03-05-2010, 10:58 PM
Maturski, seminarski i diplomski radovi iz biologije i ekologije.
Bavljenje vrhunskim sportom nosi mnoge zdravstvene rizike za mlade sportiste, naročito ako trening ili takmičenje nije prilagodjeno njihovom uzrastu. Usled visokog intenziteta treninga i takmičenja, tokom godina neminovno dolazi do promena na mnogim sistemima organa, prvenstveno kardiorespiracijskom i muskuloskeletnom, zbog čega je i sprovedeno ovo istraživanje. Poredjenjem antropomorfoloških karakteristika i parametara kardiorespi-racijskog sistema kod mladih sportista – kadeta i odraslih sportista – seniora, utvrditi kakav uticaj na fizičke i funkcionalne karakteristike tela ima intenzivan košarkaški trening. Proceniti zdravstvene rizike bavljenja vrhunskom sportom.
Koje telesne i funkcionalne karakteristike najbolje razdvajaju grupu kadeta od grupe seniora, tj. koje fizičke i/ili funkcionalne karakteristike se najviše menjaju tokom godina bavljenja košarkom.
Dugogodišnje bavljenje sportom dovodi do velikih promena u sastavu i strukturi tela, kao i u pojedinim karakteristikama kardiorespiracijskog sistema. Potrebno je da se trening prilagodi uzrastu sportiste i njegovoj poziciji u timu, kako bi se što više odložile promene na kardiorespiracijskom sistemu koje su potencijalna opasnost za zdravlje .
TRENING IZDRŽLJIVOSTI
Kako je više puta napomenuto, aerobna sposobnost nije od presudnog značaja kod košarkaša, ali je značajna u smislu obezbedjenja metaboličkog oporavka nakon drugih aktivnosti, tako da aerobni trening predstavlja jedan od značajnijih oblika treninga košarkaša. Pored aerobnog, u razvijanju svojstva izdržljivosti, košarkaški treninzi obuhvataju i trening anaerobnih svojstava.
Aerobni trening
Aerobni trening se definiše kao trening čiji je cilj da poveća ili održi sposobnost preuzimanja i iskorišćenja maksimalne količine kiseonika na jedinicu telesne mase u što dužem vremenskom periodu. Kako se pokazalo da za košarkašku igru nije potrebno povećavanje aerobne moći kad se jednom dosegnu vrednosti potrebne za obavljanje za košarkašku igru specifičnih zadataka, aerobni trening se svodi na njeno održavanje. Može da se izvodi na intervalnom principu (sa periodima opterećenja i oporavka ili periodima različite jačine opterećenja) ili kao kontinuirani trening (sa konstantnim ili skoro konstantnim opterećenjem). Smatra se da se intervalnim treningom povećava ili održava aerobna sposobnost, dok se kontinuiranim treningom povećava ili održava stepen utilizacije aerobne sposobnosti27,35,37,41,50,83. Ovaj trening može da bude usmeren ka povećavanju ili održavanju opšte ili specifične izdržljivosti. Opšta izdržljivost se ogleda kroz aerobnu moć, a specifična kroz sposobnost da se odgovori na posebne zahteve košarkaške igre. Trening za razvoj aerobnih svojstava odlikuje dugotrajan rad niskog i srednjeg intenziteta koji dovodi do porasta potrošnje kiseonika u mišićnim ćelijama, zahvaljujući finim morfološkim i biohemijskim promenama u mišićima.
U najvažnije promene koje aerobni rad izaziva, spadaju:
− Povećanje veličine i broja mitohondrija u miocitima, kao i rast količine enzima aerobnog metabolizma, čime se povećava kapacitet za stvaranje ATP aerobnim putem (oksidativna
fosforilacija).
− Rast sadržaja mioglobina u miocitima (i do 80%), čime se povećava količina
deponovanog kiseonika u mišićima.
− Rast sposobnosti mitohondrija u miocitima da pojačano mobilišu i oksidišu
slobodne masne kiseline.
− Povećanje kapaciteta za oksidaciju ugljenih hidrata, čime se velike količine
piruvata metabolišu aerobnim putem.
− Povećanje sadržaja glikogena u mišićima.
− Metaboličke adaptacije različitih vrsta mišićnih vlakana. Treningom se ne može promeniti tip mišićnog vlakna, ali se može uticati na povećanje njegovih aerobnih potencijala. Tako se povećava aerobni kapacitet vlakana prelaznog tipa (IIa, brzo-kontrahujuća vlakna srednje snage, otporna na zamor, koja pored visoke koncentracije anaerobnih imaju i visoku koncentraciju aerobnih enzima). Dokazano je da ova vlakna u najvećoj meri učestvuju u adaptaciji mišića na trening, tako što po potrebi povećavaju svoja aerobna ili anaerobna svojstva.
− Hipertrofija crvenih vlakana (tip I, sporo-kontrahujuća vlakna niske snage i
otporna na zamor). Ova vlakna imaju visok aerobni kapacitet zahvaljujući velikom broju mitohondrija, a samim tim i enzima aerobnog metabolizma, naročito sukcinil-dehidrogenaze.
