Maturski, Seminarski , Maturalni i diplomski radovi iz ekonomije: menadzment, marketing, finansija, elektronskog poslovanja, internet tehnologija, biznis planovi, makroekonomija, mikroekonomija, preduzetnistvo, upravljanje ljudskim resursima, carine i porezi.


MEHANIČKI MJENJAČI

Sistematizacija mjenjača

Na vozilima se primjenjuju različita rješenja mjenjača:
• mehanički mjenjači,
• mjenjači sa hidrodinamičkim komponentama,
• mjenjači sa hidrostatskim komponentama,
• električni mjenjači.

Mehanički mjenjači su najjednostavnije i još uvijek najčešće primjenjeno rješenje u savremenim vozilima te ćemo ih proučiti prije ostalih rješenja. Mehanički mjenjači vozila mogu se izvesti na više načina od kojih su najvažniji:
• zupčanički mjenjači,
• frikcioni mjenjači.

Mehanički mjenjač i motorno vozilo

Mjenjač je konstrukcioni sklop vozila koji pripada sistemu prenosa snage i u pravilu je postavljen neposredno iza motora, odnosno spojnice.
Slika 62.01 Položaj mjenjača u vozilu
Mjenjač je obično vezan sa motorom i mjenjačom u jednu ugradbenu cjelinu koja se često naziva i agregat snage.
Slika 62.02 Agregat snage u vozilu
Kod osobnih vozila sa prednjim pogonom mjenjač je integriran u jednu cjelinu sa ostalim komponetama transmisije: spojnicom, glavnim prenosom, diferencijalom i zglobnim vratilima.
Slika 62.03 Položaj mjenjača kod osobnog vozila sa prednjim pogonom

Zadaci mjenjača

Osnovne funkcije mjenjača su:
• Konverzija raspoložive snage motora u skladu sa potrebama kretanja vozila i karakteristikama ostalih sklopova sistema prenosa snage.
• Kretanje vozila nazad.
• Odvajanje motora od sistema prenosa snage kada je vozilo zaustavljeno (semafor).
Vrlo često, posebno na privrednim vozilima, mjenjač vrši i druge funkcije kao što su:
• Pogon različitih pomoćnih uređaja na vozilu.
• Razvođenje snage motora na prednji i zadnji pogonsi most kod vozila sa pogonom na sve točkove.

Zupčasti mjenjači

Zupčasti mjenjači primjenjuju se na motornim vozilima od kraja 19. vijeka. Ubrzo nakon svoje pojave potisnuli su ostale tipove prenosnika. Na slici 62.04 je trostepeni mjenjač koji je konstruirao 1899. godine Louis Renault.
Slika 62.04 Trostepeni zupčasti mjenjač koji je 1899 konstruirao louis Renault
Osnovni princip rada zupčastih prenosnika dat je na slici 62.05.
Označimo veličine koje određuju bitne relacije prenosnika sa:
• r – kinematski poluprečnik kotrljanja
• n – broj obrtaja
• z – broj zuba
• a – osno rastojanje
• 1 – indeks za manji zupčanik
• 2 – indeks za veći zupčanik
Možemo izvesti sljedeće osnovne relacije:
Uvjet jednakosti brzina i ravnoteže sila u tački dodira daje:
Za slučaj spoljašnjeg prenosnog para (A):
(62.1)
Znak minus u relaciji (62.1) označava suprotan smjer obrtanja. Slijedi izraz za prenosni odnos i:
(62.2
Kako su kod zupčastog para prečnici proporcinalni broju zuba važi i:
Analogno dobijamo za slučaj unutrašnjeg prenosnog para (B):
(62.4)
Iz slike 62.04 je očevidno da se osno rastojanje a može napisati kao:
Za slučaj spoljašnjeg prenosnog para (A):
(62.5)
Odavde slijede relacije:
(62.6)
i
(62.7)
Analogno slijedi za slučaj unutrašnjeg prenosnog para (B):
(62.8)
Odavde slijede i relacije:
(62.9)
i
(62.10)