Nacionalni parkovi u Srbiji

Maturski, seminarski i diplomski radovi iz geografije.

Nacionalni park je oblast zemlje, često u vlasništvu države u kojoj se nalazi, većim delom zaštićen od ljudskog uticaja. Nacionalni parkovi su zaštićena oblast Međunarodnog udruženja za zaštitu prirode - Kategorija II. Kao pojam se prvi put definiše na području Jeloustouna (Yellowstone) u Sjedinjenim Američkim Državama, 1872. godine na površini od 888708 hektara.
U Evropi prvi takav park je osnovan Švedskoj, a zatim 1909. u švajcarskom Engadinu, a na teritoriji (bivše) Jugoslavije još 1924., u dolini Triglavskih jezera. U međuvremenu su osnovani i drugi nacionalni parkovi sa ciljem zaštite i proučavanja prirodnih celina. Prema podacima iz 90-tih godina prošlog veka na svetu ima 1500 nacionalnih parkova ili rezervata odgovarajućeg nivoa zaštite.

Veličina i tipovi

Nacionalni park može da zauzima površinu različite veličine: od nekoliko miliona hektara u Americi i Kanadi pa do nekoliko hiljada hektara u Evropi. U našoj zemlji je minimalna površina od 3.000 ha.
U Karakasu je 1992. god. održan Svetski Kongres o nacionalnim parkovima kada je usvojena preporuka da svaka država zaštiti najmanje 10% svoje teritorije. U Srbiji je zaštićeno oko 3%, a u Crnoj Gori 9,7%.
Na X Generalnoj Skupštini UICN (Međunarodna Unija za Očuvanje Prirode), koja je održana 1969. god. u Nju Delhiju, data je definicija nacionalnog parka čije su glavne odrednice:
-da je to šire prostorno područje koje predstavlja jedan ili više ekosistema malo ili nikako izmenjen ljudskom delatnošću ili nastanjivanjem,
-kome životinjske i biljne vrste,
-geomorfološki elementi i biljna i životinjska staništa daju poseban naučni,
-obrazovni i rekreativni značaj ili u kome postoje prirodni pejzaži velike lepote.
Nacionalni parkovi se mogu svrstati u najmanje dva tipa:
-američki i
-evropski.

Američki tip odgovara prvom parku Jeloustoun koji je formiran za turizam i rekreaciju građana, dok evropski tip, odgovara parku Engaden u Švajcarskoj, ima karakteristike rezervata. U rezervatima se živi svet potpuno slobodno razvija i živi, a samo je zaštićen od svakog uticaja čoveka.
Nacionalni parkovi u našoj zemlji odgovaraju evropskom tipu, odnosno modelu rezervata, a istovremeno se u njima intezivno razvija turizam sa svim pratećim dešavanjima od gradnje objekata preko dozvoljenih kapaciteta i seče šuma pa čak do organizovanja automobilskih trka (JU reli na Tari u nekadašnjoj Jugoslaviji).
Najdrastičniji primer takvog neplanskog i nestručnog gazdovanja prirodnim bogatstvima i resursima je nacionalni park Kopaonik (problem otpadnih voda, erozija tla zbog izgradnje žičara i staza kojima se ugrožavaju stoletne šume, stihijska gradnja i dr.

NACIONALNI PARKOVI SRBIJE

U Srbiji ima 5 nacionalnih parkova.U prirodnoj baštini svake zemlje nacionalni parkovi zauzimaju posebno mesto. To su područja od izuzetnog prirodnog, ali i kulturno-istorijskog značaja. Oni podrazumevaju jedan od najviših oblika zaštite životne sredine. Zaštita prirode u Srbiji ima dugu tradiciju.

Prvi pisani trag o tome se nalazi u Dušanovom zakoniku (član 123.) iz 14. veka, gde se definiše mogućnost i zabranjuje prekomerna seča šuma u tadašnjem Srpskom carstvu. Svojim ukupnim vrednostima danas nacionalni parkovi nadilaze granice Srbije i uključeni su u Evropsku federaciju nacionalnih parkova - EUROPARC.

Nacionalni parkovi u Srbiji su :
-Nacionalni park Fruška gora
-Nacionalni park Đerdap
-Nacionalni park Kopaonik
-Nacionalni park Tara
-Nacionalni park Šar-planina

Nacionalni park Fruška gora

Ovaj nacionalni park je osnovan 1960. godine. Među njegove najveće vrednosti se ubrajaju listopadne šume kitnjaka, graba i bukve, kao i fragmenti stepske vegetacije. Što se tiče kulturno-istorijske vrednosti, u ovom parku se nalazi 16 manastira koji potiču s kraja XV i početka XVI veka. Zbog značajne uloge ovih manastira u razvoju i očuvanju kulture, pismenosti i duhovnosti srpskog naroda, Frušku goru su često nazivali Srpska Sveta gora.