− Povećanje prokrvljenosti mišića (umnožavaju se kapilari, tako da se njihov broj na jedinicu površine mišića povećava), čime se obezbedjuje bolja doprema kiseonika mišićnim vlaknima.
Za razvoj aerobne sposobnosti kod neutreniranih osoba potrebno je više od dve godine. Pravilnim treningom kod neutreniranih osoba, maksimalna potrošnja kiseonika može da se poveća tokom tri meseca i za 30%, dok naredni porast od 50% zahteva vreme od oko dve godine6.
Anaerobni trening
Trening za razvoj anaerobnih svojstava podrazumeva fizički napor kratkog trajanja, a visokog intenziteta (suprotno od treninga za razvoj aerobnih svojstava).
Kao odraz adaptacije u organizmu dolazi do sledećih promena:
− U treniranim mišićima u mirovanju zapaža se porast anaerobnih supstrata: ATP, CP, slobodnog kreatina i glikogena.
− Povećava se količina i aktivnost ključnih enzima u procesu anaerobnog metabolizma glukoze. Ove promene su najprisutnije u belim mišićnim vlaknima (tip IIb, brzo-kontrahujuća vlakna velike snage, neotporna na zamor).
− Povećava se otpornost na laktate (nivo laktata pri maksimalnom opterećenju raste), verovatno zahvaljujući povećanju sadržaja glikogena i glikolitičkih enzima, kao i povećanoj motivaciji i toleranciji na bol i ostale neprijatne senzacije.
TRENING SNAGE
Treninzi snage mogu da budu usmereni na razvijanje opšte ili eksplozivne (brze) snage28,66 Ovi treninzi se najčešće obavljaju u specijalizovanim prostorijama (teretanama) koje su opremljene raznovrsnim rekvizitima.
Cilj ovih treninga je održavanje i razvoj snage, kvaliteta koji je jedan od presudnih u košarci. Snaga može da bude statička i kombinovana sa brzinom, kao dinamička i amortizaciona snaga. Poseban vid ispoljavanja čovekove snage je i eksplozivna snaga, sposobnost da se velika snaga ostvari za veoma kratko vreme.
Trening snage može da se izvodi kroz:
− izometrijske (statičke) kontrakcije, kod kojih do kontrakcije dolazi bez skraćenja mišića,
− izotoničke (miometrijske, dinamičke) kontrakcije, kod kojih dolazi do skraćenja mišića i
− ekscentrične (amortizujuće, pliometrijske) kontrakcije, kod kojih do ispoljenja sile dolazi pri izduženju mišića.
Postoje tri načina za ostvarivanje maksimalnih naprezanja:
Bavljenje vrhunskim sportom nosi mnoge zdravstvene rizike za mlade sportiste, naročito ako trening ili takmičenje nije prilagodjeno njihovom uzrastu. Usled visokog intenziteta treninga i takmičenja, tokom godina neminovno dolazi do promena na mnogim sistemima organa, prvenstveno kardiorespiracijskom i muskuloskeletnom, zbog čega je i sprovedeno ovo istraživanje. Poredjenjem antropomorfoloških karakteristika i parametara kardiorespi-racijskog sistema kod mladih sportista – kadeta i odraslih sportista – seniora, utvrditi kakav uticaj na fizičke i funkcionalne karakteristike tela ima intenzivan košarkaški trening. Proceniti zdravstvene rizike bavljenja vrhunskom sportom.
Koje telesne i funkcionalne karakteristike najbolje razdvajaju grupu kadeta od grupe seniora, tj. koje fizičke i/ili funkcionalne karakteristike se najviše menjaju tokom godina bavljenja košarkom.
Dugogodišnje bavljenje sportom dovodi do velikih promena u sastavu i strukturi tela, kao i u pojedinim karakteristikama kardiorespiracijskog sistema. Potrebno je da se trening prilagodi uzrastu sportiste i njegovoj poziciji u timu, kako bi se što više odložile promene na kardiorespiracijskom sistemu koje su potencijalna opasnost za zdravlje .
TRENING IZDRŽLJIVOSTI
Kako je više puta napomenuto, aerobna sposobnost nije od presudnog značaja kod košarkaša, ali je značajna u smislu obezbedjenja metaboličkog oporavka nakon drugih aktivnosti, tako da aerobni trening predstavlja jedan od značajnijih oblika treninga košarkaša. Pored aerobnog, u razvijanju svojstva izdržljivosti, košarkaški treninzi obuhvataju i trening anaerobnih svojstava.
