02-06-2010, 12:50 PM
Maturski, maturalni, seminarski, diplomski i master radovi iz ekonomije i ekonomike.
Društvena, odnosno državna svojina može se steći na više načina, kao što su:
- konfiskacija,
- nacionalizacija,
- eksproprijacija,
- arondacija i
- komasacija.
Konfiskacija, predstavlja oduzimanje stvari iz privatne svojine bez naknade i njen prelaz u državnu svojinu na osnovu krivičnih i administrativnih odluka.
Konfiskacija je imala značajnu ulogu u stvaranju društvene svojine u prvim posleratnim danima nove Jugoslavije, posle drugog svetskog rata, kada je na osnovu administrativnih propisa oduzimana imovina ratnih zločinaca i njihovih pomagača. Pored ovakve konfiskacije, gde se ona izricala kao glavna kazna, postojala je i konfiskacija u krivičnom pravu kao sporedna kazna.
Nacionalizacija - pod nacionalizacijom se smatra sticanje društvene, odnosno državne svojine na osnovu zakonskih propisa, oduzimanjem imovine iz privatne svojine po pravilu uz naknadu.
Nacionalizacija se razlikuje od konfiskacije jer se kod oduzimanja imovine putem konfiskacije uvek vrši bez naknade, a kod nacionalizacije se po pravilu daje naknada. Osim toga, nacionalizacija je posledica određenih privrednih mera političkog karaktera (na primer jačanje socijalističke privrede), dok je konfiskacija posledica krivičnog dela ili administrativnog postupka.
Arondacija - je oduzimanje zemlje od privatnih vlasnika uz nadoknadu, radi zaokružavanja poseda u državnoj, odnosno društvenoj svojini.
Ona je tipičan primer eksproprijacije, gde vlasnik oduzetog zemljišta dobija kao naknadu drugo zemljište odgovarajuće kulture i boniteta. Naknada se može odrediti i po sporazumu između sopstvenika pripojenog zemljišta i korisnika arondacije i u novcu, ako do sporazuma ne dođe o drugom zemljištu koje se daje u vlasništvo ranijem vlasniku arondiranog zemljišta.
Komasacija - predstavlja grupisanje poljoprivrednog zemljišta radi stvaranja što većih, pravilnijih i ekonomičnijih parcela u cilju bolje obrade grupisanog zemljišta. Za razliku od arondacije (koja se vršila u interesu ranijih zemljoradničkih zadruga u nas ili poljoprivrednih gazdinstava), komasacija znači oduzimanje privatne svojine (zemljišta) u interesu grupisanja šireg zemljišnog područja u čitavom regionu ili naselju. Komasacija se preduzima samo u slučaju kada se propisima o arondaciji ne može učiniti zaokružavanje zemljišta ili usled velike rasparčanosti parcela. Na osnovu iste, stvaraju se veće i pravilnije zemljišne parcele i omogućava ekonomičnija obrada poljoprivrednog zemljišta i stvore povoljniji uslovi za razvoj poljoprivrede.
Predmet ovog rada biće jedan od navedenih načina sticanja državne svojine a to je eksproprijacija.
Eksproprijacija predstavlja prelazak privatne svojine u društvnu ili državnu i koja se obavlja u opštem interesu i uz naknadu. Ovakva mera sprovodi se na osnovu zakona.
U nastavku rada, biće obrađene sledeće teze:
- pojam i istorijat eksproprijacije,
- svrha eksproprijacije,
- vrste eksprorpijacije i
- postupak eskproprijacije.
Eksproprijacija
Istorijat i pojam eksproprijacije
Pravni odnosi koji su zasnovani na skupu pravnih činjenica na osnovu kojih pravno lice stiče pravo privatne svojine naziva se način sticanja prava privatne svojine. Postoji više načina sticanja ovog prava: na osnovu ugovora sa prethodnim vlasnikom, održajem i sticanjem svojine od nevlasnika. Dalje se mogu manifestovati kao priraštaj, nalaz stvari i sl. Svi oblici sticanja prava privatne svojine svrstavaju se u :
- derivativno sticanje i
- originarno sticanje.
