27-03-2010, 06:16 PM
Вовед:
Апсолутна безбедност денес е невозможна. Оттука и констатацијата дека националната безбедност е релативна категорија што особено се потенцира во однос на нејзината међузависност со међународната заедница. Доминира ставот дека секоја загрозеност на безбедноста во едно подрачје многу брзо се рефлектира во различен облик и со различен интензитет во соседните подрачја, а во некои ситуации и нап ошироката међународна заедница.
Однапред изнесеното произлегува дека во ново создадените услови на међународната заедница настана состојба во која што е неопходно да се ускладуваат заедничките национални безбедносни интереси. Средишно тело кое ће дејствува на планот на зачувувањето на међународниот мир и безбедност ће бидат Обединетите нации чии тела се овластени да применуваат широк дијапазон на инструменти за контролирање и разрешување на конфликтите међу државите, вклучувајћи ја превентивната дипломатија, миротворството, чувањето на мирот, градењето на мирот, разоружувањето, па се до санкции и присила кон мирот.
Содржина:
Во услови на Студената војна конфликтите станаа една од најсериозно анализираните теми во међународните односи, а особено релацијата мир-конфликт-војна и тоа најчесто се лоцираше во односите помеђу големите блоковски сили кои воглавном ја водеа битката на вооружување, трката во вооружувањето и примена на други сретства и методи за доминација. Во овој период се сметаше дека мирот и безбедноста се најмногу загрозени од војните додека на конфликтите помеђу државите кои во тоа време беа многубројни не им се даваше таква тежина.
Постојат бројни дефиниции на поимот војна. Една од нив е дека голем вооружн конфликт е спротиставеност и некомпактибилност во односите помеђу владата и територијата, заради кои се употребува вооружена сила помеђу две спротиставени страин, од кои една е влада на држава и резултира со барем илјада жртви секоја година како последица на борби.
Однапред изнесеното може да се констатира дека заканите за мирот и безбедноста се проширени и кон конфликтите чии последици заземаат централно место при определувањето на приоритетите на заканите.
Тоа се чини од следниве причини:
-насилните конфликти од различен вид ће доминираат и во наредните години и декади поради бројни неразрешени состојби мађу државите;
-невозможна е хегемонија и доминација на ниту една од големите сили над останатиот свет, бидејћи секој од нив ће се соочи со зони на релативна стабилност опкружени со свери на хронична нестабилност и насилство;
-ризикот од глобална светска војна сепак неможе да се отфрли, а се повећ ће се соочуваме со локални војни, цивилни војни, востанички конфликти како верска и религиозна војна кои се нарекуваат ИВ светска војна;
-во зависност од острината и тежината на конфликтот во иднина исто така е можно примена на нуклеарно оружје да се употребува и во локалните и внатрешните конфликти;
-непостои единствена институција или ентитет кој неможе да ја поднесе одговорноста за глобалното творење на мирот. Исто така непостои единствена стратегија што би била применлива за творење на мирот за сите конфликти;
-напротив творењето на мирот односно неговото одржување ће биде покриено од широка сфера на ентитети почнувајћи од Обидинетите нации, одредени држави и регионални организации, невладини организации, па дури и од поединци.
Покрај тоа ће бидат неопходни широк спектар на технички сретства и помагала за справување со комплексноста на конфликтот.
До завршувањето на студената војна во међународното право преовладуваа негативни сфаћања кои безбедноста и конфликтите ги ограничуваа само на два вида конфликти и тоа:
-општа војна међу силите;
-интервенции на супер силите во Третиот свет.
Денес међународната заедница се соочува со многу поширок спектар на закани по мирот кои произлегуваат од современите конфликтни состојби во међународната заедница.
Пред да ги разгледаме видовите на конфликтите би сакал да го дефинирам конфликтот како постојана содржина на социалното егзистирање на различни нивоа. Тој е феномен кон кој поединецот и различните социјални групи градат и заземаат соодветен став. Тоа е феномен кој што низ раздвижување и акција предизвикува општествени промени. Дефинирајћи го конфликтот како позитивен пристап истиот го дефинираат како креативен елемент во односите међу луђето, а како таков нашите општествени вредности за правичност, безбедност, за личен просперитет конфликтот е корисен, бидејћи општеството го раздвижува кон обезбедување за благосостојба на сите.
