Самоактуализација

Масловата теорија за личноста може да се нарече и теорија за самоактуализација. Интересно е да се спомне дека некој аспекти за животот и работата на Маслов се во склад со неговите концепции за тоа човекот непрекинато да се менува, станува поинаков и да тежи кон самоактеуализација. Така, Маслов на почетокот на својата психолошка кариера бил одушевен од Скинер и Бихервиоризмот.

Тој самиот затоа ке каже “го открив Ј.Г. Вотсон и потполно се предадов на бихејвиоризмот”. Докторирал дисертација која се темели на истражување на сексуалните карактеистики и каректеристикте за доминантност кај мајмуните кој е направен под водство на Харлов. Целосен пресврт во неговата психолигија се случува по рагањето на неговото прво дете. Дури тогаш тој свака дека Бихевиоризмот повеке е прилагоден кон објаснување на на однесување на животните отколку на човекот.

Понатамошен потик за развој на хуманистишката психологија Маслов добил за време на втората светска војна. Од тој момент тој се посветил на развивање на теорија на човешката природа која може да се докаже со експиримент и истражување. Една од неговите поагалишта е тоа дека психоанализата и другите психологии за личноста, кој тогаш биле доминантни се темелат на истражувањето и податоците создадени со проушување на ментално болно личности.

Маслов сметал дека на таква основа не може да се направи сеопфатна теорија за личноста. Многу обележја кај нив се други отколку кај психички здравите личности, а многу воопшто непостајат. Тој мисли дека човечкиот живот и природа можат да се разберат и проучат преку актуализација, а ментално болните не се актуализирани личности. Затоа, треба да се проучуваат здрави и креативни личности кои во својот развој постигнале висок степен на самоактуализација.
Самоактуализацијата претставува конечна, највисока цел, односно најважен мотив кој треба да го движи човекот.

Самоактуализацијата значи одредена психолошка состојба која поединецот треба да ја постигне во својот развој. Маслов, наведува и некои карактеристики за ткивата состојба на актуализација. Таа е слична на состојбата на апсулутно ментално здравје или состојба на “нирвана’. Патот кон самоактуализација води преку задоволување на некои мотиви односно потреби. Без самоактеуализација и без земање во предвид на човечката природа која тежи кон самоактуализација. Психологијата може да даде само половична слика за човекот. Без тоа човекот би изгледал како битие кое тежи единствено кон избегнување на болката, а не како битие кое има одредени цели кои треба да ги оствари. Проучувањето кон актуелизација треба да се темели врз психолошки здрава личност. Со самата таа според Маслов таквите личности имаат одредено обележје:
- Прво и најважно е силатната увереност дека човекот поседува сопстевена природа, дека има потреби, капацитет и тенденции кои се генетски темелени од кои некои.
- Се карактеристични за целото човештво. Овие потреби по својот изглед се добри или неутрални, а не зли.

Според ова човековата душа е или добра или неутрална, таа не мозе да биде зла. На основа на ова јасно е дека на луѓето треба да им се овозможи слободно да се развиваат во насока на самоактализација. Тоа е природен процес на созревање на нивната природа.

Човек – интегрирано и создавашко битие

Освенсамоактуализацијата како специфишен процес е мотив на животот на секој човек по кој тој се разликува од животните за хуманистичката психологија и масловата теорија за личноста важни се и уште некои обележија. Една од нив е интегрираноста на сите човекови делови во една целина.

Човекот претставува интегрирана целина и задача на психологијата е да го проучува како целосно и интргрирано битие. Психологијата се занимавала премногу со поединости и ситни анализи на поедини функции кои сами по себе немаат никакво значење за разбирање на човековото однесување, а ја занемарувала целината на личноста и природата на човекот.

Според Маслов психологијата треба да има еден холиетички пристап во проуцувањето на човекот а не деталиститички. Освен целовитоста на лицноста за човекот според Маслов е карактеристично и тоа дека личноста е и создавачко битие. Создавањето е изразито човеково одбележие. Освен тоа создавањето е обележие на актуализирана личност односно оние личности кој според Маслов во најголема мерка го оствариле своите човечки потенцијали. Маслов смета дека создавањето е универзално обележје и дека е присутно кај секој човек.

Според тоа што тоа е вродено за негова актеуализација не се потребни таленти или посебни способности. Не се создавачи само оние кои пишуваат поезија или сликаат, тие се само мал дел од човештвото а креативноста е универзална човечко обележје. Тоа значи дека таа може да се оствари и во други делови од човечкиот живот. Постојат повеке начини да се искаже креативноста, секој поединец може да биде креативен на свој начин. Според Маслов процесот на формално одгледувањеб и образување е тој кој масовно ја уноштува вродената креативност на лугето.

Теорија на хиерархијата на мотивите

Најважниот дел од масловата таорија и ја чини неговата теорија на мотивација. Според него секој поединец има одредени цели кои сака да ги оствари во жибвотот. Познавањето на мотивацијата неопходно е за размислување и функционирање на поединецот и за разбирање на неговите постапки.

