broj vrsta proizvoda uz niže cijene.

5. EKONOMIJE OBIMA I KOMPARATIVNE PREDNOSTI

Primeri monopolističko konkurentskih privrednih djelatnosti malo govore o oblicima i modelima trgovine koji su rezultat ekonomija obima. Model pretpostavlja da su troškovi proizvodnje isti u obe zemlje i da trgovina smanjuje troškove. Za integrisano tržište je bitan broj firmi, a ne njihova lokacija. Zbog toga je bitno kako ekonomije obima, u interakciji sa komparativnim prednostima, determinišu oblike međunarodne trgovine.

Posmatrajmo opet svetsku privredu koja se sastoji od dvije, domaće i strane, države, koje raspolažu sa dva faktora proizvodnje, kapitalom i radom i imaju dvije privredne djelatnosti, prerađivačku industriju i proizvodnju hrane. Pretpostavimo da domaća država ima viši ukupan količnik kapitala i rada od strane države, tj. da domaća država obiluje kapitalom i da je prerađivačka industrija kapitalno-intenzivna djelatnost.

Razlika između ovog modela i modela faktorske proporcionalnosti je da sada pretpostavljamo da prerađivačka industrija nije perfektno konkurentska djelatnost koja proizvodi homogene proizvode. Naprotiv, ona je djelatnost monopolističke konkurencije u kojoj postoji određen broj firmi od kojih svaka proizvodi diferencirane proizvode. Zbog postojanja ekonomija obima, nijedna država nije sposobna da proizvodi puni obim proizvoda prerađivačke industrije samostalno. Obe države će proizvoditi neke od proizvoda prerađivačke industrije koji su u potpunosti diferencirani. Obeležja monopolističke konkurencije prerađivačke industrije čine obrasce trgovine različitim u odnosu na istu djelatnost u kojoj ne bi bilo monopolističke konkurencije.

Slika 2. Trgovina u svetu bez rastućih prinosa

Ukoliko prerađivačka industrija ne bi imala obeležja monopolističke konkurencije, ona bi, pošto domaća država obiluje kapitalom, bila kapitalno-intenzivna privredna djelatnost. Domaća privreda bi imala relativno veću ponudu proizvoda prerađivačke industrije koje bi, zbog toga, izvozila, a uvozila hranu. Obrazac trgovanja u ovom slučaju bi se mogao predstaviti dijagramom na slici 2 Dužina linije sa strelicom pokazuje vrednost trgovine u svakom smeru. Prema dijagramu, domaća država izvozi količinu proizvoda prerađivačke industrije jednaku vrednosti uvoza hrane.

Pretpostavimo da je prerađivačka industrija djelatnost sa obeležjima monopolističke konkurencije, tj. da su proizvodi svake firme diferencirani u odnosu na ostale. Domaća država će još uvek biti neto izvoznik proizvoda prerađivačke industrije i uvoznik hrane. Takođe, firme iz prerađivačkog sektora strane države će proizvoditi proizvode diferencirane u odnosu na ono što isti sektor proizvodi u domaćoj državi. Pošto neki potrošači u domaćoj državi daju prednost varijantama proizvoda koje se proizvode u stranoj državi, domaća država će, iako još uvek ima trgovinski suficit u proizvodima prerađivačke industrije, uvoziti i izvoziti proizvode unutar same prerađivačke industrijske djelatnosti. Zbog toga će, kada je prerađivačka industrija monopolistički konkurentna, obrazac trgovine izgledati kao na slici 3.

Slika 3. Trgovina sa rastućim prinosima i monopolističkom konkurencijom

Možemo videti da se model monopolističke konkurencije sastoji iz dva dela. Postoji dvosmerna trgovina unutar sektora prerađivačke industrije. Razmena proizvoda unutar iste privredne djelatnosti, tj. razmena proizvoda jedne djelatnosti za proizvode iste djelatnosti se naziva intraindustrijska trgovina. Razmena proizvoda između privrednih djelatnosti, tj. razmena proizvoda jedne djelatnosti za proizvode druge djelatnosti se naziva interindustrijska razmena.

Na osnovu slike 3. moguća su četiri zaključka o oblicima trgovine između dvije države.

§ Interindustrijska trgovina odražava značaj modela komparativnih prednosti. Domaća država, koja obiluje kapitalom, je neto izvoznik kapitalno-intenzivnih proizvoda i neto uvoznik radno-intenzivnih proizvoda.