Наспроти овој позитивен пристап кон конфликтот кај некои автори се забележува загриженост кога при справувањето со него, место натпреварувачки дух се пристапува кон негово разрешување на деструктивен начин, вклучувајћи го и насилството.
Однапред изнесените спротиставени размислувања може да се заклучи дека конфликтот претставува состојба во која најмалку двајца актери или нивни претставници се обидуваат да ги остварат своите спротиставени цели, со оневозможување директно или индиректно, на способноста на противникот за дејствување. Всушност конфликтот претставува динамичен процесс составен од фази на иницирање, ескалација, контролирано одржување, стивнување и разрешување. Значи ова е ситуација во која што најмалку двајца автори се обидуваат да ги остварат своите спротиставени цели со физичка принуда или со уништување на сопственоста и вредносните симболи еден на друг сакајћи да го елиминираат спротивниот.
Денес међународната заедница се соочува со многу поширок спектар на врсти на конфликти, а најчести се:
-регионални конфлити помеђу локалните ривали или помеђу растечките сили од третиот свет со една или повеће сили. Тука спађаат особено новосоздадените држави по распадот на Советскиот сојуз и Југославија кои се раздвоија без демократска процедура и взаемна волја;
-војни за расаполагање со витални ресурси како што се вода, енергија, минерални ресурси, нафта и други богатства. Контролата на дипломатските ресурси е услов за задржување на моћта и доминацијата на големите сили кои остваруваат огромни профите. Губењето на истите е губењње на моћтан а тие држави. Типичен пример се агресијата на Америка врз Авганистан и Ирак и претењето на Иран и Сирија за доминација врз богатите нафтени извори.
-сепаристички и националистички конфликти во кои под плаштот на субординираните етнички групи се тежи кон создавање на сопствени држави. Морам да нагласам дека големите сили со цел да ги поразат режимите што не им се по волја да ја користат оваа околност за најлесно распађање на истите. Типичен пример е Ирак (моментално владеат големи етнички немири, Чеченија- за одвојување од Русија, Косово за одвојување од Србија)и други сепаратистички движења;
-иредентистички движења кои имаат за цел да ги одвојат териториите од други земји кои се населени со ист народ и да ги приклучат кон своите земји. Пример е Кашмир кој се наођа територијално под Индија, а народот е од Пакистантско потекло. Пакистан со Индија води долги борби бидејћи смета дека тоа е негова територија;
-етничка и религиозна борба за моћ опфаћајћи конфликти во државата во однос на пристап до територија, работа фондови за помош и други државни ресурси. Етничките и религиозните конфликти се со најголема жештина и најчесто завршуваат со војна до колку међународната заедница превентивно не делува кон смирување на состојбите. Овие конфликти до скоро најмногу беа присутни на афричкиот кнтинент каде што границите на државите за време на неоколонијализмот не се поставени врз етничката основа на населението туку географски;
-револуционерни и фундаменталистички борби кои се идеолошки мотивирани со намера да воспостават одреден ред, социјален сyстем во државата по пат на примена на сила. Овие движења без особено присутни во половината на деветнаесетиот век каде од страна на Големите сили се диктираа системи по нивни желби. Овие револуционерни движења се особено присутни во сиромашните земји, каде поради недостиг на елементарни услови за живот, лесно се покренуваат масите создавајћи конфликти кои најчесто завршуваат со војна;
-продемократски и антиколонијални борби во чија основа е напор на народите кои се сметаат за непочитувани и колонијални, експлоатирани за воспоставување сопствена слобода и демократија. Денес во светот непостои колонијализам, но глобализацијата на новиот светски поредок, каде скономската моћ и понатаму е во рацете на големите и богатите земји е предуслов за создавање на социјални конфликти кои повремено се јавуваат во Латино американските земји и во некои други сиромашни региони и земји.
