Uticaj i propisi saobracaja na zivotnu sredinu - automobili

Maturski, seminarski i diplomski radovi iz biologije i ekologije.

Drumski saobraćaj doprinosi mnogim problemima u životnoj sredini, jer je zavisan od neobnovljivih fosilnih goriva, naročito nafte. Prouzrokuje buku i zagađenje vazduha, zemljišta i vode, biološke i društvene uticaje, kao i uticaje zbog upotrebe zemljišta, koji mogu delovati lokalno na elemente životne sredine (na primer na zdravlje stanovništva zbog smoga). Regionalno (emisije izduvnih gasova utiču na kiselost), pa čak i globalno (gasovi koji utiču na zagrevanje atmosfere i promenu klime).

Emisija iz vozila se sastoji od nekoliko stotina jedinjenja. Značajne materije-zagađivači uključuju materije u obliku tečnih ili čvrstih čestica, ugljen monoksid, ugljen dioksid, azotni i sumporni oksidi i ugljovodonici, koji se zajedno nazivaju isparljiva organska jedinjenja. Emisije iz vozila takođe uključuju trajna jedinjenja, koja mogu ostati u životnoj sredini mnogo godina, kao što su teški metali (olovo, kadmijum poliaromatični ugljovodinici i organohlor).

Materije u obliku malih čvrstih ili tečnih čestica, naročito onih malog prečnika, povezane su sa bolestima pluća (dizel motori su najvažniji izvor ugljen monoksida), ugljen dioksid je gas koji zagreva atmosferu, azotni oksidi su povezani sa respiratornim problemima i doprinose indirektno globalnom zagrevanju. Sumporna i azotna jedinjenja doprinose stvaranju kiselih kiša i isušivanju zemljišta. Neka isparljiva organska jedinjenja su motogena, kancerogena i neurotoksična (npr. smrtnost od raka se povezuje sa izloženošću benzolu i poliaromatičnim ugljovodonicima).
Upotreba zemljišta je takođe problematično pitanje, jer prevozna infrastruktura onemogućava korišćenje zemljišta u druge svrhe (npr. za poljoprivredu), a gradsko širenje stvara potrebu za većom prevoznom strukturom, što može biti kontraproduktivno sa stanovišta očuvanja životne sredine.

Poznato je da su drumska motorna vozila jedan od glavnih izvora buke u gradovima, koja proizilazi od zajedničkog dejstva više pojedinačnih izvora od kojih svaki proizvodi buku manjeg ili većeg intenziteta. Kao najznačajniji izvori buke su: izduvni i usisni sistem, rad motora i mehanička buka, sistem za hlađenje, grejanje, provetravanje, pneumatici, aerodinamička buka i dr. Buka predstavlja problem naročito u industrijski razvijenim centrima kao što je Vrbas, koji svojim položajem i razvijenošću privlači snažan ciljni i tranzitni saobraćaj. Povećan nivo buke nepovoljno utiče na čovekovo zdravlje, psiho-motorne sposobnosti i radni učinak. Kontrolna merenja dnevnih i noćnih nivoa buke u kontinuitetu se vrše jedino u većim gradovima Srbije, dok u ostalim mestima ne postoje validni podaci o nivoima buke, na osnovu kojih bi se mogle preduzeti konkretne mere za njeno smanjivanje.
Mere za ublažavanje uticaja na životnu sredinu uključuju sprečavanje buke, sađenje biljaka, ventilaciju, mere kontrole erozije, kao i mere kontrole zagađenja voda, ali je pre toga neophodno izvršiti sistematska ispitivanja nivoa, koncentracije i sastava izduvnih gasova kao i intenziteta buke u dnevnim i noćnim uslovima na značajnim saobraćajnicama i saobraćajnim čvorovima, kao i u blizini železničkih koloseka i ranžirnih stanica.

Istraživanja pokazuju da 50 % aerozagađenja u gradovima potiče od saobraćaja. Postoji čitav set međunarodnih direktiva, od Evropske direktive o zaštiti vazduha od zagađenja i praćenju njegovog kvaliteta u urbanim sredinama, preporuka Svetske zdravstvene organizacije, do domaćeg Pravilnika o graničnim vrednostima emisije, metodama merenja itd., koji regulišu oblast zagađenja vazduha. Naši sadašnji pravilnici iz ove oblasti su usklađeni sa prethodnim evropskim pravilnicima i prvilnicima SZO, ali se radi na njihovoj harmonizaciji sa propisima EU.

Iako se u odnosu na devedesete godine iz budžeta izdvaja osam puta više novca za zaštitu životne sredine, zagađenost vazduha i vode u je u stalnom porastu. Rezultati istraživanja, koji su predstavljeni povodom obeležavanja Dana zaštite životne sredine, govore da je i u 2006. godini nivo buke u Beogradu premašio dozvoljeni nivo, kao i da je 30 odsto svih bolesti prouzrokovala zagađena životna sredina.

Rezultati istraživanja Gradskog zavoda Beograda za javno zdravlje i Sekretarijata za zaštitu životne sredine pokazuju da se u odnosu na 2005. godinu smanjio samo nivo buke, ali je i dalje veoma visok, pogotovo u stambenim zonama u Beogradu. Najveći zagađivač buke, kao i vazduha, je i dalje saobraćaj, dok se uticaj industrije i toplana nešto smanjio. Najviše su zagađene ulice u centru grada, kao i Ulica glavna u Zemunu, gde je stepen zagađenosti na nivou zagađenja najužeg gradskog jezgra.