Maturski. seminarski i diplomski radovi iz ekonomije: menadzment, marketing, finansija, elektronskog poslovanja, internet tehnologija, biznis planovi, makroekonomija, mikroekonomija, preduzetnistvo, upravljanje ljudskim resursima.

Cena jednog proizvoda i tražena količina drugog proizvoda mogu stajati u uzajamnoj međuzavisnost. Tako povećanje cene jednog proizvoda može usloviti kako povećanje, tako i smanjenje tražnje za drugim proizvodom. Naravno, postoje i situacije kada se promena cene jednog proizvoda uopšte ne odražava na promenu veličine tražnje za drugim. Sve ove varijante su veoma važne u svetlu pravilnog vođenja poslovne politike jedne firme, posebno na području formiranja cena. U tom smislu, vrlo je važno predvideti efekte promene cena vlastitog proizvoda na tražnju proizvoda koji mogu zameniti posmatrani proizvod, kao i na tražnju onih proizvoda čija se potrošnja odvija paralelno sa potrošnjom posmatranog proizvoda.

Zato će ovaj rad biti posvećen jednoj posebnoj oblasti mikroekonomske analize, oblasti elastičnosti tražnje, pri čemu će naglasak biti na unakrsnoj elastičnosti tražnje kao posebnom vidu ove elastičnosti. U tom kontekstu, u prvom delu rada će biti reči o pojmu i karakteristikama elastičnosti tražnje, dok će se drugi deo rada posebno pozabaviti fenomenom unakrsne elastičnosti tražnje.

Pojam i karakteristike elastičnosti tražnje

Elastičnost funkcije se definiše kao granična vrednost količnika relativnih promena zavisne promenljive i relativnih promena nezavisne promenljive, kada priraštaj nezavisno promenljive teži nuli. To se može prikazati na sledeći način :

Elastičnost funkcije pokazuje relativnu (procentualnu) promenu funkcije (zavisne promenljive) na jedinicu relativne promene (jedan procenat) nezavisne promenljive.

Merenje reakcije tražene količine na promene cene se vrši preko koncepta elastičnosti. Cenovna elastičnost tražnje se izračunava stavljanjem u odnos procentualne promene u traženoj količini i procentualne promene u ceni odnosnog dobra:

Gde je:
Ed - cenovna elastičnost tražnje;
∆Q – promene u količini traženog dobra;
Q – početna tražnja za dobrom;
∆P – promene u ceni traženog dobra;
P – početna cena dobra.

Elastičnost funkcije pokazuje relativnu (procentualnu) promenu funkcije na jedinicu relativne promene (jedan procenat) nezavisne promenljive. Elasticnost tražnje ilustruje stepen reagovanja obima realizacije na promenu tržišnih cena. Na traženu količinu proizvoda utiče više činilaca, a prvenstveno: visina prodajnih cena, lična primanja stanovništva i nivo trzišnih cena drugih proizvoda. Iz ovoga proizilazi tzv. cenovna elastičnost tražnje, koja predstavlja elastičnost tražnje u odnosu na promene tržišnih cena. Ona omogućuje ustanovljenje empirijskog odnosa između promene u ceni i promene u traženoj količini. Ako pri sniženju cena proizvoda dolazi do povećanja prihoda, kažemo da je tražnja elastična. Ukoliko pri sniženju cena opada prihod, tražnja je neelastične prirode.

Dok na prvom delu grafikona imamo slučaj prilično neelastične tražnje, budući da je povećanje cene sa 10 na 12 novčanih jedinica (za 20%) dovelo do smanjenja tražnje sa 80 na 70 jedinica dobara (12,5%), drugi deo grafikona pokazuje prilično elastičnu tražnju, jer ista promena cena rezultira smanjenjem tražnje sa 80 na 50 novčanih jedinica (37,5%).

Kriva tražnje sa elastičnošću koja je veća od 1 se naziva elastična kriva tražnje, kriva tražnje sa elastičnošću tražnje koja je manja od 1 se naziva neelastična kriva tražnje, dok kriva tražnje sa elastičnošću jednakoj 1 predstavlja jediničnu krivu tražnje. Jedinična kriva tražnje znači da će određena procentualna promena u ceni prouzrokovati istu procentualnu promenu u traženoj količini, ali u suprotnom smeru.