upravni akti

SADRŽAJ

UVOD 2
1. Osnovne karakteristike pojedinačnih upravnih akata 3
2. Vrste upravnih akata 5
2.1. Individualni i generalni upravni akti 5
2.2. Konstitutivni i deklarativni upravni akti 7
2.3. Pozitivni i negativni upravni akti 8
2.4. Pravno vezani i akti doneseni na osnovu slobodne ocjene 9
2.5. Akti koje donosi jedan organ i zbirni (složeni) upravni akti 12
2.6. Upravni akti koji se donose po službenoj dužnosti i po zahtjevu stranke 14
2.7. Upravni akti donseni u pismenoj i usmenoj formi 15
2.8. Rješenja i zaključci 16
3. Sadržajni elementi upravnog akta 17
a) Uvod (konkretizacija subjekata i predmeta) 18
b) Dispozitiv (izreka) upravnog akta 19
c) Obrazloženje upravnog akta 19
d) Uputstvo o pravnom lijeku (pravna pouka) 20
LITERATURA 22



UVOD

Veoma teško je odrediti pojam upravnog akta iz razloga što se radi o personifikaciji državnog organa u vršenju njegove djelatnosti.U teoriji upravnog prava, upravni akt se najčešće definiše kao "pravni akt uprave kojim se na autoritativan način rješava konkretni slučaj". I sudski akt je pravni akt iz razloga što ga je donio državni organ, što je autoritativan, što je konkretan, što ima pravno dejstvo, što se može izvršoiti, što iza njega stoji legitimna prinuda itd., ali on, ipak, nije upravni akt. Razlike postoje i u pogledu donosioca (sudski akt donosi sud, a upravni akt donosi državni organ uprave), kao i u pogledu pravne norme koja je u njemu sadržana. Zajedničko i jednom i drugom aktu je to, što su oba nepotpuna, ali se razlika javlja u tome što upravni akt sadrži dispoziciju, a sudski akt sadrži sankciju. Pojedini autori različito određuju obilježja upravnog akta, dajući im veći ili manji broj obilježja koja ih karakterišu. Tako za njih najčešće vežu neka od slijedećih obilježjja kao što su: konkretnost; autoritativnost, pravno djelovanje, donosilac, jednostranost i upravna stvar.



1. Osnovne karakteristike pojedinačnih upravnih akata

Uzimajući u obzir njegove bitne elemente kojima je taj akt određen po svojoj sadržini, prof. Lukić ističe: "da je upravni akt pojedinačan akt kojim se određuje dispozicija koja subjekta, čije ponašanje reguliše, obavezuje i protiv njegove volje". Time je u pravi plan stavljena autoritativnost državnog organa u odnosu na bilo kojeg subjekta od kojeg se zahtijeva određeno ponašanje. Upravno-pravni odnos koji se uspostavlja pojedinačnim upravnim aktom nastaje jačom voljom državnog organa i institucije koja raspolaže javnim ovlaštenjima. Nastanak je vezan za primjenu načela zakonitosti kao najvažnijeg u radi državnih organa koje je na ovaj način postalo odgovarajući pravni institut. Međutim, da bi neki pravni akt bio upravni akt, on mora u sebi sadržavati slijedeća obilježja:
a) da je to pravni akt,
b) da je pojedinačan (konkretan),
c) da sadrži dispoziciju i
d) da je autoritativan;
a) Obilježje da je pravni akt - tj. da sadrži pravnu normu, pravilo ponašanja. Materijalni akt ne sadrži pravnu normu, nego se sastoji u vršenju radnji, u ponašanju koje je regulisano normama. Pravni akti se dijele na opće i konkretne, zavisno od toga kakvu normu sadrže. Ako sadrže normu koja se odnosi na neodređen broj slučajeva, onda se radi o općim aktima, a ako sadrže normu koja se odnosi na konkretan slučaj, onda se radi o konkretnim ili pojedinačnim aktima.
b) Obilježje da je upravni akt pojedinačan (konkretan), podrazumijeva da se upravni akt odnosi na tačno određenog pojedinca i tačno određeni slučaj. S obzirom da postoji osnovna podjela na opće i pojedinačne pravne akte, to za prve mmožemo reći da su potpuni pravni akti, tj. akte koji sadrže i dispoziciju i sankciju, dok za druge možemo reći da su nepotpuni, odnosno, radi se o aktima koji sadrže samo dispoziciju ili samo sankciju.
c) Dispozicija - sadržana je u upravnom aktu i treba shvatiti kao zahtjevano (primarno) pravilo ponašanja, dok sankcija dolazi u obzir samo onda ako se lice ne ponaša u skladu sa