Aerobni trening
Aerobni trening se definiše kao trening čiji je cilj da poveća ili održi sposobnost preuzimanja i iskorišćenja maksimalne količine kiseonika na jedinicu telesne mase u što dužem vremenskom periodu. Kako se pokazalo da za košarkašku igru nije potrebno povećavanje aerobne moći kad se jednom dosegnu vrednosti potrebne za obavljanje za košarkašku igru specifičnih zadataka, aerobni trening se svodi na njeno održavanje. Može da se izvodi na intervalnom principu (sa periodima opterećenja i oporavka ili periodima različite jačine opterećenja) ili kao kontinuirani trening (sa konstantnim ili skoro konstantnim opterećenjem). Smatra se da se intervalnim treningom povećava ili održava aerobna sposobnost, dok se kontinuiranim treningom povećava ili održava stepen utilizacije aerobne sposobnosti27,35,37,41,50,83. Ovaj trening može da bude usmeren ka povećavanju ili održavanju opšte ili specifične izdržljivosti. Opšta izdržljivost se ogleda kroz aerobnu moć, a specifična kroz sposobnost da se odgovori na posebne zahteve košarkaške igre. Trening za razvoj aerobnih svojstava odlikuje dugotrajan rad niskog i srednjeg intenziteta koji dovodi do porasta potrošnje kiseonika u mišićnim ćelijama, zahvaljujući finim morfološkim i biohemijskim promenama u mišićima.
U najvažnije promene koje aerobni rad izaziva, spadaju:
− Povećanje veličine i broja mitohondrija u miocitima, kao i rast količine enzima aerobnog metabolizma, čime se povećava kapacitet za stvaranje ATP aerobnim putem (oksidativna
fosforilacija).
− Rast sadržaja mioglobina u miocitima (i do 80%), čime se povećava količina
deponovanog kiseonika u mišićima.
− Rast sposobnosti mitohondrija u miocitima da pojačano mobilišu i oksidišu
slobodne masne kiseline.
− Povećanje kapaciteta za oksidaciju ugljenih hidrata, čime se velike količine
piruvata metabolišu aerobnim putem.
− Povećanje sadržaja glikogena u mišićima.
− Metaboličke adaptacije različitih vrsta mišićnih vlakana. Treningom se ne može promeniti tip mišićnog vlakna, ali se može uticati na povećanje njegovih aerobnih potencijala. Tako se povećava aerobni kapacitet vlakana prelaznog tipa (IIa, brzo-kontrahujuća vlakna srednje snage, otporna na zamor, koja pored visoke koncentracije anaerobnih imaju i visoku koncentraciju aerobnih enzima). Dokazano je da ova vlakna u najvećoj meri učestvuju u adaptaciji mišića na trening, tako što po potrebi povećavaju svoja aerobna ili anaerobna svojstva.
− Hipertrofija crvenih vlakana (tip I, sporo-kontrahujuća vlakna niske snage i
otporna na zamor). Ova vlakna imaju visok aerobni kapacitet zahvaljujući velikom broju mitohondrija, a samim tim i enzima aerobnog metabolizma, naročito sukcinil-dehidrogenaze.
− Povećanje prokrvljenosti mišića (umnožavaju se kapilari, tako da se njihov broj na jedinicu površine mišića povećava), čime se obezbedjuje bolja doprema kiseonika mišićnim vlaknima.
Za razvoj aerobne sposobnosti kod neutreniranih osoba potrebno je više od dve godine. Pravilnim treningom kod neutreniranih osoba, maksimalna potrošnja kiseonika može da se poveća tokom tri meseca i za 30%, dok naredni porast od 50% zahteva vreme od oko dve godine6.
Anaerobni trening
Trening za razvoj anaerobnih svojstava podrazumeva fizički napor kratkog trajanja, a visokog intenziteta (suprotno od treninga za razvoj aerobnih svojstava).
Kao odraz adaptacije u organizmu dolazi do sledećih promena:
− U treniranim mišićima u mirovanju zapaža se porast anaerobnih supstrata: ATP, CP, slobodnog kreatina i glikogena.
− Povećava se količina i aktivnost ključnih enzima u procesu anaerobnog metabolizma glukoze. Ove promene su najprisutnije u belim mišićnim vlaknima (tip IIb, brzo-kontrahujuća vlakna velike snage, neotporna na zamor).
− Povećava se otpornost na laktate (nivo laktata pri maksimalnom opterećenju raste), verovatno zahvaljujući povećanju sadržaja glikogena i glikolitičkih enzima, kao i povećanoj motivaciji i toleranciji na bol i ostale neprijatne senzacije.
TRENING SNAGE
Treninzi snage mogu da budu usmereni na razvijanje opšte ili eksplozivne (brze) snage28,66 Ovi treninzi se najčešće obavljaju u specijalizovanim prostorijama (teretanama) koje su opremljene raznovrsnim rekvizitima.
Cilj ovih treninga je održavanje i razvoj snage, kvaliteta koji je jedan od presudnih u košarci. Snaga može da bude statička i kombinovana sa brzinom, kao dinamička i amortizaciona snaga. Poseban vid ispoljavanja čovekove snage je i eksplozivna snaga, sposobnost da se velika snaga ostvari za veoma kratko vreme.
Trening snage može da se izvodi kroz:
− izometrijske (statičke) kontrakcije, kod kojih do kontrakcije dolazi bez skraćenja mišića,
− izotoničke (miometrijske, dinamičke) kontrakcije, kod kojih dolazi do skraćenja mišića i
− ekscentrične (amortizujuće, pliometrijske) kontrakcije, kod kojih do ispoljenja sile dolazi pri izduženju mišića.
Postoje tri načina za ostvarivanje maksimalnih naprezanja: