Ustanke u srpskim zemljama organizovali su komunisti, sem u Hercegovini juna 1941. godine, gde su borbe počele spontano kao vid samoodbrane Srba od ustaških napada. Spontani faktor odlučujuće je delovao i na ustanke Srba u Hrvatskoj i Bosni jula 1941. godine. Prve manifestacije otpora posle kapitulacije Jugoslovenske vojske zapažene su u zapadnim krajevima Jugoslavije, na prostoru gde je bio srpski živalj i raspale jugoslovenske jedinice. Italijanski izvori beleže otpor na terenu Jadranske divizije, to jest u području Knina i Kninske krajine. Izraženiji spontani oblici otpora javili su se u Bosanskoj krajini i istočnoj Hercegovini, kao rezultat uspostavljanja NDH i zlostavljanja srpskog naroda. Uloga fašističke Italije u pacifikaciji ovog područja, što je podrazumevalo onemogućivanje nastavka genocida nad Srbima od strane NDH, dodatno su umanjile ulogu i značaj ovog ustanka u posleratnoj socijalističkoj Jugoslaviji.

Mesec dana od izbijanja aprilskog rata i 18 dana od kapitulacionog akta došlo je do sukoba srpskih seljaka iz okoline Sanskog Mosta, sela Kijevo i Tramošnja 6, 7. i 8. maja 1941. godine, poznatog kao Đurđevdanski ustanak sanskih seljaka. Na ustaška zlostavljanja seljaci su odgovorili vatrom i odbili ustaše od svojih sela. Čim su seljaci Kozice, Hazića, Stratinske, Obrovca i drugih susednih srpskih sela saznali za borbu s ustašama na Kijevskoj gori, krenuli su u pomoć Tramošnjacima. „Zapovjednik dijelova hrvatske vojske u Bosanskoj krajini" javio je „Zapovjedniku cjelokupne hrvatske kopnene vojske" o borbi sa „četnicima kod Sanskog Mosta".

1 USTANAK U HERCEGOVINI 1941. 2
2 UVOD 2
3 USTANAK KAO OTPOR ZLOČINIMA NDH 4
3.1 Proglašenje i ustrojstvo Nezavisne Države Hrvatske 4
3.2 Praksa genocida nad Srbima u NDH 8
4 USTANAK U HERCEGOVINI 9
4.1 Početak i tok oslobodilačke borbe 9
4.2 Dalji razvoj ustanka 12
5 ZAKLJUČAK 13
6 LITERATURA 14