dispozicijom, tj. ako učini prekršaj (delikt) . Sankcija se, stoga, u teoriji često naziva sekundarna dispozicija.Takoder, potpuni pojedinačni pravni akti su rijetkost u pravnom poretku, pa ih stoga, nećemo šire objašnjavati. Ono što je bitno naglasiti, odnosi se na opće pravne akte, da oni, u pravilu, sadrže oba normativna elementa, tj. i dispoziciju i sankciju (npr. Zakon sadrži i dispoziciju i sankciju). S druge strane, kao što smo napomenuli, nepotpuni pojedinačni pravni akti sadrže, ili dispoziciju ili sankciju. Kao što smo istakli, oni nepotpuni pojedinačni akti koji sadrže dispoziciju dijele se na upravne akte i pravne poslove, a nepotpuni pojedinačni akti koji sadrže sankciju, jesu sudski akti. Obilježje da akt sadrži dispoziciju podrazumijeva da može biti donesen na dva načina: 1) autoritativno na osnovu jače volje državnog organa ili institucije koja raspolaže javnim ovlaštenjima (upravni akt) i 2) pristankom lica na čije se ponašanje akt odnosi (pravni posao). Kao što vidimo, u prvom slučaju radi se o upravnom aktu, a u drugom slučaju u pitanju je pravni posao.Upravnim aktom zasniva se upravno-pravni odnos kojim se ostvaruju prava i izvršavaju obaveze, potpuno nezavisno od pristanka ili saglasnosti druge strane u upravno-pravnom odnosu. U drugom slučaju nastaje pravni posao kao građansko-pravni odnos koji nastaje u zavisnosti od slobodno izražene volje njegovih subjekata, s jedne strane, državnog organa, a s druge strane, građanina, bilo fizičkog ili pravnog lica, organizacije i zajednice, kao drugog učesnika u tom odnosu. Dakle, zasnivaju se upravnopravni odnosi. U drugom slučaju dolazi do stvaranja. Za upravni akt je karakteristično da se može prinudno izvršiti dispozicija koju on sadrži (Npr. rješenje o plaćanju poreza). Također, i pravni posao koji nastaje u vidu sporazuma ugovornih strana može se izvršiti prinudnim putem, jer ima snagu izvršne isprave. (Npr., poravnanje kojen je zaključeno između državnog organa, s jedne strane i drugog subjekta kao učesnika u sporazumu, s druge strane, mmože se izvršiti prinudnim putem, jer sadrži normu koja mu daje snagu izvršne isprave.
d) Obilježje autoritativnosti upravnog akta - zasniva se na jačoj volji državnog organa u odnosu na drugog subjekta čije se ponašanje aktom reguliše. Ovo obilježje dolazi do izražaja kod upravnog akta, prilikom donošenja dispozicije, a kod sudskog akta, prilikom donošenja sankcije.