Однапред изнесеното може да се констатира дека конфликтот претставува постојана содржина во међународните односи. Конфликтот ће постои и понатаму и ће продолжи да претставува постојан предизвик за националната и међународната безбедност и извор на нестабилност. Од тие причини конфликтот како закана за мирот и безбедноста мора да се свати и анализира од повеће аспекти, а особено:
Прво- како поенцијал кој предизвикува ранливост на секоја држава бидејћи произлегува од нејзината внатрешна структуираност и потенцијалите за манифестирање на насилен конфликт. Навременото разрешување на противречностите кои владеат во државата било да се економски, етнички, културни и слично е предуслов да не доађа до вакви конфликти;
Второ-како потенцијално загрозување на националната безбедност во случаеви кога вооружениот конфликт е во форма на надворешна закана, така наречени регионални конфликти. Денес во големата међузависност на државите секој внатрешен конфликт може многу лесно да се прелие и врз соседните земји;
Трето-како међународен конфликт кој претставува предизвик за међународниот мир, типичен пример за ова е међународниот тероризам кој по својата сила и жештина претставува најголема закана за светскиот мир, поради кое светот се повеће се обединува во преземањето на мерки за негово елиминирање.
Во било кој од напред наведените облици да се манифестира конфликтот, тој секогаш има заеднички карактеристики, а особено ако секогаш продуцира односи кои се неповолни за мирот и безбеднбоста.
Во зависност од интензитетот на конфликтот истиот може да се подели на внатрешен и међународен конфликт. Така на пример вооружените конфликти во Европа во деведесетите години од дваесетиот век произлегуваат првенствено од внатрешната сфера, отколку од судирот помеђу државите. Иако врз таквата состојба влијаеа и одредени међународни кругови.
Завршувањето на Студената војна, односно распадот на Советскиот сојуз, Чешка и Југославија во деведесетите години од минатиот век допринесоа да се зголемат вооружените конфликти од 47 во 1989 година на 66 во 1992 година. Од јануари 1990 година до декември 1996 година евидентирани се 98 воени конфликти со вкупна бројка од пет ипол милиони жртви од кои 75% се цивили. Според податоците на Стокхолмскиот институте од август 2001 година покажува дека се регистрирани 24 големи вооружени конфликти во међународната заедница од кои само еден е међународен.
Што се однесува до причините за вооружените конфликти, општествените науки суште далеку да ги приближат своите ставови до заземање на заеднички став и доађање до прави превентивни мерки за нивно елиминирање. Но, скоро сите тргнуваат од проценката дека причините за вооружените конфликти се многустрани, међузависни и променливи.
Во теоријата на међународниот конфликт постои согласност помеђу теоретичарите дека нема единствена причина за вооружен конфликт. Во објаснувањето на заднината на овие конфликти најчесто се наведува спрегата помеђу економската состојба и политичката состојба кои се нееднакви, поради кое доађа до кршење на човековите права што доведува до причини за конфликт.
По економските конфликти како најчесто се спомнуваат и етничките конфликти, кои се особено присутни по завршувањето на Студената војна. Етничките состојби може да се каже дека не се причина за создавање на конфликти, мађутоа етничката припадност на поголемиот дел на населението во одредена средина е добар основ за етно-политичка мобилизација за остварување на други политички цели, ова денес е најприсутно во међународната заедница и многу често се користи од одредени кругови за остварување на доминација над одредени држави и региони.
Исто така при објаснувањето на причините за конфликтите голем број на истражувачи сметаат дека политичките и социјалните процеси при конфликтите се различни според комбинациите на истражувањето, поради кое сметаат дека конфликтите и покрај фактот што се јавуваат на социјални нивоа (од Интерпол-индивидуално до међународно) никогаш не манифестираат заеднички карактеристики за да се изведе единствена констатација. Оттука се заземаат ставови за конфликтот како феномен, кој по својот облик, причини и интензитет се разликува од останатите. Међутоа преовладува заеднички став дека међународните и внатрешните конфликти се толку поврзани што во практиката е речиси невозможно да се раздвојат. Тоа е причина што међународната заедница за секој конфликт реагира и бара што побрзо негово разрешување.
Имајћи ги предвид различните нивоа на анализа на конфликтите и кај внатрешниот и кај међународниот конфликт можат да се издвојат три поврзани компоненти, а тоа се:
-кнфликтна состојба;
-конфликтно однесување;
-конфликтни ставови и процеси.
За конфликтна состојба се мисли за онаа состојба во која два или повеће социјални ентитети или “страин” чувствува дека засемаат взаемно некомпактибилни цели врз одредена состојба, односно прашање заземајћи спротивни позиции.
Конфликтните ставови се однесуваат на психолошката состојба (на заедничките ставови, емоции, оценки, перцепции и друго) кои произлегуваат од вклучувањето во конфликтната состојба.