Derivativno je prenos prava svojine sa jednog na drugog titulara, i važeće je ukoiko postoji pravni osnov i način sticanja. Kao pravni osnov javljaju se jednostrani i dvostrani pravni poslovi (testamenti, ugovori o prodaji i sl.). Način sticanja je kod pokretnih stvari prodaja, a kod nepokretnosti upis u zemljišne knjige i prenos tapije. Fizička predaja se može izvršiti predajom iz ruke u ruku (uručenjem) ili ostavljanjem stvari na mesto koje je označio pribavilac. Bitno je dovođenje kupca u mogućnost da vrši faktičku vlast na stvari. Fiktivna predaja je u stvari prenos prava svojine na osnovu samog ugovora, pri čemu se fingira da je izvršena fizička predaja, iako nje u stvari nema.
Originarno sticanje je sticanje prava svojine kod koga postoje pravne činjenice čije postojanje dovodi do uspostavljanja ovog prava u korist novog vlasnika kada pre toga pravo privatne svojine nije postojalo. Ovaj način sticanja svojine primenljiv je na sve oblike svojine. Eksproprijacija spada u originarno sticanja prava svojine.
Naime, tržišna ekonomija ustavom i zakonima, dakle aktima najviše pravne snage, štiti pravo svojine najsveobuhvatnije stvarno pravo. Međutim, neograničeno i na njega se može uticati ukoliko društvena zajednica smatra da je to potrebno.
Privatna prava je nužno ograničiti kada to zahteva opšti društveni interes. Zato se u nekim slučajevima mogu i graditi ceste, železničke pruge, brane, bolnice, škole kao i ostali objekti koji su od opšteg društvenog interesa.
Jedna od najpoznatijih i najčešće primenjivanih mera države kojima se zadire u privatnu svojinu i u pravilu proširuje državna svojina jeste eksproprijacija. Mera eksproprijacije predstavlja prodor javnog prava u neprikosnoveno privatno pravo svojine.
Oduzimanje svojine u javnom interesu propisuje se najčešće ustavom, a postupak i ostala pitanja provođenja eksproprijacije posebnim zakonima. Ovaj institut je u pravilu, vrlo strogo pravno normiran jer se radi o izuzetno kompleksnoj i osetljivoj materiji. Država kao zaštitnik javnog interesa ili neki drugi javnopravni subjekat može da zadovolji svoj interes prema određenoj nekretnini zaključenjem kupoprodajnog ugovora sa vlasnikom, prema načelima građanskog prava ili putem eksproprijacije, dakle autoritetom vlasti, primenjujući je prema unapred utvđenim pravilima.
Društvena, odnosno državna svojina može se steći na više načina, kao što su:
- konfiskacija,
- nacionalizacija,
- eksproprijacija,
- arondacija i
- komasacija.
Konfiskacija, predstavlja oduzimanje stvari iz privatne svojine bez naknade i njen prelaz u državnu svojinu na osnovu krivičnih i administrativnih odluka.
Konfiskacija je imala značajnu ulogu u stvaranju društvene svojine u prvim posleratnim danima nove Jugoslavije, posle drugog svetskog rata, kada je na osnovu administrativnih propisa oduzimana imovina ratnih zločinaca i njihovih pomagača. Pored ovakve konfiskacije, gde se ona izricala kao glavna kazna, postojala je i konfiskacija u krivičnom pravu kao sporedna kazna.
Nacionalizacija - pod nacionalizacijom se smatra sticanje društvene, odnosno državne svojine na osnovu zakonskih propisa, oduzimanjem imovine iz privatne svojine po pravilu uz naknadu.
Nacionalizacija se razlikuje od konfiskacije jer se kod oduzimanja imovine putem konfiskacije uvek vrši bez naknade, a kod nacionalizacije se po pravilu daje naknada. Osim toga, nacionalizacija je posledica određenih privrednih mera političkog karaktera (na primer jačanje socijalističke privrede), dok je konfiskacija posledica krivičnog dela ili administrativnog postupka.
Arondacija - je oduzimanje zemlje od privatnih vlasnika uz nadoknadu, radi zaokružavanja poseda u državnoj, odnosno društvenoj svojini.
Ona je tipičan primer eksproprijacije, gde vlasnik oduzetog zemljišta dobija kao naknadu drugo zemljište odgovarajuće kulture i boniteta. Naknada se može odrediti i po sporazumu između sopstvenika pripojenog zemljišta i korisnika arondacije i u novcu, ako do sporazuma ne dođe o drugom zemljištu koje se daje u vlasništvo ranijem vlasniku arondiranog zemljišta.
Komasacija - predstavlja grupisanje poljoprivrednog zemljišta radi stvaranja što većih, pravilnijih i ekonomičnijih parcela u cilju bolje obrade grupisanog zemljišta. Za razliku od arondacije (koja se vršila u interesu ranijih zemljoradničkih zadruga u nas ili poljoprivrednih gazdinstava), komasacija znači oduzimanje privatne svojine (zemljišta) u interesu grupisanja šireg zemljišnog područja u čitavom regionu ili naselju. Komasacija se preduzima samo u slučaju kada se propisima o arondaciji ne može učiniti zaokružavanje zemljišta ili usled velike rasparčanosti parcela. Na osnovu iste, stvaraju se veće i pravilnije zemljišne parcele i omogućava ekonomičnija obrada poljoprivrednog zemljišta i stvore povoljniji uslovi za razvoj poljoprivrede.
Predmet ovog rada biće jedan od navedenih načina sticanja državne svojine a to je eksproprijacija.
Eksproprijacija predstavlja prelazak privatne svojine u društvnu ili državnu i koja se obavlja u opštem interesu i uz naknadu. Ovakva mera sprovodi se na osnovu zakona.
U nastavku rada, biće obrađene sledeće teze:
- pojam i istorijat eksproprijacije,
- svrha eksproprijacije,
- vrste eksprorpijacije i
- postupak eskproprijacije.
Eksproprijacija
Istorijat i pojam eksproprijacije
Pravni odnosi koji su zasnovani na skupu pravnih činjenica na osnovu kojih pravno lice stiče pravo privatne svojine naziva se način sticanja prava privatne svojine. Postoji više načina sticanja ovog prava: na osnovu ugovora sa prethodnim vlasnikom, održajem i sticanjem svojine od nevlasnika. Dalje se mogu manifestovati kao priraštaj, nalaz stvari i sl. Svi oblici sticanja prava privatne svojine svrstavaju se u :
- derivativno sticanje i
- originarno sticanje.
Derivativno je prenos prava svojine sa jednog na drugog titulara, i važeće je ukoiko postoji pravni osnov i način sticanja. Kao pravni osnov javljaju se jednostrani i dvostrani pravni poslovi (testamenti, ugovori o prodaji i sl.). Način sticanja je kod pokretnih stvari prodaja, a kod nepokretnosti upis u zemljišne knjige i prenos tapije. Fizička predaja se može izvršiti predajom iz ruke u ruku (uručenjem) ili ostavljanjem stvari na mesto koje je označio pribavilac. Bitno je dovođenje kupca u mogućnost da vrši faktičku vlast na stvari. Fiktivna predaja je u stvari prenos prava svojine na osnovu samog ugovora, pri čemu se fingira da je izvršena fizička predaja, iako nje u stvari nema.
Originarno sticanje je sticanje prava svojine kod koga postoje pravne činjenice čije postojanje dovodi do uspostavljanja ovog prava u korist novog vlasnika kada pre toga pravo privatne svojine nije postojalo. Ovaj način sticanja svojine primenljiv je na sve oblike svojine. Eksproprijacija spada u originarno sticanja prava svojine.
Naime, tržišna ekonomija ustavom i zakonima, dakle aktima najviše pravne snage, štiti pravo svojine najsveobuhvatnije stvarno pravo. Međutim, neograničeno i na njega se može uticati ukoliko društvena zajednica smatra da je to potrebno.
Privatna prava je nužno ograničiti kada to zahteva opšti društveni interes. Zato se u nekim slučajevima mogu i graditi ceste, železničke pruge, brane, bolnice, škole kao i ostali objekti koji su od opšteg društvenog interesa.
Jedna od najpoznatijih i najčešće primenjivanih mera države kojima se zadire u privatnu svojinu i u pravilu proširuje državna svojina jeste eksproprijacija. Mera eksproprijacije predstavlja prodor javnog prava u neprikosnoveno privatno pravo svojine.
Oduzimanje svojine u javnom interesu propisuje se najčešće ustavom, a postupak i ostala pitanja provođenja eksproprijacije posebnim zakonima. Ovaj institut je u pravilu, vrlo strogo pravno normiran jer se radi o izuzetno kompleksnoj i osetljivoj materiji. Država kao zaštitnik javnog interesa ili neki drugi javnopravni subjekat može da zadovolji svoj interes prema određenoj nekretnini zaključenjem kupoprodajnog ugovora sa vlasnikom, prema načelima građanskog prava ili putem eksproprijacije, dakle autoritetom vlasti, primenjujući je prema unapred utvđenim pravilima.