Maturski. seminarski i diplomski radovi iz ekonomije: menadzment, marketing, finansija, elektronskog poslovanja, internet tehnologija, biznis planovi, makroekonomija, mikroekonomija, preduzetnistvo, upravljanje ljudskim resursima.

Današnji trend, u svetu kao i kod nas, pokazuje da sve više finansijskih institucija obavlja svoje aktivnosti na različitim tržištima, nudeći široku lepezu finansijskih usluga. Pa ipak neke razlike između finansijskih institucija su se još uvek zadržale.

Kao učesnici na tržištu kapitala u svim zemljama gde postoji i funkcioniše ovo tržište javljaju se
•Investitori, vlasnici kapitala u ulozi prodavaca,
•Preduzetnici, korisnici kapitala u ulozi kupaca,
•Posrednici,
•Država u ulozi regulatora i kontrolora.

POSREDNICI – kvantitativno posmatrano ova grupacija učesnika je najmalobrojnija, ali kvalitativno posmatrano posrednici kao učesnici na tržištu kapitala, zbog velikog uticaja na obim realizacije ponude i tražnje, zauzimaju najvažnije mesto naspram ostalih učesnika u tržišnim odnosima.

U zemljama u kojima postoji neadekvatno razvijen posrednički sektor, uprkos značajnom nivou formirane ponude i tražnje za finansijskim sredstvima, stepen efikasnosti tržišta kapitala je mali i neadekvatan iskazanoj ponudi i tražnji.

Ako bismo kao kriterijum podele posrednika uzeli njihovu organizaciono-finansijsku strukturu, onda bismo sve posrednike kao učesnike tržišta kapitala mogli da svrstamo u sledeće 3 gupe:

1.BERZE, kao specijalizirane institucije tržišta kapitala
2.institucionalne investitore – osiguravajuća društva, penzioni fondovi i investiciona društva
3.banke i druge bankarske organizacije, kao posrednici između investitora i korisnika kapitala.

Važno je istaknuti da se pomenuti posrednici kao učesnici na tržištu kapitala mogu javiti u ulozi investitora, korisnika kapitala, komisionara ili čistog posrednika, ali samo u nekoj od ovih uloga, što zavisi od stanja i ukupnih odnosa na tržištu kapitala.

POJAM I NASTANAK BERZI

Berza prestavlja institucionalizovano razmensko mesto na kojem pojedini članovi obavljaju robnu razmenu ili transakcije hartija od vrednosti, a u cilju sticanja dobiti, i mesto gde se na osnovu njihove ponude i tražnje vrši vrednovanje hov.

Drugim rečima, berza predstavlja prostor na kome se trguje dugoročnim finansijskim instrumentima. Postoji više različitih objašnjenja o nastanku riječi »berza«.

Po jednom mišljenju riječ koja označava lokaciju za specifičnu funkciju trgovine, u srednjevekovnoj Holandiji bila je ime familije Van der Burse, u čijoj je zgradi obavljana trgovina vrednosnim papirima, što je i najubjedljivije objašnjenje ovog pojma.

Drugo mišljenje polazi od toga ovaj izraz znači kesu za novac, što nastaje od francuske riječi »bourse«.

Kako i sam naziv, tako se i vrijeme nastanka različito interpretira, pa tako postoji više varijanti o nastanku berzi.

Po jednom mišljenju, prve berze se javljaju sredinom XVI vijeka i to u Londonu »Royal Exchage«, osnovana 1566. godine, današnja »Stock Exchage«, i u Parizu »Bourse de valeurs« osnovane 1563. godine.
Po drugom mišljenju prva berza je osnovana u Anversu (Antwerpenu) 1460. godine. Kasnije su osnovane berze u Lionu (Lyonu) 1564, Tuluzu (Toulousu) 1549, Hamburgu 1558, Parizu 1563, Londonu 1570 itd. Na ovim berzama trgovalo se hartijama od vrijednosti i novcem. U našim krajevima prva berza na kojoj se trgovalo robama i novčanim efektima osnovana je 1886. godine u Beogradu, zatim u Zagrebu 1920. godine, Ljubljani 1924. godine. Poslije Drugog svjetskog rata 1959. godine u Jugoslaviji je osnovana kao jedina opšte robna beza pod nazivom »Produktna berz« u Novom Sadu. Nju je osnovalo narodno vijeće republike Srbije. U Jugoslaviji pored ove (robne) berze postojale su još dvije, i to: Beogradska berza ad. Beograd kao finansijska i robna berza (mješovita) osnovana 1989. godine u Beogradu, i Montenegro berza ad. Podgorica kao finansijska berza osnovana 1993. godine u Podgorici.

ZNAČAJ I ULOGA BERZI

Berze imaju ogroman zančaj u razvoju tržišne privrede. One predstavljaju osnovni mehanizam za funkcionisanje tržišta kapitala, njegovo srce. Bez berzi tržište kapitala u jednoj zemlji ne može da funkcioniše na adekvatan način i u punom obliku.

Danas su berze visoko organizovane institucije, sa specifičnim oblikom inkorporacije, odnosno one su neprofitne institucije, u vlasništvu države, ili učesnika u trgovini, sa strogo utvrđenim pravilima trgovanja i definisanim predmetima i učesnicima. Od kad postoje, berze predstavljaju neutralno javno mesto na kome se izvršavaju nalozi za kupovinu ili prodaju, i blagovremeno pružaju informacije o svim zaključenim transakcijama. Koncetracijom transakcija ponude i tražnje na jednom mjestu uslovljava formiranje cijena za određenu transakciju. U sadašnje vrijeme, procesa tranzicije u postkomunističkim zemljama privatizacija društvenih sredstava, odn. nastanak brojnih akcionarskih društava, osim ostalog iziskuje kao neminovnost potrebu organizovanja tržišta na kome će se trgovati akcijama ovih preduzeća ali i drugim hartijama od vrijednosti. Jer u protivnom vlasnička transformacija može doživjeti fijasko, bolje rečeno biće bez ikakvih rezultata i efekata.

Iz tih razloga berze imaju u tržišnoj privredi nezamjenjivu ulogu i višestruk zanačaj: - predstavljaju organizovano i od strane države kontrolisano tržište novca;
- olakšavaju i ubrzavaju promet novca;
- ukoliko se ne zloupotrebljavaju u špekulativne svrhe, pozitivno utiču na harmonizaciju i stabilnost odnosa u nacionalnoj privredi.