Конфликтно однесување претставува акција која едната страна во која било состојба на конфликтот ја насочува кон спротивната страна со намера противникот да се откаже или да ги модифицира своите цели.
Напред наведените компоненти иако се базични тие не се статични туку се динамични, односно во својата бит се развиваат во неколку фази, а особено има:
-зачеток на конфлитот;
-латентен конфликт;
-манифестиран конфликт.
Од самата дефиниција произлегува дека во почетната фаза на конфликтот спротивните ставови што страните ги преземаат не се видливи и препознатливи. Препознавањето на конфликтната состојба како и препознавањето на целите што двете страин ги притежаваат ја определуваат фазата на латентниот конфликт. Во оваа фаза може да се препознае и претпостави какви мерки страните ће преземат за остварување на своите цели.
Манифестен конфликт е состојба во која страните ја спроведуваат својата стратегија за остварување на своите цели, неисклучувајћи ја можноста за употреба на насилство. Оваа фаза најчесто се дефинира како криза која прети да ескалира во конфликт од поголеми размери.
Заклучок:
Однапред изнесеното произлегува дека секој конфликт во основа е деструктивен, турболентен и придружен со примена на висок степен на насилство кое доколку навреме не се елиминира преку преземање на превентивни мерки за целосна елиминација на причините што ги продуцираат можер да прерасне во вооружен сукоб чии последици се непредвидливи и непроценливи по животот на луђето и државата.
Од тие причини со Уставот, кривичниот закон и законот за внатрешни работи пропишани се сyстем на мерки и активности на државните органи кои треба да бдеат над безбедноста на државата и да ги спречат сите активности кои водат до конфликти. На овој план и међународната заедница изгради и ги усовршува методите и средствата за превенција, односно елиминирање на условите кои ги продуцираат истите преку органите на Обединетите нации кои воспоставуваат институции кои ги следат состојбите и предлагаат мерки за нивно елиминирање, како што е тоа случај со нуклеарното вооружување, међународниот тероризам, трговија со нуклеарен отпад и друго, а во таа смисла овие институции ги опремува со најсовремени софистицирани сретства.
Литература:
-Творење на мирот од проф. д-р. Лидија Георгиева;
-Основи безбедности од проф. д-р. Љубомир Стаић;
Апсолутна безбедност денес е невозможна. Оттука и констатацијата дека националната безбедност е релативна категорија што особено се потенцира во однос на нејзината међузависност со међународната заедница. Доминира ставот дека секоја загрозеност на безбедноста во едно подрачје многу брзо се рефлектира во различен облик и со различен интензитет во соседните подрачја, а во некои ситуации и нап ошироката међународна заедница.
Однапред изнесеното произлегува дека во ново создадените услови на међународната заедница настана состојба во која што е неопходно да се ускладуваат заедничките национални безбедносни интереси. Средишно тело кое ће дејствува на планот на зачувувањето на међународниот мир и безбедност ће бидат Обединетите нации чии тела се овластени да применуваат широк дијапазон на инструменти за контролирање и разрешување на конфликтите међу државите, вклучувајћи ја превентивната дипломатија, миротворството, чувањето на мирот, градењето на мирот, разоружувањето, па се до санкции и присила кон мирот.
Содржина:
Во услови на Студената војна конфликтите станаа една од најсериозно анализираните теми во међународните односи, а особено релацијата мир-конфликт-војна и тоа најчесто се лоцираше во односите помеђу големите блоковски сили кои воглавном ја водеа битката на вооружување, трката во вооружувањето и примена на други сретства и методи за доминација. Во овој период се сметаше дека мирот и безбедноста се најмногу загрозени од војните додека на конфликтите помеђу државите кои во тоа време беа многубројни не им се даваше таква тежина.
Постојат бројни дефиниции на поимот војна. Една од нив е дека голем вооружн конфликт е спротиставеност и некомпактибилност во односите помеђу владата и територијата, заради кои се употребува вооружена сила помеђу две спротиставени страин, од кои една е влада на држава и резултира со барем илјада жртви секоја година како последица на борби.
Однапред изнесеното може да се констатира дека заканите за мирот и безбедноста се проширени и кон конфликтите чии последици заземаат централно место при определувањето на приоритетите на заканите.
