Pad srednjovjekovne bosanske drzave

Jos u posljednjoj deceniji Tvrtkove vladavine,u doba najveceg uspona bosanske drzave,postavljeni su temelji moci trima vlastelinskim rodovima,knezovima: Hrvatinicima,Hranicima Kosacama i Radinovicima Pavlovicima.Uz njih je postojao jos jedan broj velmoza,ali ne tolike moci,snage i uticaja na bosansku politiku.Najmocniji medu njima bio je Hrvoje Vukcic Hrvatinic,kojemu je kralj Tvrtko 1380.god. dodjelio titulu velikog bosanskog vojvode,darujuci mu pri tome ,tri sela u zupi Lasva.Pored toga sto je vec imamo velike posjede u Donjim Krajima,uz izricitu potvrdu da mu se darovani posjedi ne mogu oduzeti ni u slucaju nevjere.Hrvoje je cvrsto drzao gradove: Kljuc na Sani,Hlivno sa istoimenom zupom,Kotor-Varos u zupi Zemljenik i Jajce,gdje mu je uglavnom bilo sjediste.

Ova tri velikasa pristajali su uz vladara sve dok nisu dovoljno ojacali da velike feudalne bastine i posjede pretvore u samostalne drzavice.Oni su na svojim posjedima ubirali jednako sve prihode od zemlje i od regularnih i drugih prava i prihoda (rudnici,carine,novac itd.)koji su rasli razvojom robno-novcanog prometa,a koji su,po definiciji pripadali iskljucivo vladaru.Oni su,radi vlastitih interesa,srusili ideju"pravne drzave" u srednjovjekovnom smislu rijeci,koji su bosanski vladari,od banova Borica i Kulina do kralja Tvrtka I uporno nastojali izgraditi i ocuvati.Bosanski su vladari i prije uspostavljanja dinastije Kotromanica cuvali formalno-pravni kontinuitet i autoritet bosanske drzave,priznavajuci svojim predhodnicima legitimitet i primajuci na sebe njihove dugove,kako bi u medunarodnim odnosima odrzali vjerodostojnost Bosne.

Ugarska i Osmanska drzava borile su se u posljednjoj deceniji XIV st. za uticaj i prevlast u Bosni,sto je samo pogodovalo jacanju i razvijanju u borbi za ugarsko prijestolje,primio 1387god. Krunu sv.Stjepan,cijelim pojasom juzno od Drave gospodarili su njegovi protivnici.Hrvatska vlastela stalno je zemlji odrzavala stanje pobune protiv budimskog dvora,u upornom nastojanju da tamo dovede Ladislava Napuljskog.U tome je imala podrsku Tvrtka I i srpskog kneza Lazara I izmirio se sa kraljem Sigismundom,kako bi ,se osigurao barem sa sjevera.Tvrtkov nasljednik,kralja Stjepan Dabisa,bio je pod nejasnim okolnistima primoran da ugovorom u Dakovu 1393god prizna Sigismundovu vlast.Slijedece,1394godine, Sigismund je savladao i otpor hrvatske,pa se kralj Dabisa morao odreci Dalmacije i Hrvatske.


Sigismund Luksemburski vodio je na celu krscanskih snaga dva pohoda protiv Osmanlija.Prvo je,braneci saveza,vojvodu Vlaske,pobjedio osmanske snage na Rovinama 1395god.Tu su boreci se na strain sultanove vojske,kao njegovi vazali,poginuli Marko Kraljevic i Konstantin Dejanovic,nakon ceka su njihove oblasti pripojene osmanskoj drzavi,kao orhidski i custendilski sanzak.Slijedece godine Sigismund je po Ugarskoj,Francuskoj,Njemackoj,Poljskoj i dregim evropskim zemljama prikupio vojsku od oko 60.000 ritera,s namjerom da jednim krizarska vojska krenula je u ljeto 1396 god.iz Budima i ubrzo opkolila Nikopolj,grad na Dunavu u sjevernoj Bugarskoj.Opsjednutom posadi u Nikopolju u pomoc je posao licno sultan Bajzit I i na brojne vojske,sastavljene od anadolskih i rumeliskih osmanilja i njegovih balkanskih vazala,medu kojima je bio knez Stefan Lazarevic.Do odlucujuce bitke doslo je 25.9.1396 u kojoj je Bajezit nanio poguban porez elitnoj krizarskoj vojsci.
Pobjedom nad Nikopolja pred Osmanlijama je bio otvoren put za veliki napad na zemlje ugarske krune.Iznenada je,medutim doslo do skoro polustoljetnog zastoja u osmanskim osvajanjima.Dok su Osmanlije ratovale po Balkanu, u srednjoj Aziji su Mongoli pod vodstvom Timuru-Lenka osnovali veliku drzavu sa sjedistem u Samarkandu.Timur je uz podrsku mnogih seldzuckih emira koji su bili nezadovoljni centralistickom osmanskom politikom,provalio u Anadoliju,na cijelu ogromne vojske od 80.000 ljudi.On je 28.7.1402god,kod Ankare,na terenu koji je bio vrlo povoljan za djelovanje brze mongolske konjice,nametnuo bitku dvostruko slabijem osmanskim snagama,koje je vodio sultan Bejzita I.Bitka je zavrsena teskim osmanskim porazom,kojom prilikom bio je i Stefan Lazarevic,sa odredom od oko pet hiljada vojnika.U zarobljenistvu je sultan Bajzit I izvrsio samoubistvo,otrovom koji je sakrio u prstenu, stalno nosio u svojim pohodima i bitkama.Njegovi sinovi,Mehmed,Sulejman,Isa i Musa poceli su borbu za ocevo nasljede.