+- Gotovi Seminarski Diplomski Maturalni Master ili Magistarski (https://www.maturskiradovi.net/forum)
+-- Forum: Obrazovanje (/Forum-obrazovanje)
+--- Forum: Maturski radovi (/Forum-maturski-radovi)
+--- Tema: Socijalno – politička poreska načela (/Thread-socijalno-%E2%80%93-politi%C4%8Dka-poreska-na%C4%8Dela)
Socijalno – politička poreska načela - derrick - 19-01-2010 05:55 PM
Socijalno – politička poreska načela
Pri utvrđivanju poreske politike vodi se računa da porezi budu pravedni. Pravednim se smatra ono oporezivanje koje je opšte i ravnomerno raspoređeno na sve poreske obveznike, pa se otud socijalno–politička načela pojavljuju u dva oblika:
a) princip opštosti
b) princip ravnomernosti
Opštost poreza podrazumeva da sva lica moraju da učestvuju u njegovom plaćanju, jer se predpostavlja da sva lica koriste zajedničke usluge države. Međutim, u savremenim poreskim sistemima postoje određene poreske olakšice koje se svrstavaju nekoliko grupa:
2 politička (npr. poreza se oslobađaju diplomatska i konzularna predstavništva)
3 ekonomsko–politička (poreza se oslobađaju novoosnovana preduzeća)
4 poresko–tehnička (oslobađaju se javne ustanove koje svoje prihode ostvaruju iz
budžeta)
8 finasijska (oslobođenje poreza po osnovu kamate od javnog zajma)
9 socijalno–poltička (oslobođenje egzistencijalnog minimuma)
Ravnomernost u oporezivanju predstavlja materijalnu predpostavku oporezivanja, odnosno prema ekonomskoj snazi obveznika. Prednost pri oporezivanju predviđa da bi porezi trebalo da se plaćaju prema koristi koju poreski obveznici imaju od poreza. Tako bi poreski obveznici trebalo da plaćaju porez u zavisnosti od svoje potražnje, veća potražnja-veći porez i obrnuto. Ovo je shvatanje u praksi vrlo teško sprovesti jer je nemoguća meriti individualnu potražnju, a na kraju u suprotnosti je sa definicijom poreza prema kojoj porezima nije cilj da budu jednaki koristima koje pojedinac za uzvrat dobija od države. Mnogo je prihvatljivije drugo shvatanje prema kome porezi treba da se plaćaju prema mogućnostima plaćanja koje ima poreski obveznik. To znači da isti porez treba da plaćaju poreski obveznici sa istom platežnom moći, to je vodoravna pravednost, kao i da se poreski različito terete obveznici koji imaju različitu platežnu moć, to je vertikalna pravednost.
FINANSIJSKO – ADMINISTRATIVNA PORESKA NAČELA
Finansijsko – administrativna poreska načela predviđaju zahtev da ubiranje poreza ne prate visoki troškovi.
Ova načela obuhvataju:
a) princip zakonitosti poreza
b) princip minimalizacije administrativnih troškova
c) princip minimalizacije troškova plaćanja poreza
Princip zakonitosti poreza je načelo po kojem se oporezivanje može vršiti samo po osnovu zakona. Uvođenje novih poreza i menjanje postojećih može se vršiti isključivo zakonom. Svaka promena poreza može se izvršiti i putem zakonskih akata kao što su odluke, uredbe ili pravilnici. Princip je da porezi ne mogu imati retroaktivno dejstvo. To je pravilo po kojem se početak važenja poreza računa danom njegovog stupanja na snagu. Međutim odstupanja od pravila postoje u nekim vanrednim uslovima, kao što je oporezivanje ratne dobiti, ili kao što je to bilo kod nas porez na ekstra profit i ekstra imovinu, koji ni izbliza nije doneo očekivane rezultate.
Princip minimalizacije administrativnih troškova i princip minimalizacije troškova plaćanja poreza. Administrativni troškovi su oni koje ima poreska uprava, a troškovi ispunjenja poreskih obaveza jesu troškovi koje imaju poreski obveznici. Ukupni administartivni troškovi ubiranja poreza lakše se određuju nego deo koji otpada na pojedinu vrstu poreza. Troškove imaju i preduzeća i fizička lica. Preduzeća imaju troškove zaposlenih na vođenju poslovnih knjiga, ispunjenju poreskih obrazaca, izučavanju poreskih propisa i sl. Svi ovi troškovi postaju deo cene, pa se prebacuju na potrošača. Fizička lica imaju troškove npr. angažovanja stručnih lica koja će se baviti njihovim poreskim obavezama i sl.