Тоа се чини од следниве причини:
-насилните конфликти од различен вид ће доминираат и во наредните години и декади поради бројни неразрешени состојби мађу државите;
-невозможна е хегемонија и доминација на ниту една од големите сили над останатиот свет, бидејћи секој од нив ће се соочи со зони на релативна стабилност опкружени со свери на хронична нестабилност и насилство;
-ризикот од глобална светска војна сепак неможе да се отфрли, а се повећ ће се соочуваме со локални војни, цивилни војни, востанички конфликти како верска и религиозна војна кои се нарекуваат ИВ светска војна;
-во зависност од острината и тежината на конфликтот во иднина исто така е можно примена на нуклеарно оружје да се употребува и во локалните и внатрешните конфликти;
-непостои единствена институција или ентитет кој неможе да ја поднесе одговорноста за глобалното творење на мирот. Исто така непостои единствена стратегија што би била применлива за творење на мирот за сите конфликти;
-напротив творењето на мирот односно неговото одржување ће биде покриено од широка сфера на ентитети почнувајћи од Обидинетите нации, одредени држави и регионални организации, невладини организации, па дури и од поединци.
Покрај тоа ће бидат неопходни широк спектар на технички сретства и помагала за справување со комплексноста на конфликтот.
До завршувањето на студената војна во међународното право преовладуваа негативни сфаћања кои безбедноста и конфликтите ги ограничуваа само на два вида конфликти и тоа:
-општа војна међу силите;
-интервенции на супер силите во Третиот свет.
Денес међународната заедница се соочува со многу поширок спектар на закани по мирот кои произлегуваат од современите конфликтни состојби во међународната заедница.
Пред да ги разгледаме видовите на конфликтите би сакал да го дефинирам конфликтот како постојана содржина на социалното егзистирање на различни нивоа. Тој е феномен кон кој поединецот и различните социјални групи градат и заземаат соодветен став. Тоа е феномен кој што низ раздвижување и акција предизвикува општествени промени. Дефинирајћи го конфликтот како позитивен пристап истиот го дефинираат како креативен елемент во односите међу луђето, а како таков нашите општествени вредности за правичност, безбедност, за личен просперитет конфликтот е корисен, бидејћи општеството го раздвижува кон обезбедување за благосостојба на сите.
Наспроти овој позитивен пристап кон конфликтот кај некои автори се забележува загриженост кога при справувањето со него, место натпреварувачки дух се пристапува кон негово разрешување на деструктивен начин, вклучувајћи го и насилството.
Однапред изнесените спротиставени размислувања може да се заклучи дека конфликтот претставува состојба во која најмалку двајца актери или нивни претставници се обидуваат да ги остварат своите спротиставени цели, со оневозможување директно или индиректно, на способноста на противникот за дејствување. Всушност конфликтот претставува динамичен процесс составен од фази на иницирање, ескалација, контролирано одржување, стивнување и разрешување. Значи ова е ситуација во која што најмалку двајца автори се обидуваат да ги остварат своите спротиставени цели со физичка принуда или со уништување на сопственоста и вредносните симболи еден на друг сакајћи да го елиминираат спротивниот.
Денес међународната заедница се соочува со многу поширок спектар на врсти на конфликти, а најчести се:
-регионални конфлити помеђу локалните ривали или помеђу растечките сили од третиот свет со една или повеће сили. Тука спађаат особено новосоздадените држави по распадот на Советскиот сојуз и Југославија кои се раздвоија без демократска процедура и взаемна волја;
-војни за расаполагање со витални ресурси како што се вода, енергија, минерални ресурси, нафта и други богатства. Контролата на дипломатските ресурси е услов за задржување на моћта и доминацијата на големите сили кои остваруваат огромни профите. Губењето на истите е губењње на моћтан а тие држави. Типичен пример се агресијата на Америка врз Авганистан и Ирак и претењето на Иран и Сирија за доминација врз богатите нафтени извори.
