Analiza efikasnosti osnovnih sredstava

Maturski. seminarski i diplomski radovi iz ekonomije: menadzment, marketing, finansija, elektronskog poslovanja, internet tehnologija, biznis planovi, makroekonomija, mikroekonomija, preduzetnistvo, upravljanje ljudskim resursima.

Sredstva preduzeća su ekonomske vrednosti kojima se ostvaruju ciljevi odnosno obavljaju poslovi i zadaci preduzeća. Prema zakonskim propisima sredstva preduzeća se grupišu u:
1.poslovnu aktivu
2.vanposlovnu aktivu

Poslovna aktiva obuhvata: upisan a ne uplaćen kapital, stalna (osnovna) sredstva,obrtna sredstva, aktivna vremenska razgraničenja. Što sve u celini čini poslovna sredstva. Ovima se dodaje gubitak iznad trajnog kapitala i dobija se poslovna aktiva.
Vanposlovna aktiva obuhvata: sredstva zajedničke potrošnje za potrebe stanovanja, sredstva zajedničke potrošnje za druge potrebe i ostala vanposlovna sredstva.

Kriterijum za podelu poslovnih sredstava na osnovna (stalna) i obrtna leži u karakteristikama trošenja i brzine reprodukovanja. Ekonomske karakteristike se ovde iscrpljuju u funkcionisanju u procesu reprodukcije, načinu njihovog trošenja u procesima proizvodnje i načina njihovog reprodukovanja. Za većinu osnovnih sredstava karakteristična je aritmija njihovog trošenja, pa njihovo reprodukovanje nije adekvatno trošenje. Iz toga se ona najčešće reprodukuju po pretpostavljenom ritmu njihovog trošenja. Njihova vrednost u jednom ciklusu reprodukcije se samo delimično prenosi na novi proizvod. Obrtna sredstva su ona čija se vrednost cela reprodukuje u jednom ciklusu.
Kao merilo razvrstavanja sredstava u jednu ili drugu grupu- stalna ili obrtna sredstva, uzima se koeficijent obrta, dakle vremenski umesto funkcionalnog aspekta- funkcije tih sredstava u procesu proizvodnje i reprodukcije i načina njihovog trošenja. Ako je akcenat na vremenskom aspektu reprodukovanja, onda osnovna (stalna) sredstva su ona čiji je koeficijenrt obrta manji od jedan, a obrtna sredstva su ona koja imaju koeficijent obrta veći od jedinice.1

POJAM OSNOVNIH SREDSTAVA

Osnovna sredstva su sva ona sredstva koja u proces proizvodnje ulaze svojom celokupnom vrednošću, ali se pri jednom poslovnom ciklusu ne troše u celosti, već se njihova vrednost usled fizičkom i moralnog rabaćenja postepeno smanjuje i do kraja zadržavaju svoj prvobitni oblik. Osnovnim sredstvima se smatraju prirodna bogastva i sredstva za rad kao i ulaganja u prirodna bogastva i sredstva za rad. Knjigovodstveni pojam osnovnih sredstava nešto se razlikuje od pojma sredstva za rad. U duhu navedene odredbe, osnovnim sredstvima smatraju se imaterijalne investicije kao što su primera radi: patenti, licence, i osnivačka ulaganja, koja ne predstavljaju sredstva za rad u užem smislu. U isto vreme, iz osnovnih sredstava je isključen sitan inventar, koji u biti predstavlja sredstvo za rad. Izdvajanje sitnog inventara iz osnovnih sredstava obrazlaže se činjenicom da je zbog njegovog relativno kratkog veka trajanja i otuda proistekle potrebe češćeg nabavljanja, potrebno pojednostaviti postupak donošenja odluka o kupovini i likvidaciji. Ukoliko bi sitan inventar, u skladu sa svojom ulogom u proizvodnom procesu , bio svrstan u osnovna sredstva, onda bi bilo nužno predvideti i posebnu proceduru za donošenje operativnih odluka u vezi sa nabavkom.

