Zdravstvena nega mentalno retardiranog

Mentalna retardacija nije bolest ili specifična nesposobnost već naziv za različita genetska, socijalna i medicinska stana čija je karakteristika ispodprosečno intelektualno funkcionisanje.
Neki od učestalijih naziva za isti poremećaj su oligofrenija, slaboumnost, psihička zaostalost, nedovoljna mentalna razvijenost.
Mentalna retardacija se može podeliti na sledeće potkategorije:
- laka mentalna retardacija
- umerena mentalna retardacija
- teška (teža) mentalna retardacija i
- duboka (teška) mentalna retardacija.
Uzroke nastajanja mentalne retardacije mogu se podeliti na slijedeći način:
- nasljednost ( 5%)
- rana oštećenja u embrionalnom razvoju (30%)
- trudnoća i perinatalni problemi (10%)
- opšte zdravstveno stanje u dojeničkoj dobi (5%)
- uticaj okoline (15 - 20%)
- nepoznato (30 - 40%)
Faktori koji deluju na pojavu retardacije su biološki i psihoemocionalni.
Biološki faktori predisponiraju retardirano ponašanje, ali ne definišu funkcionalne kriterijume.

Psihoemocionalni faktori najčešće su posljedica nesrazmere između razvojnih poremećaja, psihosocijalnih struktura i očekivanja.
Uzroci se prema vremenu nastanka mentalne retardacije mogu podeliti na:
- prenatalne (od trenutka začeća do porođaja)
- perinatalne (tokom porođaja) i
- postnatalne (od porođaja do 18. godine).
Prema najvećem broju istraživanja udeo mentalno retardirane populacije je ispod 1%.

Kod zastupljenosti po polu češće se javlja kod dečaka nego kod devojčica (vezano uz genetske anomalije na polnim homosomima).
Zastupljenost mentalne retardacije kod slepih osoba iznosi 20-25%.
Problemi sa sluhom su 3-4 puta češći kod mentalno retardiranih osoba.
Poremećaje govora ima čak 80% institucionaliziranih ispitanika.
Psihički poremećaji 4-5 puta češći nego kod neretardirane dece.
Učestalost psihičkih poremećaja je u korelaciji sa težinom intelektualnog oštećenja (kod lakše retardiranih osoba psihički poremećaji su isti kao i kod neretardiranih osoba). Najčešći poremećaji su ADHD (deficit pažnje/hiperaktivni poremećaj), bipolarni poremećaj i demencija.
Potrebno starateljstvo nad mentalno retardiranim osobama zavisi od težini mentalne retardacije.

Osobe sa teškom mentalnom retardacijom su nesposobne za samostalan život i trebaju starateljstvo čitavog života.
Osobe s umerenom mentalnom retardacijom takođe trebaju trajnu pomoć, iako su neke od njih sposobne za određeno konstruktivno zanimanje i nezavisnost.

Osobama s lakom mentalnom retardacijom potrebna je pomoć tokom školovanja, tj. pohađaju posebne škole ili prate poseban, prilagođen program u redovnom obrazovanju. Veći deo može samostalno funkcionisati uz pomoć socijalne službe.


Briga za mentalno retardirane osobe je posebno značajna u organizacijskom smislu i predstavlja javnozdravstveni problem.

U nekim zemljama postoje centri za mentalno zdravlje osoba s mentalnom retardacijom (npr. Holandija), u drugima servisi za probleme mentalnog zdravlja (npr. Engleska). Uloga takvih institucija je savetodavna i terapijska ne samo za osobe sa mentalnom retardacijom, već i sve ostale koji dolaze u kontakt s osobama s mentalnom retardacijom.
Svetska federacija za mentalno zdravlje stimulira programe poboljšanja uslova života i integracije mentalno retardirane osobe u zajednicu. U izradi programa, ravnopravno, uz stručnjake i članove obitelji učestvuju i mentalno retardirane osobe.

Jednom postavljena dijagnoza može se promeniti, u smislu postojanja mentalne retardacije i pripadnosti određenoj podkategoriji.
Kod postavljanja dijagnoze treba voditi računa o ukupnom utisku u snalaženju i komunikaciji, koje mentalno retardirana osoba prezentira.
Mentalno retardirani, nepokretni bolesnici zahtevaju takoreći 24 časovni nadzor s obzirom da se zbog prirode svog mentalnog i fizičkog zdravlja ne mogu brinuti sami o sebi. Nemogućnost da se ovakvi bolesnici brinu o sebi se ogleda odnosno podrazumeva se u svakom smislu i to ishrane, lične higijene i dr.

Zbog svega toga, dakle u slučaju mentalno retardiranog, nepokretnog bolesnika najpodesnije je da se njegovo lečenje odvija u bolničkim uslovima. Tretman ovakvih bolesnika može da se vrši u bolnicama posebnog tipa dakle, ustanovama za probleme mentalnog zdravlja ili pak u bolnicama opšteg tipa u okviru odeljenja predviđenih za taj tip bolesti.
Zdravstvena nega mentalno retardiranog, nepokretnog bolesnika u datim ustanovama odnosno bolničkim uslovima odnosi se na sledeće odnosno obuhvata:
- poseban tretman odnosno odnos medicinske sestre prema ovom tipu bolesnika
- ličnu higijenu bolesnika
- ishranu bolesnika i
- adekvatnu terapiju kako lekovima tako i psihoterapiju za ovaj tip bolesnika.