-сепаристички и националистички конфликти во кои под плаштот на субординираните етнички групи се тежи кон создавање на сопствени држави. Морам да нагласам дека големите сили со цел да ги поразат режимите што не им се по волја да ја користат оваа околност за најлесно распађање на истите. Типичен пример е Ирак (моментално владеат големи етнички немири, Чеченија- за одвојување од Русија, Косово за одвојување од Србија)и други сепаратистички движења;
-иредентистички движења кои имаат за цел да ги одвојат териториите од други земји кои се населени со ист народ и да ги приклучат кон своите земји. Пример е Кашмир кој се наођа територијално под Индија, а народот е од Пакистантско потекло. Пакистан со Индија води долги борби бидејћи смета дека тоа е негова територија;
-етничка и религиозна борба за моћ опфаћајћи конфликти во државата во однос на пристап до територија, работа фондови за помош и други државни ресурси. Етничките и религиозните конфликти се со најголема жештина и најчесто завршуваат со војна до колку међународната заедница превентивно не делува кон смирување на состојбите. Овие конфликти до скоро најмногу беа присутни на афричкиот кнтинент каде што границите на државите за време на неоколонијализмот не се поставени врз етничката основа на населението туку географски;
-револуционерни и фундаменталистички борби кои се идеолошки мотивирани со намера да воспостават одреден ред, социјален сyстем во државата по пат на примена на сила. Овие движења без особено присутни во половината на деветнаесетиот век каде од страна на Големите сили се диктираа системи по нивни желби. Овие револуционерни движења се особено присутни во сиромашните земји, каде поради недостиг на елементарни услови за живот, лесно се покренуваат масите создавајћи конфликти кои најчесто завршуваат со војна;
-продемократски и антиколонијални борби во чија основа е напор на народите кои се сметаат за непочитувани и колонијални, експлоатирани за воспоставување сопствена слобода и демократија. Денес во светот непостои колонијализам, но глобализацијата на новиот светски поредок, каде скономската моћ и понатаму е во рацете на големите и богатите земји е предуслов за создавање на социјални конфликти кои повремено се јавуваат во Латино американските земји и во некои други сиромашни региони и земји.
Однапред изнесеното може да се констатира дека конфликтот претставува постојана содржина во међународните односи. Конфликтот ће постои и понатаму и ће продолжи да претставува постојан предизвик за националната и међународната безбедност и извор на нестабилност. Од тие причини конфликтот како закана за мирот и безбедноста мора да се свати и анализира од повеће аспекти, а особено:
Прво- како поенцијал кој предизвикува ранливост на секоја држава бидејћи произлегува од нејзината внатрешна структуираност и потенцијалите за манифестирање на насилен конфликт. Навременото разрешување на противречностите кои владеат во државата било да се економски, етнички, културни и слично е предуслов да не доађа до вакви конфликти;
Второ-како потенцијално загрозување на националната безбедност во случаеви кога вооружениот конфликт е во форма на надворешна закана, така наречени регионални конфликти. Денес во големата међузависност на државите секој внатрешен конфликт може многу лесно да се прелие и врз соседните земји;
Трето-како међународен конфликт кој претставува предизвик за међународниот мир, типичен пример за ова е међународниот тероризам кој по својата сила и жештина претставува најголема закана за светскиот мир, поради кое светот се повеће се обединува во преземањето на мерки за негово елиминирање.
Во било кој од напред наведените облици да се манифестира конфликтот, тој секогаш има заеднички карактеристики, а особено ако секогаш продуцира односи кои се неповолни за мирот и безбеднбоста.
Во зависност од интензитетот на конфликтот истиот може да се подели на внатрешен и међународен конфликт. Така на пример вооружените конфликти во Европа во деведесетите години од дваесетиот век произлегуваат првенствено од внатрешната сфера, отколку од судирот помеђу државите. Иако врз таквата состојба влијаеа и одредени међународни кругови.
Завршувањето на Студената војна, односно распадот на Советскиот сојуз, Чешка и Југославија во деведесетите години од минатиот век допринесоа да се зголемат вооружените конфликти од 47 во 1989 година на 66 во 1992 година. Од јануари 1990 година до декември 1996 година евидентирани се 98 воени конфликти со вкупна бројка од пет ипол милиони жртви од кои 75% се цивили. Според податоците на Стокхолмскиот институте од август 2001 година покажува дека се регистрирани 24 големи вооружени конфликти во међународната заедница од кои само еден е међународен.
Што се однесува до причините за вооружените конфликти, општествените науки суште далеку да ги приближат своите ставови до заземање на заеднички став и доађање до прави превентивни мерки за нивно елиминирање. Но, скоро сите тргнуваат од проценката дека причините за вооружените конфликти се многустрани, међузависни и променливи.