Osnovno je da:
12 prvo, veliki troškovi opterećuju cenu proizvoda
13 drugo, troškovi ubiranja poreza su manji što je poreski sistem jednostavniji
14 treće, obim oba troška i administrativnog i troškova ubiranja poreza može ukazati na
to koji je od ova dva preveliki i kako se mogu izvršiti uštede
19 četvrto, što su troškovi veći, to je veća poreska evazija i obrnuto
POREZ NA DOBIT PREDUZEĆA
Porez na dobit preduzeća je poreski oblik kojima se oporezuje konačan finansijski rezultat. Obveznici poreza na dobit preduzeća su: akcionarsko društvo, društvo sa ograničenom odgovornošću, društveno preduzeće, javno preduzeće, ortačko društvo, komanditno društvo, obveznici i i zadruge i nedobitne organizacije koje se bave prodajom proizvoda ili vršenjem usluga uz nadoknadu. Nedobitne organizacije inače nisu osnovane radi sticanja dobiti i mogu biti ustanove, humanitarne organizacije, lekarska udruženja, sportska društva.
Nadležnost poreske uprave određuje se po osnovu dva principa:
c) princip rezidenstva (mesto registracije preduzeća i prihvaćeno je u našem zakonu)
Postoji i nerezident koji je takođe obveznik ovog poreza, a koji poslovanje obavlja preko stalnih poslovnica kao što su: predstavništvo, radionica, fabrika, uslužni servis, gradilište.
d) izvor dohodaka (teritorija na kojoj je dobit ostvarena)
Poreska onovica poreza na dobit preduzeća je oporeziva dobit koja se utvrđuje kroz računovodstvene izveštaje bilansa stanja i bilansa uspeha. Poreski bilans ima za cilj utvrđivanje osnovice za obračun poreza na dobit preduzeća. Poreski bilans nije samostalan izveštaj već predstavlja izvedeni bilans uspeha. Oporeziva dobit se dobija usklađivanjem dobiti iskazane u bilansu uspeha, tj. usklađivanjem prihoda i rashoda. Poreska stopa je poroporcionalna i iznosi 10%. Kod nas je ona svedena na najnižu u odnosu na zemlje u našem regionu i time je najkonkurentnija od svih zemalja u tranziciji. I kod ove vrste poreza postoje određene olakšice i podsticaji. Jedna od podsticajnih mera je ubrzana amortizacija, gde preduzeće obračunava amortizaciju po stopama koje mogu biti do 25% više od propisanih. Ali to je samo kod onih stalnih sredstava koje služe recimo za sprečavanje zagađenja, uštedu energije, reciklažu otpada i sl. Da nedobitne organizacije mogu da ostvare pravo na oslobađanje od poreza moraju da ispune određene uslove:
20 da su ostvarile višak prihoda nad rashodima manjem od 300.000 dinara
21 da se ostvareni višak ne raspodeljuje osnivačima, članovima, zaposlenima i direktorima
22 da zarade zaposlenih i direktora nisu veće od dvostrukog proseka za delatnost koju
obavlja organizacija
26 da imovinu ne raspodeljuje u korist zaposlenih direktora ili sa njima povezanim licima
U cilju stimulisanja investicija poreskom obvezniku može se priznati poreski kredit u visni od 20% od izvršenog ulaganja.
Zatim oslobađanje od poreza na dobit ostvarenu po osnovu prihoda od predmeta koncesija. Koncesija je pravo korišćenja prirorodnog bogatstva, ili dobra od opšteg interesa ili ako obveznik zaposli nove radnike na neodređeno vreme onda ova olakšica važi dve godine od dana zaposlenja, ali pod uslovom da u tom periodu nije bilo otpuštanja radnika ili ako obveznik uloži u svoja osnovna sredstva više od 600 miliona i pritom zaposli 100 radnika onda se oslobađa poreza na period od 10 godina.