§ Intraindustrijska trgovina odražava značaj ekonomija obima kao nezavisnih izvora međunarodne trgovine. Iako države imaju isti ukupan odnos kapitala i rada, njihove firme će proizvoditi diferencirane proizvode i zajedno sa potrošačkom tražnjom za stranim proizvodima će generisati razmjenu unutar iste privredne djelatnosti. Ekonomije obima će uticati na to da države učesnice u trgovini proizvode samo određen broj proizvoda, a ne sve neophodne.

§ Oblik intraindustrijske proizvodnje sam po sebi je nepredvidljiv. Ono što je poznato je da države proizvode diferencirane proizvode. Pošto istorija i slučaj determinišu dio oblika razmene, nepredvidljiva komponenta je njegovo neizbežno obeležje u svetu u kome su ekonomije obima značajne. Nepredvidljivost nije potpuna. Dok određivanje oblika intraindustrijske trgovine unutar neke privredne djelatnosti sadrži elemente arbitrarnosti, dotle je model trgovine između privrednih djelatnosti determinisan različitostima između država.

§ Relativni značaj intraindustrijske i interindustrijske trgovine zavisi od toga koliko sličnosti imaju države koje trguju. Ako su domaća i strana država slične po svom količniku kapitala i rada, intraindustrijska trgovina zasnovana na ekonomijama obima će biti dominantna. Ako je količnik kapitala i rada veoma različit trgovina će dominantno biti zasnovana na interindustrijskom obrascu i komparativnim prednostima.

Intraindustrijska trgovina, posmatrana kao dvosmerna razmena dobara unutar standardne klasifikacije privrednih djelatnosti, čini oko jedne četvrtine svetske trgovine. Intraindustrijska trgovina ima posebno značajnu ulogu u trgovini proizvodima prerađivačke industrije između država čije su privrede visoko razvijene i koja obuhvata najveći dio svetske trgovine. Tokom vremena visoko razvijene države su pokazivale rastuću sličnost između svojih tehnoloških nivoa i raspoloživosti kapitalom i stručnim radom.

Od kada su glavne trgovinske države postale vrlo slične po tehnologiji i resursima, često nije moguće jasno ukazati na komparativne prednosti unutar neke privredne djelatnosti. Značajan dio međunarodne trgovine poprima obeležja dvosmerne razmene unutar privredne djelatnosti u čijoj su osnovi ekonomije obima, a ne interindustrijske specijalizacije u čijoj su osnovi komparativne prednosti.

ZAKLJUČAK

Međunarodna trgovina predstavlja razmjenu dobara i usluga koja tom prilikom prelaze međunarodno priznate granice ili teritorije. U većini zemalja ona stvara značajan dio BDPa. Iako se međunarodna trgovina obavljala tokom dobrog dela istorije čovečanstva (vidi put svile), ona je tokom poslednjih nekoliko vekova dobila na ekonomskom, društvenom i političkom značaju. Industrijalizacija je unapredila prevoz, globalizacija, multinacionalne korporacije, i autsorsing takođe imaju značajan uticaj. Rast obima međunarodne trgovine je osnov procesa globalizacije.Međunarodna trgovina je takođe i grana ekonomije, i, zajedno sa međunarodnim finansijama, čini širu disciplinu poznatu kao međunarodni ekonomski odnosi.

Razlozi zbog kojih države uopšte učestvuju u međunarodnoj trgovini se mogu podeliti u dvije velike grupe koje na svojevrstan način doprinose ostvarenju koristi od trgovine (Krugman, Obstfeld, 2000). Prvo, države se međusobno razlikuju po različitim obeležjima. Brojni su faktori po kojima se države međusobno razlikuju. Država, kao i pojedinac, može te razlike iskoristiti za specijalizaciju u onim aktivnostima koje relativno najuspešnije obavlja. U istorijskom sledu različiti faktori su imali manji ili veći značaj i uticaj na karakteristike funkcionisanja i razvoja unutar države, ali i na obim, strukturu i specijalizaciju međunarodne trgovine. Ključni faktor koji na početku dvadeset prvog vijeka ima uticaj na obeležja funkcionisanja i razvoja na domaćem i međunarodnom planu je tehnologija. Tehnologija može uticati i na povećanje dohodovne nejednakosti unutar i između država. Drugo, države trguju radi postizanja efekata ekonomije obima u proizvodnji. Ako neka država proizvodi samo određen broj proizvoda ona ih može proizvoditi u većem obimu i uz veću efikasnost nego ako pokušava da proizvede sve ono što je potrebno njenim stanovnicima. Primeri međunarodne trgovine iz realnog sveta pokazuju interaktivnu povezanost oba motiva.