Podela osnovnih sredstava

Podela osnovnih sredstava se može izvršiti na različite načine, odnosno prema različitim kriterijumima.
Osnovna sredstva se mogu javiti u obliku prava, stvari i novca koji je namenjen ulaganju u stvari i prava osnovnih sredstava.
U našim zakonskim propisima usvojena je podela koja za kriterijum uzima odnos osnovnog sredstva prema procesu proizvodnje. Prema ovom kriterijumu, osnovna sredstva se dele na:

1.osnovna sredstva u pripremi (izgradnji)
2.osnovna sredstva u funkciji
3.osnovna sredstva van funkcije

Osnovna sredstva u pripremi (izgradnji)

Obzirom na to da ulaganja u osnovna sredstva zahtevaju značajna finansijska sredstva, pribavljanju osnovnih sredstava prethodi odluka organa upravljanja preduzeća. U odluci se precizira koje stvari ili prava treba nabaviti i iz kojih izvora će biti izvršeno finansiranje nabavke.

Kada se osnovna sredstva pribavljaju izgradnjom, tada se visina potrebnih novčanih sredstva određuje na osnovu podataka sadržanih u investicionom programu i tehničkoj dokumentaciji. U odluci i u ovom slučaju mora biti navedena predračunska vrednost građevinskih objekata, opreme, visina troškova montaže opreme i drugih izdataka koji su u vezi sa izgradnjom i puštanjem u rad datog objekta, kao i izvori iz kojih su obezbeđena sredstva za finansiranje izgradnje.

Ulaganja u osnovna sredstva mogu se vršiti s ciljem da se: izgradi novi kapacitet, proširi postojeće kapacitet, modernizuje ili da se izvrši zamena postojećeg kapaciteta.

Pribavljanje osnovnih sredstava, kome se pristupa nakon donošenja odluke o pribavljanju i nakon obezbeđivanja potrebnih finansijskih sredstava iz sopstvenih ili pozajmljenih izvora, nije jednokratan postupak u smislu da se ulaganjem finansijskih sredstava dobija osnovno sredstvo pogonski spremno, ako se kupuje i u sopstvenoj režiji proizvodi oprema koja se mora montirati. Od početnih ulaganja do aktiviranja osnovnog sredstva protekne, u ovim slučajevima, kraći ili duži vremenski period, u okviru koga se osnovna sredstva čije je pribavljanje u toku smatraju osnovnim sredstvima u pripremi. Osnovna sredstva u pripremi su, prema tome, ona čija izgradnja još nije završena i koja zbog toga nisu spremna za uključivanje u poslovnu aktivnost. Faza pripreme osnovnih sredstava obuhvata sve pripremne radnje, počev od obezbeđenja novčanih sredstava, preko nabavke investicionog materijala i opreme, izgradnje i montaže, sve do završetka osnovnog sredstva i njegovog uključivanja u funkciju. Osnovna sredstva u pripremi se mogu javiti u obliku:

1.potraživanja za avanse po osnovu investicija,
2.potraživanja po osnovu zajedničke izgradnje osnovnih sredstava
3.investicija u toku

Po završetku faze pripreme, osnovna sredstva se uključuju u poslovanje, odnosno postaju sastavni deo osnovnih sredstava u funkciji.

Osnovna sredstva u funkciji

Sva osnovna sredstva koja se koriste za obavljanje delatnosti kojom se preduzeće bavi smatraju se osnovnim sredstvima u funkciji. Ona obuhvataju sledeće stvari i prava:

1.zemljišta koja služe u privredne svrhe
2.šume
3.građevinske objekte
4.opremu
5.dugogodišnje zasade
6.osnovno stedo
7.materijalna prava
8.osnivačka ulaganja
9.ostala osnovna sredstva

U zemljišta koja služe u privredne svrhe ubrajaju se poljoprivredna zemljišta, nepoljoprivredna zemljišta, zemljišta za eksploataciju rudne supstance, građevinska zemjlišta i ostala zemljišta za privredne svrhe.

Šume obuhvataju prirodne šume, plantažne šume i ostale šume.
Građevinski objekti mogu biti: građevinski objekti hidrogradnje, saobraćaja i transporta, privredne zgrade i ostali građevinski objekti.

Opremu čine mašine, uređaji, postrojenja, transportna sredstva i sredstva veze, standardni i specijalni alati, laboratorijska oprema, pogonski i poslovni inventar i sl.
Dugogodišnjim zasadima smatraju se voćnjaci, vinogradi, hmeljarnici, plantaže drveća i sl.
Osnovno stado obuhvata radnu i priplodnu stoku.