2. Vrste upravnih akata

Već smo istakli da se upravni akti kao pravni akti uprave mogu biti posmatrani u formalnom i materijalnom smislu. Akti u formalnom smislu su oni koji su izdati od organa državne uprave po propisanom postupku, dok su akti u materijalnom smislu oni kojima se izražava volja državnog organa ili institucije koja vrši javna ovlašćenja, kojim se na jednostran način primjenjuju pravne norme na konkretan slučaj. Preko tih normi ispoljava se neposredno pravno dejstvo u pogledu prava i obaveza subjekata upravno-pravnog odnosa koji nastaje na osnovu pravnog akta. To znači da se putem upravnog akta, jednostrano od strane upravnog organa primjenjuje pravna norma na konkretan slučaj u kojoj je sadržana dispozicija koja subjekta čije se ponašanje reguliše, obavezuje i protiv njegove volje.
U pravnoj teoriji postoji više vrsta pojedinačnih upravnih akata zavisno od toga koji se kriteriji uzimaju za njihovu podjelu. Tako, najveći broj autora upravnog prava usvaja podjelu upravnih pojedinačnih akata na:
1) Individualni i generalni upravni akti; 2) Konstitutivni i deklarativni upravni akti; 3) Pozitivni i negativni upravni akti; 4) Pravno vezani i akti koji se donose na osnovu slobodne ocjene; 5) Akti koje donosi jedan organ i zbirni akti (akti koje donose dva ili više organa) - složeni , kompleksi upravni akti; 6) Akti koji se donose po službenoj dužnosti i akti koji se donose po zahtjevu stranke; 7) Akti doneseni u pisanoj i usmenoj formi; 8) Rješenja i zaključci.


2.1. Individualni i generalni upravni akti

Ova podjela je izvršena s obzirom na činjenicu da li se upravni akti odnose na individualno određena ili na neodređena lica. To znači da se podjela zasniva na identifikaciji lica o čijim se pravima, obavezama ili pravnim interesima odlučuje upravnim aktom. U tom smislu, upravni akti se dijele na:
1) individualne i
2) generalne upravne akte.



1. Individualni upravni akti

Za individualne upravne akte je karakteristično da je lice na koje se odnosi taj akt poimenično navedeno u tom aktu, bez obzira koliko ih ima (npr. rješenje o eksproprijaciji većeg kompleksa zemljišta koje je vlasništvo većeg broja lica, također, takav upravni akt predstavlja odobrenje za otvaranje radnje). također, kada se u upravnom aktu poimenično navodi više lica, opet se radi o individualnom upravnom aktu.


2. Generalni upravni akti

Generalni upravni akti su, također, akti pojedinačnog karaktera kojim se na autoritativan način rješava neki konkretan slučaj. Za razliku od individualnih upravnih akata, generalni upravni akti se odnose na više lica koja se u aktu poimenično ne navode, ali koja se iz takvog akta veoma jednostavno mogu odrediti. U pitanju je akt čiji dispozitiv tačno upućuje na koja se lica odnosi, bez obzira na njihov broj. To znači da se upravni pojedinačni akt odnosi na konkretan slučaj, iako lica u aktu nisu poimenično navedena. Upravo, po tome što lica u aktu nisu navedena, nego su odrediva, generalni upravni akti se i razlikuju od općih akata koji su apstrktni i odnose se na neodređen broj slučajeva i neodređen broj lica. lica se akt konkretno i odnosi, što ga i razlikuje od općeg akta (Npr., generalni upravni akt je onaj čija dispozicija nalaže, da su sva lica koja su ostvarila prihod veći od 22.000 KM, dužna platiti porez, ili, npr., akt kojim se nalaže obavezna vakcinacija lica određene dobi). Iz ovog primjera se vidi da lica nisu određena, nego su odrediva.
Vidimo da se generalni pojedinačni upravni akti razlikuju od individualnih upravnih akata po subjektu upravno-pravnog odnosa na kojeg se akt odnosi. Naime, taj subjekt, bilo građanin, kao fizičko ili pravno lice, odnosno, organizacija, zajednica ili udruženje, u generalnim pojedinačnim upravnim aktima, za razliku od individulanij pojedinačnih upravnih akata, nije poimenično navedeno. Zbog toga, generalni upravni akti više podsjećaju na opći akt, u kojem lica na koja se taj akt odnosi, također, nisu poimenično navedena. Naravno, ključna razlika vezana je za pravnu normu koju oba pravna akta sadržed, pri čemu opći akt akt sadrži opću normu - kao pravilo ponašanja za neodređen broj lica i slučajeva, dok generalni upravni akt sadrži pojedinačnu normu samo za jedan slučaj (Npr. cjepljenje djece od sedam godina od zarazne žutice).