Tematski okvir Gorskog vijenca je prošlost. Ona je inkorporirana u život Crnogoraca. Prošlost je shvaćena kao izvorište viteštva, žrtvovanja za čast i slavu, pravdu i druge etičke postulate ponosnih Crnogoraca. Oružje se slavi samo ako ga je nužda uslovila da brani ljudskost i vrlinu. Svaka druga alternativa je suvišna. Njegoš je određen u negiranju junaštva iz obesti i zlih namera: Junaštvo je car zla svakojega.

U Gorskom vijencu aktivan otpor zlu uspostavlјa se kao osnovni etički princip, što je u skladu sa crnogorskom tradicijom i kultom „slobode zlatne“. Stoga crnogorski nacionalni mit izrasta iz društvene paradigme, ratničke i plemenske, čiji je osnovni etički kanon čojstvo i junaštvo, pa se najveći broj sociokulturnih zapreka vezuje upravo za taj kult. Dakle, kulturni model je u celini podređen čojstvu i junaštvu, koji služe očuvanju slobode, plemena i vere, odnosno cilјeva koji nadrastaju individualnu egzistenciju, pa je u skladu s tim, izdaja žigosana kao najveći greh. Takav greh zaslužuje najstrožu i najsuroviju kaznu, što glas kolektiva moćno artikuliše u kolima, uz žestoke reči subjektivne ocene, kletve, invektive i pejorative upućene na račun izdajnika. U herojskom modelu sveta rat služi kao sredstvo uspostavlјanja kulturnog obrasca u čijem se centru nalazi semantička struktura čojstva i junaštva. Pošto je ona istovremeno i osnov etičkog sistema, rat koji je neophodan za njeno uspostavlјanje, postaje generator moralnih vrednosti čojstva i junaštva, to jest herojskog modela egzistencije kao najuzvišenijeg oblika postojanja.

Dakle, junaštvo je jedina sila koja se može suprotstaviti zlu, savladati ga i podrediti nekom poretku. Ako nema rata ni megdana, nema niti može biti junaka, zbog čega se u herojskom modelu sveta rat takođe uzdiže na nivo kulta: neka bude borba neprestana, pa Nјegošev Gorski vijenac i crnogorska etika propisuju aktivan otpor zlu kao svetu dužnost. Neetički čin istrage poturica, u okviru semantičkog sistema Gorskog vijenca opravdava se složenim i polivalentnim sistemom umetničke motivacije koja se zasniva na argumentima kulture, na nužnosti i neophodnosti opstanka crnogorske plemenske zajednice.