Berzanski posrednici - brokeri i dileri

Maturski, seminarski i diplomski radovi iz berzanskog poslovanja.

“Sam pojam berza vodi porijeklo od jedne flamanske porodice koja je u Brižu imala kafanu u kojoj su se ljudi okupljali i koji su pored usluga jela, pića i prijenoćišta, obavljali i trgovačke poslove. Ispred lokala, na ulaznim vratima bile su isklesane tri kese koje su predstavljale simbol kuće, a kako je bilo riječ o porodici Van der Beurse, stajala je oznaka “de Beurse”. Taj pojam korišćen je kasnije od strane mletačkih trgovaca i postao je sinonim za mjesta za njihovo okupljanje.”

Berza – organizovano tržište na kome ovlašćeni berzanski posrjednici trguju odrijeđenim i standardizovanim tržišnim materijalom, po unaprijed poznatim pravilima, a sve je propraćeno standardizovanom dokumentacijom.

Uloga berze je, između ostalog, i obezbjeđivanje uslova i načina za utvrđivanje objektivne cijene akcija, što ne znači da cijene akcija utvrđuju zaposleni na berzi, već da se na berzi obezbjeđuju ravnopravni uslovi za susrjetanje ponude i tražnje za odrijeđenom akcijom, po unaprijed propisanim pravilima i načinima važećim za sve subjekte.

Prema predmetu trgovine, berze se dijele na efektivne (trguje se hartijama od vrijednosti, devizama i finansijskim derivatima), robne (trguje se robom) i miješovite.
“Berza je barometar privrede”.
Berza može biti organizovan prema metodu trgovine kao:
1. Aukciono tržište i
2. Kontinuirano tržište

Berza je danas samo kompjuterska i komunikaciona mreža.

1.1 Pojam i podijela berzanskih posrijednika

Berzanski posrijednici su finansijske institucije, odnosno lica, koje učestvuju u trgovini na finansijskom tržištu.
Sa razvojem finansijskog tržišta menjala se i uloga posebnih finansijskih institucija na finansijskom tržištu – berzanskih posrijednika.
U početku oni su imali monopolski položaj državnih službenika. Danas je funkcija berzanskih posrijednika u većini zemalja demonopolizovana i propisana je obavezna korporativna organizacija.
Sam naziv berzanski posrijednici potiče iz francuskog i njemačkog sistema organizovanja tržišta hartija, koje se danas sve više napušta. U tim zemljama je zakonom dato isključivo pravo (monopol) na organizovanje trgovine na berzama posebnim činovnicima (službenicima), koje država u propisanom broju postavlja na svakoj berzi. Kako ti činovnici po zakonu nemaju pravo da trguju hartijama za svoj račun (tj. da ih preprodaju), nego samo da zastupaju ili da posrijeduju za ostale učesnike u trgovini, nazvani su berzanskim posrijednicima ili zastupnicima (njem. Kursmakler, fr. Agent de change).
Taj naziv se kasnije zadržao i proširio i na mnoge druge profesionalne učesnike tržišta, bez obzira na njihovu djelatnost.
Prava i obaveze berzanskih posrijednika regulisani su kroz trgovačko zakonodavstvo.
Trgovina na berzi se odvija između berzanskih posrijednika (članova berze) koji moraju ispuniti rigorozne kadrovske, organizacione i finansijske standarde kako bi bili primljeni u članstvo.
Prijem članova na berzu naziva se listing. Članovi imaju mjesto na berzanskom parketu što je tradicionalni naziv za pravo da se učestvuje u trgovini. Veliki broj berzi ima ograničen broj ovih mjesta čijom se kupovinom odnosno zakupom, uz ispunjenje drugih strogih uslova, stiče eksluzivno pravo kupovine na berzi.
Samo ovi ovlašćeni igrači imaju pravo pristupa berzanskom parketu što uz poštovanje rigoroznih pravila između samih članova i prema klijentima unosi neophodnu dozu povjerenja i sigurnosti u berzanski posao.
Generalno gledano, svi berzanski posrijednici se mogu podijeliti na brokere i dilere.
Brokeri rade u svoje ime, a za tuđ račun uzimajući proviziju za obavljeni posao;
Dileri rade u svoje ime i za svoj račun zarađujući na razlici u cijeni.
Mnoge berze dalje klasifikuju ove berzanske posrijednike. Tako na najvećoj svijetskoj berzi - Njujorškoj berzi (New York Stock Exchange), postoji nekoliko tipova članstva:

UVOD 3
1.1 Pojam i podijela berzanskih posrijednika 4
1.2 Banka u ulozi berzanskog posrijednika 6
1.3 Zakon o berzama, berzanskom poslovanju i berzanskim posrijednicima 7
1.4 Funkcije berzanskih posrijednika 11
1.5 Predmet delatnosti berzanskog posrijednika 12
1.6 Supervizija (kontrola poslovanja) berzanskog posrijedovanja 12
ZAKLJUČAK 13
LITERATURA 14