POREZ NA PROMET
U savremenoj finansijskoj teoriji razlikuju se dve onovne varijante poreza:
a) jednofazni porez na promet
b) višefazni porez na promet
Jednofazni porez na promet predstavlja takvu variijantu poreza od koga se zahvatanje vrši samo u jednoj, tačno određenoj fazi pri kretanju robe od proizvođača do potrošača.
Višefazni porez na promet predstavlja takvu varijantu kojom se vrši oporezivanje prometa dobara i usluga u svakoj fazi prometa. Javlja se u dve varijante:
1. Višefazni bruto porez na promet, obrač2. unava se na osnovicu u koju ulaze poreski
iznosi iz ranijih oporezovanih faza.
3. Višefazni neto porez na promet, plać4. eni porez u prehodnoj fazi oduzima se iz poreske
osnovice u narednoj fazi.
Predmet oporezivanja
Porezom na promet oporezuju se promet proizvoda i usluga.
Porezom na promet proizvoda oporezuje se promet proizvoda koji služe za krajnju potrošnju. Oporezuje se i uvoz proizvoda, ali i davanje proizvoda bez naknade, pokloni, razmena proizvoda, iskazivanje manjka i rashoda.
Porez na promet usluga plaća se na promet usluga koje se obavljaju uz nadoknadu, spoljnotrgovinske usluge, usluge prometa na veliko i malo, prevoz robe i putnika, zanatske usluge, turističke i ugotiteljske usluge.
Poreski obveznik
Obveznik prava na promet proizvoda je prodavac na malo. Obveznik je i pravno i fizičko lice koje izvrši uvoz proizvoda za sopstvenu potrošnju ili izvrši promet proizvoda ili usluga na jedan od sledećih načina: davanje proizvoda bez naknade, pokloni, razmena proizvoda, iskazivanje manjka i rashoda. Opšte je pravilo da je obveznik ovog poreza prodavac, davalac ili potrošač (izuzetak su motorna vozila i plovni objekti kada je obveznik kupac).Obveznik u prometu nafte, benzina, dizel goriva, je uvoznik odnosno proizvođač ovih derivata. Obveznik poreza u prometu duvanskim prerađevinama, alkoholnim pićima i kafe je svaki učesnik u prometu.Obveznik poreza na promet proizvoda pri davanju usluga finansijskog lizinga je davalac lizinga, osim kod davanja u lizing automobila i plovnih objekata gde je obveznik kupac.
Obveznik poreza na promet usluga je lice koje vrši uslugu uz nadoknadu. Izuzetak je fizičko lice koje uslugu izvrši pravnom licu, onda je obveznik pravno lice.
Poreska osnovica
Osnovica poreza na promet proizvoda je cena po kojoj se vrši prodaja proizvoda. Prodajnom cenom se smatara ukupna cena uključujući i maržu i sve troškove koje je prodavac zaračunao kupcu, osim transportnih troškova. Kod akcize iznos plaćene akcize ulazi u osnovicu za plaćanje poreza na promet proizvoda.
Osnovica poreza na promet usluga je iznos naknade za izvršenu uslugu. Prilikom popravke proizvoda umanjuje se vrednost rezervnih delova i materijala koji se posebno iskazuju na fakturi. Osnovica poreza na promet usluga zavisi od usluge:
27 za promet proizvoda na veliko i malo – razlika između nabavne i prodajne cene
28 za zastupanje – provizija ili neka druga vrsta naknade
29 kod osiguranja – bruto premija osiguranja
Poreska stopa
Porez na promet proizvoda i usluga plaća se po stopi od 20%.
Porez na promet proizvoda ne plaća se jedino za proizvode kao što su: izvoz proizvoda, hleb, mleko, taksene i poštanske marke, jaja, sveže voće i provrće i dr.
Porez na promet usluga ne plaća se za usluge izvršene u inostaranstvu, usluge iz oblasti zdravstva, nauke, kulture, usluge verskih organizacija, usluge konzularnih i diplomatskih predstavništva i usluge finansijskog lizinga.