Во теоријата на међународниот конфликт постои согласност помеђу теоретичарите дека нема единствена причина за вооружен конфликт. Во објаснувањето на заднината на овие конфликти најчесто се наведува спрегата помеђу економската состојба и политичката состојба кои се нееднакви, поради кое доађа до кршење на човековите права што доведува до причини за конфликт.
По економските конфликти како најчесто се спомнуваат и етничките конфликти, кои се особено присутни по завршувањето на Студената војна. Етничките состојби може да се каже дека не се причина за создавање на конфликти, мађутоа етничката припадност на поголемиот дел на населението во одредена средина е добар основ за етно-политичка мобилизација за остварување на други политички цели, ова денес е најприсутно во међународната заедница и многу често се користи од одредени кругови за остварување на доминација над одредени држави и региони.
Исто така при објаснувањето на причините за конфликтите голем број на истражувачи сметаат дека политичките и социјалните процеси при конфликтите се различни според комбинациите на истражувањето, поради кое сметаат дека конфликтите и покрај фактот што се јавуваат на социјални нивоа (од Интерпол-индивидуално до међународно) никогаш не манифестираат заеднички карактеристики за да се изведе единствена констатација. Оттука се заземаат ставови за конфликтот како феномен, кој по својот облик, причини и интензитет се разликува од останатите. Међутоа преовладува заеднички став дека међународните и внатрешните конфликти се толку поврзани што во практиката е речиси невозможно да се раздвојат. Тоа е причина што међународната заедница за секој конфликт реагира и бара што побрзо негово разрешување.
Имајћи ги предвид различните нивоа на анализа на конфликтите и кај внатрешниот и кај међународниот конфликт можат да се издвојат три поврзани компоненти, а тоа се:
-кнфликтна состојба;
-конфликтно однесување;
-конфликтни ставови и процеси.
За конфликтна состојба се мисли за онаа состојба во која два или повеће социјални ентитети или “страин” чувствува дека засемаат взаемно некомпактибилни цели врз одредена состојба, односно прашање заземајћи спротивни позиции.
Конфликтните ставови се однесуваат на психолошката состојба (на заедничките ставови, емоции, оценки, перцепции и друго) кои произлегуваат од вклучувањето во конфликтната состојба.
Конфликтно однесување претставува акција која едната страна во која било состојба на конфликтот ја насочува кон спротивната страна со намера противникот да се откаже или да ги модифицира своите цели.
Напред наведените компоненти иако се базични тие не се статични туку се динамични, односно во својата бит се развиваат во неколку фази, а особено има:
-зачеток на конфлитот;
-латентен конфликт;
-манифестиран конфликт.
Од самата дефиниција произлегува дека во почетната фаза на конфликтот спротивните ставови што страните ги преземаат не се видливи и препознатливи. Препознавањето на конфликтната состојба како и препознавањето на целите што двете страин ги притежаваат ја определуваат фазата на латентниот конфликт. Во оваа фаза може да се препознае и претпостави какви мерки страните ће преземат за остварување на своите цели.
Манифестен конфликт е состојба во која страните ја спроведуваат својата стратегија за остварување на своите цели, неисклучувајћи ја можноста за употреба на насилство. Оваа фаза најчесто се дефинира како криза која прети да ескалира во конфликт од поголеми размери.
Заклучок:
Однапред изнесеното произлегува дека секој конфликт во основа е деструктивен, турболентен и придружен со примена на висок степен на насилство кое доколку навреме не се елиминира преку преземање на превентивни мерки за целосна елиминација на причините што ги продуцираат можер да прерасне во вооружен сукоб чии последици се непредвидливи и непроценливи по животот на луђето и државата.
Од тие причини со Уставот, кривичниот закон и законот за внатрешни работи пропишани се сyстем на мерки и активности на државните органи кои треба да бдеат над безбедноста на државата и да ги спречат сите активности кои водат до конфликти. На овој план и међународната заедница изгради и ги усовршува методите и средствата за превенција, односно елиминирање на условите кои ги продуцираат истите преку органите на Обединетите нации кои воспоставуваат институции кои ги следат состојбите и предлагаат мерки за нивно елиминирање, како што е тоа случај со нуклеарното вооружување, међународниот тероризам, трговија со нуклеарен отпад и друго, а во таа смисла овие институции ги опремува со најсовремени софистицирани сретства.
Литература:
-Творење на мирот од проф. д-р. Лидија Георгиева;
-Основи безбедности од проф. д-р. Љубомир Стаић;