Porodica (2)

Maturski. seminarski i diplomski radovi iz ekonomije: menadzment, marketing, finansija, elektronskog poslovanja, internet tehnologija, biznis planovi, makroekonomija, mikroekonomija, preduzetnistvo, upravljanje ljudskim resursima.

U svom radu ću se baviti temom nastanka, pojma, oblika i funkcije porodice. Aktuelno mesto porodice u društvu koje ima tranzitivni karakter, ovu tematiku čini izuzetno zanimljivom za proučavanje, ali ću se ja, s obzirom na trenutni pristup, samo uže pozabaviti osnovama pojma porodice.
Porodica kao osnova društva ima različite funkcije. Imajući u vidu i različite forme i oblike kroz koje prolazi i u kojima se oslikava, prikazaću paralelno njihova ispoljavanja.
Sociologija kao društvena nauka, integrativna i sintetička, u sebi sadrži jedinstvo teorije i empirije.
Pojmom porodice se pored sociologije bave i druge nauke kao što su biologija, seksologija, psihologija, medicina, ekonomija, pravo, demografija, etika, pedagogija, opšta sociologija, antropologija itd, ali ću ja u svom radu koristiti saznanja iz sociologije porodice koja izučava samo društvenu stranu porodice i porodičnog odnosa, a ne i njenu prirodnu, biološku stranu.

Pojam, struktura i funkcije porodice

Pojam i definicija porodice

Porodica je društvena grupa, koja je kao takva deo društvene zajednice, te je s toga predmet interesovanja ne ssamo države , politike, već i književnosti i nauke.
U sociologiji porodica se tretira kao društvena grupa, društvena ustanova i slobodna ljudska zajednica. Postoje mnoge definicije porodice, evo nekoliko priznatih definicija:

1. Mak Ajver smatra da je porodica grupa koju određuje polna veza, a da je time osigurano rađanje dece. Ova definicija sadrži pet karakteristika:
a)odnos muškarca i žene
b)bračnu formu- način na koji nastaje i održava se odnos između muškarca i žene
c)da muškarci i žene žive u porodičnoj zajednici
d)ekonomska delatnost članova
e)sistem nomenklature – koji obuhvata i način računanja potomaka.

2. Z. Pešić – Golubović smatra da je porodica bio – socijalna zajednica, koja kroz istoriju menja svoje oblike i funkcije, ali u osnovi nastaje kao društveno sankcionisana veza između muškarca i žene i njihove rođene ili adoptirane dece i predstavlja osnovu kako za socijalno formiranje ličnosti, tako i za razvitak ličnih karakteristika.
Neki naučnici tvrde da ne postoji nijedno univerzalno obeležje na osnovu koga bi bila data definicija porodice,ali ipak većina naučnika smatra da ipak mogu da se izdvoje univerzalna obeležja porodice. Kao najčešće okolnosti navode se -biološki elementi-polni odnosi i rađanje dece
-biološki i socijalni elementi-brak i srodstvo
-formalno pravni elementi-forma braka,društveno priznanje, razlika “zakonite” i “nezakonite” dece,”zakonitog” i “nezakonitog” braka
-veličina porodice kao kriterijum-klan,veliku, proširenu i malu poodicu, gde je sporno da li klan spada u porodicu
-funkcije porodice kao kriteijum-seksualna, reproduktivna, socijalna funkcija ali i vaspitna, zaštitna, ekonomska funkcija
-postoje i druga obeležja-ljubav,zajedničko stanovanje, porodična imovina, zajedničko domaćinstvo

Neki naučnici smatraju da je prvostepeni značaj porodice specijalizatorska uloga u procesu osposobljavanja potomstva za život u društvu i porodici, a sve ostalo je od drugostepenog značaja.
“Porodica je u sadržinskom i strukturalnom pogledu istorijska varijabilna društvena grupa čija su univerzalna obeležja da je zasnovana na društveno sankcionisanim ili nepriznatim biološkim vezama (seksualni odnosi, biološka reprodukcija-rađanje), na bio-socijalnim vezama (odnosi srodstva), na socijalonim vezama (razvija individualne, moralne i psihološke
osobine ličnosti i njegove komponente), i na ekonomskim delatnostima (obavlja određene ekonomske funkcije)”
Osnovna i najšira definicija porodice bi bila da ona počiva na biološkim, srodničkim i ekonomskim osnovama. Međutim potpuna definicija porodice glasi: porodica je u sadržinskom, strukturnom i formalnom pogledu istorijski promenljiva društvena grupa koja se zasniva na:
-heteroseksualnim vezama (biološke osnove porodice)
-srodničkim odnosima (biosocijalne osnove porodice)
-obezbeđivanju i razvoju socijalne i individualne osobine ličnosti (socijalne osnove porodice)
-obavljanju ekonomskih delatnosti u okviru porodice (ekonmske osnove porodice)

Biološke osnove porodice-su jedne od njenih najznačajnijih obeležja i sastoje se iz polnih i reproduktivnih odnosa.
Postoji i izuzetak od pravila da porodica počiva na polnim vezama, ali to su neki specijalni slučajevi kada su polni odnosi isključeni zbog postojanja neke smetnje koja leži u samoj prirodi bračnih drugova iako je porodica potpuna, kao npr polna nemoć muža, polna nesposobnost zbog starosti i sl. i slučajevi nepotpunih porodica ili porodica u kojima je srodstvo zasnovano pravnim putem npr. samo jedan roditelj trajno živi sa decom ili recimo kada usvojilac i usvojenik sačinjavaju porodicu. U svim ovim slučajevima je najčešće reč o poremećenim porodicama, nepotpune i razrivene porodice. Nažalost, broj takvih nesretnih i nepotpunih porodica u kojima ne postoje polne veze sve više raste.
Što se tiče reproduktivnih odnosa nesumnjivo je da je rađanje uglavnom vezano za porodicu kao društvenu grupu i deca se uvek rađaju ili u porodici ili porodica nastaje njihovim rađanjem. Međutim, rađanjem deteta ne mora značiti da će uvek nastati i porodica kao npr kada vanbračna majka odmah po porođaju odbaci dete, tako da se može zaključiti da rađanje koje je jedna od osnovnih ideja na kojima počiva porodica nije uvek vezano isključivo za porodicu, kao što se ni polni odnosi ne moraju uvek odvijati u okviru porodice, tako da se može zaključiti da su ipak neki sociolozi bili u pravu kada su tvrdili da nema nijednog porodičnog obeležja koje ne bi mogla da vrši neka druga društvena grupa, pa čak i pojedinac. Međutim, to nikako ne umanjuje specifični karakter porodice.

Biosocijalne (srodničke)osnove porodice- su drugi značajan element u porodici koji se može označiti i kao odnosi srodstva. Srodstvo je označeno kao biosocijalna veza i najvažniji oblik srodstva je krvno, prirodno (biološko) srodstvo. Srodnička veza je u prvom redu prirodna, biološka veza. Postoje i drugi oblici srodstva kao što su matrilinearno, patrilinearno, bilateralno srodstvo. Porodica se može zasnivati ili uvećavati uključivanjem i drugih srodnika, npr adoptiranih lica i srodnika po tazbini. Postoje dva cilja zasnivanja srodničkih odnosa, a to su zabrana polnih odnosa između najbližih srodnika i podela uloga unutar porodice npr uloga oca, majke, sina, kćeri, muža, žene, braće, sestara.

Socijalne osnove porodice- osnovni zadatak porodice sastoji se u razvijanju individualnih moralnih i psihičkih osobina ličnosti i u razvijanju socijalne komponente ličnosti.

Ekonomske osnove porodice-ekonomske delatnosti su do sada bile stalan elemenat, ali je moguće da one vremenom isčeznu. Smatra se da porodica nije ekonomska zajednica, ali to mišljenje je pogrešno jer je porodica nastala baš onda kada su ekonomske funkcije sa šire društvene grupe prešle na porodicu. U savremenom društvu porodica sve više prerasta iz proizvođačke u potrošačku zajednicu. Ta potrošnja se odvija na dve strane i to na individualnu potrošnju pojedinih članova i na kolektivnu, zajedničku potrošnju svih članova. Sa ovim oblicima potrošnje raste značaj i društvene potrošnje.

Struktura porodice

Američki sociolozi i antropolozi smatraju da postoje dva osnovna (ali ne i jedina) strukturalna tipa porodice:
a)mala (nuklearna) porodica koja se sastoji od oba bračna druga i njihove dece. Ona može biti potpuna ako sesastoji od oba supružnika i dece. Potpuna porodica formalno može biti potpuna ako je prisutan očuh ili maćeha, ali se ne može tako tretirati, i nepotpuna kad se sastoji od supružnika bez dece (mladi par bez dece i koji ne mogu imati decu, striji bračni parovi koji imaju odraslu decu). Nepotpuna porodica ne manjka samo u strukturi već i u izvršenju osnovnih funkcija , na primer za formiranje ličnosti deteta potrebna su oba roditelja, jer se tada stiče sigurnost.
b)Velika porodica tj. srodnička grupa koja obuhvata veliki broj srodnika i karakteristična je za primitivne kulture.

«U evropskoj i američkoj sociologiji raspravlja se o postojanju proširene porodice, velike porodice i klana.» Mišljenja su podeljena. Jedni smatraju da posroje dva načina uvećanja porodice na liniji muškarac – žena (poliginijska i poliandrijska porodica) i na liniji odnosa roditelj – dete umnožavanjem generacija koji ostaju u porodici. Prema drugom mišljenju proširene porodice mogu biti složene od poligamijskih porodica.

Po Dr Radomiru Lukiću «proces proizvodnje ljudi koa deo društvene osnove dovodi neposredno do stvaranja dve važne društvene skupine u kojima se nadgrađuju drugi, dodatni procesi to su brak i porodica.»

«Brak je skupina ljudi i žena u kojoj se vrši polni proces tj. proces polnog opštenja, iz koga nastaje začeće i rađanje dece. Brak sam po sebi još ne čini porodicu – on se proširuje u porodicu rađanjem dece. Ali i kad ulazi, kao njen sastavni deo, u porodicu, brak se u nju ne utapa – on ostaje jasno odvojena posebna društvena skupina.»

Postoje različiti oblici braka:
a)grupni brak- brak više muškaraca i više žena
b)poligamija u koju spadaju poliginija (odnos između jednog čoveka i više žena) i poliandrija (odnos između više muškaraca i jedne žene )