POREZ NA DODATU VREDNOST
PDV je savremeni oblik oporezivanja. To je višefazni porez koji se obračunava u svakoj fazi prometa proizvoda ili usluga. Ovim porezom oporezuje se samo ona vrednost koja je u određenoj fazi dodata od strane obveznika, a ne celokupna vrednost proizvoda ili usluga. Konačna cena u maloprodaji zapravo predstavlja zbir svih dodatih vrednosti po fazama proizvodnje i prodaje, npr. za odelo to je vrednost proizvođača pamuka, pa tkača, pa krojača i svih ostalih koji su učestvovali u njegovoj proizvodnji. Razlika u odnosu na porez na promet proizvoda je ta što se PDV naplaćuje u svakoj fazi prodaje, dok se porez na promet proizvoda naplaćuje jednokratno, u fazi maloprodaje.
Utvrđivanje dodatne vrednosti može se odrediti pomoću dve metode:
a) direktnom metodom, koju delimo na:
30 metod sabiranja,
31 metod oduzimanja, gde se dodatna vrednost uzima kao razlika između ukupne
vrednosti proizvoda i ukupne vrednosti njegove nabavke u određenom periodu
c) indirektnom metodom, kojom se odmah utvrđuje poreska obaveza. Ovo znači da
je obveznik dužan da obračuna porez na isporučenu robu pri čemu ima pravo da obračunati iznos poreza umanji za iznos poreza koje je dobavljač iskazao u fakturi. Interes je obveznika da prethodni učesnik u lancu obračuna PDV jer se tako međusobno kontrolišu.
Polazeći od nabavke stalnih sredstava postoji:
32 potrošni tip
33 dohodni tip
34 bruto tip
Kod potrošnog tipa poreska osnovica obuhvata samo ukupnu potrošnju za privatne svrhe, dok se iz nje isključuju predmeti rada i sredstva za rad. Kod dohodnog tipa PDV iz osnovice poreza oduzima godišni iznos amortizacije koja je obračunata na nabavljeno osnovno sredstvo. Razlika između dohodnog tipa i potrošnog tipa je u tome što se kod potrošnog tipa u momentu nabavke ceo iznos investicije u osnovno sredstvo oduzima od oporezivanja.Kod bruto tipa se ne vrši odbijanje poreza plaćenog prilikom nabavke opreme, pa se investicije u osnovna sredstva dva puta oporezuju, kod nabavke i kod prodaje proizvoda potrošačima. Kao glavni nedostaci ovog poreskog sistema su:
35 ovaj porez ne pravi razliku među kupcima, između bogatih i siromašnih
36 administartivni troškovi i troškovi plaćanja daleko su veći nego kog poreza na promet
proizvoda (preduzeće je u obavezi da obezbedi podatke o prodajama i nabavkama, dok
kod poreza na promet proizvoda samo podatke o prodajama)
39 uvođenje poreza može delovati inflatorno
POREZ NA DODATU VREDNOST U NAŠEM ZAKONODAVSTVU
PDV u našoj zemlji prihvatio je :
40 potrošni tip PDV-a kojim se ne oporezuje nabavka kapitalnog dobra
41 primenjuje se indirektna metoda pri utvrđivanju poreske obaveze kao razlika između
poreske obaveze na prodaju i
poreske obaveze na nabavku
43 prihvaćen je princip odredišta, koji podrazumeva oporezivanje prema mestu potrošnje,
što znači da je izvoz oslobođen plaćanja poreza, a uvoz ne
Poreska obaveza nastaje kada se izvrši:
a) promet dobara i usluga
b) naplata ako je naknada naplaćena pre prometa dobara i usluga
c) uvoz proizvoda
Postoje dve poreske stope opšta od 18% i posebna od 8%. Po posebnoj stopi oporezuje se promet dobara i usluga ili njihov uvoz kod: hleba, mleka, šećera, brašna, lekova, zdravstvenih pomagala, ogrevnog drveta, hotelski smeštaj, isporuka gasa individualnim potrošačima, komunalne usluge i dr. Obveznik je dužan da izda račun, ali i da izda račun za avansno plaćanje.
Račun neizostavno sadrži:
48 adresu, PIB i matični broj i onoga koji račun isporučuje i onoga koji račun prima
49 vrstu i količinu isporučene robe, datum prometa dobara i visinu avansnog plaćanja
50 iznos osnovice, poresku stopu od 8% ili 18%
51 napomenu o poreskom oslobađanju, iznos poreza
52 i račun se izdaje u dva primerka