Pluća

Maturski, seminarski i diplomski radovi iz biologije i ekologije.

Sistem organa za disanje (Respiratorni sistem) obavlja razmenu gasova između organizma i spoljašnje sredine. Prosesom difuzije se preko respiratornih površina usvaja kiseonik, a otpušta ugljen-dioksid u spoljašnju sredinu. Kiseonik je većini organizama neophodan za odvijanje metaboličkih procesa (sagorevanje) u toku kojih se kao krajnji proizvod oslobađa ugljen-dioksid.

Sve organizme možemo podeliti u dve grupe, zavisno od njihovog odnosa prema kiseoniku:
•aerobne organizme kojima ja za život i razvoj neophodan kiseonik;
•anaerobne kojima kiseonik nije potreban.

Da bi proces razmene gasova bio uspešan potrebno je da respiratorna površina bude što veća i bogato snabdevena krvnim sudovima. U zavisnosti od toga na kom nivou se odvija, disanje je moguće podeliti na:
•unutrašnje disanje - obuhvata razmenu gasova na nivou tkiva i ćelija;
•spoljašnje disanje - razmena gasova kroz respiratorne površine koje su u dodiru sa spoljašnjom sredinom.

Spoljašnjim disanjem usvaja se kiseonik koji prelazi u krv,vezuje se za hemoglobin (obrazuje se oksi-hemoglobin )i njome dospeva do svih tkiva i ćelija u organizmu. Kiseonik iz krvi difuzijom ulazi u ćelije i omogućava ćelijsko disanje. Kao krajnji proizvod ćelijskog disanja stvara se ugljen-dioksid koji opet po zakonima difuzije prelazi iz ćelija u krv. U krvi se vezuje za hemoglobin (nastaje karbamino-hemoglobin) i tako transportuje do respiratornih organa, a zatim iz njih u spoljašnju sredinu.
Pošto je molekularni kiseonik u visokim koncentracijama štetan za tkiva (dovodi do oksidacije organskih materija) on se ne može magacionirati kao što to mogu hranljive materije ili voda. Zato je neophodno njegovo neprekidno snabdevanje iz spoljašnje sredine.

Pluća kičmenjaka su po pravilu parna, sastoje se od dva plućna krila. (Izuzetak su zmije kod kojih je jedno plućno krilo zakržljalo.) Ona stoje u vezi sa trahejom, koja se otvara u ždrelu jednim pukotinastim otvorom. Iznad tog otvora je kod coveka razvijen izraštaj u vidu poklopca (epiglotis), koji zatvara ulazak u dušnik za vreme gutanja. Početni deo dušnika, u nivou otvora, je grkljan. Grkljan, naročito kod sisara, funkcioniše kao glasni organ zahvaljujući glasnim žicama, koje se protežu u njegovoj unutrašnjosti. Zid dušnika je poduprt hrskavičavim prstenovima. Na svom kraju dušnik se grana na bronhije koje se dalje granaju u samim plućima. .
Pluća leže u grudnoj duplji koja je od trbušne odvojena dijafragmom. Vazduh dospeva u pluća pokretima grudnog koša.

Njegovim naizmeničnim širenjem i vraćanjem u prvobitnu zapreminu menja se i zapremina pluća. U tim pokretima učestvuju:
•inspiratorni mišići učestvuju u širenju grudnog koša, odnosno, udisaju (inspirijum); glavni među njima su:
-spoljašnji međurebarni mišići
-dijafragma
•ekspiratorni mišići pomažu izdisaj (ekspiriracija); pripadaju im:
-unutrašnji međurebarni mišići
-trbušni mišići.

Bronhije se u plućima granaju na bronhiole koje se završavaju plućnim mehurićima čiji zidovi obrazuju komorice – alveole. Alveole su tankih zidova i bogate mrežom kapilara i predstavljaju respiratornu površinu preko koje se vrši razmena gasova.
Pluća se sastoje od vazdušnih puteva, i dva krvotoka. Jedan krvotok služi da dopremi krv u pluća na oksigenaciju (obogaćivanje kiseonikom), a drugi krvotok služi za ishranu samog plućnog tkiva.
Vazdušni putevi su podeljeni na velike: dušnik (trachea) koja se račva na dva velika bronha desni i levi (bronchus principalis dexter et siniter) koji se zatim račvaju na lobularne bronhe (bronchus lobularis), lobularne bronhije se zatim dele na sve manje i manje (srednje i male) vazdušne puteve bronhiole koje se završavaju terminalni bronhiloama i konačno alveolama. Alveole su mesto gde vrši razmena gasova/plinova i gde kiseonik/kisik prelazi u krvotok,a ugljendioksid/karbon dioksid izlazi iz krvi u vazduh kojim su alveole napunjene.

Pluća su šupljikav i elastičan organ, sastavljen od bronhija (tj. ogranaka dušnika), različitog promjera i ogromnog broja plućnih mjehurića, od kojih je svaki okružen mrežom krvnih kapilara.
Kroz endotel mjehurića (tj. alveola) vrši se razmena gasova: iz plućnih mjehurića prelazi u krv kiseonik, a iz krvi u mjehuriće ugljendioksid - to je tzv. razmjena gasova (spoljašnje disanje).

Plućna maramica je tanka opna koja obavija oba plućna krila. Sastoji se od dva lista, od kojih je jedan srastao sa plućima, a drugi sa zidom grudnog koša.

Anatomija pluća

Pluća se nalaze unutar grudne šupljine zauzimajući njen najveći deo, zaštićena rebrima. "Plućni koreni" ili bronhiji obogaćuju krv kiseonikom koja kasnije žilama putuje u srce.

Sastoje se od levog i desnog plućnog krila. Levo plućno krilo ima dva a desno tri režnja, izvana su obavijeni opnom. Unutarnji deo između plućnih krila zove se poplućnica a spoljni do rebara porebrica. Pluća su donjim dijelom naslonjena na dijafragmu - mišićnu pregradu koja se nalazi između grudne i trbušne šupljine.

Mali krvotok

Mali krvotok služi za pročišćavanje krvi u plućima, tj. razmenu gasova u plućima (primanje kiseonika i otpuštanje ugljen dioksida) i nazvan je plućnim krvotokom. Preko dve šuplje vene krv iz tela dolazi u desnu pretkomoru, zatim u desnu komoru. Iz desne komore krv plućnim arterijama dolazi u pluća. U plućima se vrši razmena gasova a krv obogaćena O2 (oxigenom) plućnim venama dolazi u levu pretkomoru.

Dušnik

Dušnik (lat. trachea) je cevast organ, koji pripada donjim disajnim putevima. Nadovezuje se na donji deo (prstenastu hrskavicu) grkljana, a završava se dušničkom račvom (lat. bifurcatio traheae) kojom je podeljen na levi i desni primarni bronh (glavne dušnice).