Целите кон кои поединецот тежи во одреден момоент имаат за него вредност затоа што му го исполнуваат животот со наградување. Постигнувањето на тие цели делува како награда и дава смисол на човековиот живот. Овие цели се индивидуални или лични. Овие цели маслов ги нарекува целни состојби.

Во динамиката на исполнување на желбитњ и постигнување на цњлите владее одредене правилоност и ред. Тоа е затоа што мотивите и целите, желбите 8и потребите на поединецот намаат еднакво знаење и еднаква вредност. Затоа мотвите и потребите на поединците се хиерархиски организирани. Во таа хиерархија на мотиви и потреби постајат пет редови. Нјприоритетни потреби се оние кои се наоѓаат на првото ниво на организцијата тие мораат да бидат најпрво исполнети и задоволени.

Петте редови на хиерархијата на потребите според приоритетот на задоволување се :
1.Основни физиолошки потреби
2.Потреби за сигурност
3.Потреби за припаѓање и љубов
4.Потреби за самопочитување
5.Потреби за самоактуелизација
Хиерархиската организација на потребите спрема нивната пришадност се обелезје на целото човештво ие иста за сите луѓе.
Накратко ќе ги опишиме потребите кои се карактеристични за секое ниво.
1.Физиолошки потреби - тоа се потреби најосновни, најаки и најочигледни од сите човекови потреби. Тоаљ се потреби или нагони врзани за биолошката функциомалност и морал да бидат задоволени порано. Од таа група на физиолошки потреби спагаат поребите за храна , вода ,кислород, секс итн.
2.Потреби за сигурност - кога ке се задоволат основните зивотни и физиолошки потреби се појавува друга потреба која може да се нарече потреба за сигурност. Оваа потреба делува мотивационо во насока на осигурување што е можно голема сигурност на поединецот. Маслов смета дека поради тоа децата нјдибра чубствуваат и функционираат во такви оклоности во кои постои одреден ред и распоред на случувањата. Ако потребите за сигурност не можат да бидат задоволени може дасе појават абнормални облици во однесувањето како што се нервоза и психоза.
3.Потреби за припагање и љубов - кога се задоволени физиолошките потреби и потребите за сигурност се појавуваат потреби за припагање и љубов. Поединецот тогаш бара односи со други луѓе на база на верност, приврзаност и љубов. Тоа најпрво е неговото семејство а потоа на другите групи на копи припага или се приклучува. Незадоволување на потребите за припадност и љубов можљ да има многу тешки и негативни последици за поединецот и општеството. Социјалната несигурност за патолошки облици на однесувањето.
4.Потреби за самопочитување - можаљт да се свртат на две групи. Во првата спагаат потребите за почитувањето на самиот себе, а во другата потребите за поцитување од други луге. Потребата за самопочитување знаци дека поединецот сака себеси да се смета повреден, поспособен и др. Потребата да се биде почитуван од другите вклучува зелби како што се внимание упатено од други, личност,репутација, престиж и др.
5.Потреба за самоактуелизација - Маслов вели дека самоактуализираната личност е онаа личност која станала сето тоа что не мозе да стане. Поединецот кој постигнува самоактелизација ги ископристил сите свои капацитети, потенцијали. Спрама Маслов општеството е основен пример за тоа што поголем број луге неможат и незнаат за своите можности за развој и што тој развој неможе да се оствари.

Мотив на недостаток и мотив на растење

Бидејки мотивите односно потебите се срж на Масловната теорија на личноста тој со теоретски разработени потребите и мотивите и придава големо внимание. Мотивите на дефициентноста се потреби од понизок ред во неговиот хиерархиски состав на ред на потребите. Тоа се физиолошките потреби и потребите на сигурност.

Постојат одреднени критериуми кои овозможуваат идетификација Д – мотиви, тие критериуми се непостоенње на Д- мотиви, предизвикува болест на организмот. Постоење на тие мотиви оневозможува болест. Нивното задоволување лечи болест, тоа се мотивите неактивни кај здравите луѓе. Мотивите на раст уште се нарекуваат и метапотреби или Б- мотиви. Б- мотивите претставиваат потреби кои се поврзани со вродените тенденции за актуализација на самиот себe.

АКТУАЛИЗАЦИЈА НА САМИОТ СЕБЕ

Маслов, како и други хуманистички психолози, има големо позитивно мислење за човековата природа. Многу посматраат дека таквото мислење, особено кај Маслов, е премногу нерално. Во основа е хуманистичка филозофија, за разлика од психоанализите и бихевиоризмата, дека таа психологија ги нагласува човековите вродени потенцијали за стварање, за личен раст и усоврашување, за испонување на самиот себе. Испунувањето на самиот себе или актуализација за себе можна е и до неја сигурно ке дојде ако постои одговорност на околината. Ниеден човек, спрема мислењето на хуманистички психолози, не е решен на човековата природа, ама може да стане жртва на друштвото и околината која му приредува таков развој. Заради тоа таков поединец мора да ги надвлади ограничувањата на околината, мора да преземе грижа за себе и својот развој и одговорност за поголеми остварувања на своите могучности. Личностите кои успеваат да ги развијат своите хумани потенцијали имаат спрема мислењата на Маслов и спрема едно истражување одредени карактеристики и обележја. – кога ги прашувам- во кој аспект на вашата работа најмногу уживате? Што ви пружи најголема одговорност? Кога уживате во својата работа? Итн. Таквите луге се склони да даваат одговори во врска со интринзнични вредности, трансперзонални, несебични, алтроистички сатисфакции, како на пример заради правда, заради поголеми совршености на нешто поради пропигирање на вистина, заради казнување на зло итн.

Поради тоа, личностите кои се тргнати од патотна актеолизација се разликуваат квантитативно и квалитативно од оние кои не се самоактуализирани личности. Обично се луге кои во својот живот се мотивирани и посветени на низа потреби и задоволувања задоволување на низа на потреби во хиерархијата, а оние кои одат за актуализација или се исполнуваат себе со совршености во растот им тежи во своите индивидуалности и својот сопствен стил на живот.

ЕМПИРСКИ ИСТРАЖУВАЊА И ПРОВЕРУВАЊА

Концепцијата на хуманистичката психологија и Маслов како во останатите и секоја концепција во психологијата, треба да потврдени со емпирските тестирања и проверувања. Објективната верификација на секој твредња и хипотези и тоа со користење на методи со знаења експираменти и уставни посматрања, представува дека некоја теорија, хипотеза или состав станува дел од знаењата, во овој случај дел од знаствени психолози. Масловата теорија на личности испунена со свежина и нови идеи посебно заслужуваат таква верификација.

Знаењето се заснова на објективни постапки, а не на субјективни мислеља, уверувања, вредности, ставови, учење и слично. Додека некој субјективни состав не поминал знаењето без да се провери, тој не е знаечки состав. Тој мозе да биде филозофски состав, религиозен состав, идеолошки состав, тој може да биде уметничко остварување или било какво друго остварување, ама не може да биде знаеење. Знаењето е, по мојата дефинција, состав на постапки кои е основен чин од процесот на запознавање одстранува субјектен фактор или фактори.

Каква е, спрема тоа, знаечката подлога на Масловите теорички личности? Масловата теорија на личностите, психоаналитички и некои други теории, се засновуваат во големи мери на субјективно уверение и научување. Маслов, на пример, зборува многу за човековата природа и за неговото генетско потекло.

Сите тие тврдења значат сами по себе самопретпоставки кои можат да изгледат повеке или помалку веројатни, но кои треба да бидат подемпириски проверки за користење знанствени постапки. Маслов знаел дека неговата теорија, како ни Фреудова ни други теории, неможат да имат знанствен карактер без такви проверки, тој се и сам обидел да изврши некои истражувања и проверки кои би имале објективно значење.

И преку тоа што тој е бил критичар во однос на знаењето и знанствената работа. Тој е, на пример, предлагал хуманистички знаност како механистички знааења за лугето. Тоа хуманистичко знааење би требало да се бави со прашања за вредноста на лугето, индивидуалности, етика, смисла, односно како тој тоа што го нарекува, високи достигнувања во природата на лугето со кои се бихевиористичката психологија не се бави.

СОДРАЖИНА:
1. ВОВЕД
2. ХУМАНИСТИЧКА ТЕОРИЈА НА ЛИЧНОСТА
3. ВАЖНОСТА НА ПРИНЦИПИТЕ НА ХУМАНИСТИЧКАТА ТЕОРИЈА ЗА НАСТАВАТА И УЧЕЊЕТО
4. КОМУНИКАЦИЈА ВО ВОСПИТНО ОБРАЗОВНАТА ПРОГРАМА
5. АБРАХАМ МАСЛОВ
6. САМОАКТУАЛИЗАЦИЈА
7. ЧОВЕК – ИНТЕГРИРАНО И СОЗДАВАЧКО БИТИЕ
8. ТЕОРИЈАТА НА ХИЕРАРХИЈАТА НА МОТИВОТ
9. МОТИВ НА НЕДОСТАТОК И МОТИВ НА РАСТЕЊЕ
10. AКТУАЛИЗАЦИЈА НА САМИОТ СЕБЕ
11. ЕМПИРИСКИ ИСТРАЖУВАЊА И ПРОВЕРУВАЊА

КОРИСТЕНА ЛИТЕРАТУРА:
Fulgosi. A. (1997). Psihologija licnosti
Zagreb: skolska knjiga.
Dr P.Stojakovic (2002). Psihologija za nastavnike
Banja Luka