Kratke priče Edgara Alana Poa

Danas postoji relativno veliki broj istorija i teorija novele, koje su rađene na osnovu korpusa italijanske, nemačke, francuske, engleske, američke i ruske književnosti. U njima uglavnom preovlađuju dva teorijska polazišta. Prvo od njih jeste shvatanje da je razvoj novele kao vrste u nužnoj međuzavisnosti s razvojem dužih proznih žanrova, prvenstveno s romanom. Njeno generičko konstituisanje uslovljeno je stepenom duhovnog i književnoistorijskog razvitka, a s romanom je povezuje ”isto iskustvo demitologizacije svijeta i sudbina pojedinca koji se sada shvaća kao historijski individum, i koji upravo kao takav postaje relativna vrijednost književnog oblikovanja”. U tom kontekstu, ukazuje se na relacijske odnose prema sistemu književnih vrsta u svetskoj literaturi, kao i prema oblicima nefikcionalne literature (reportaži, publicistici), zatim eseju i usmenim vrstama (bajci i legendi), te baladi i drami. Kada potom izlaže u vezi s promenama žanrovskih odlika novele, Milivoj Solar, npr. ističe da ”varijacije u korišćenju obrazaca tada idu do napuštanja obrazaca, ili pak do pokušaja da se postojeći obrazac samo obogati novim konvencijama”.

U ovakvim stavovima može se nazreti autorovo uverenje o tradicionalnoj, hijerarhijskoj podeli proznih žanrova, gde centralno mesto pripada romanu, dok se na strukturne odlike novelističke vrste gleda s obzirom na izmene u poetici romana. Pritom često ostaje otvoreno pitanje ključnih razlika između ”tradicionalnog” i ”modernog” pripovedanja u romanu, pitanje njihove narativne strukture, kao i preciznije određenje onih romanesknih odlika koje prepoznajemo u modernoj noveli. Obrnuti postupak od ”nižeg” ka ”višem” žanru, od kraćeg ka dužem obliku ne ispituje se, mada Solar konstatuje da novela može imati svoju samostalnost kao prozna vrsta, ali da takođe može postati i deo neke veće, najčešće romaneskne celine. Tako se i kratka priča uglavnom shvata kao podvrsta novele, dok se crtica dovodi u vezu s pesmom u prozi, ”mada je bolje ta dva žanra razlikovati”.

Osim ovakvog gledišta, izvestan broj autora razume novelu kao specifičnu, distinktivnu narativnu vrstu, koja se od ostalih žanrova razlikuje pre svega po funkciji svojih konstrukcijskih načela. Američka teoretičarka Džudit Lajbovic (Leibowitz) u svojoj knjizi Narrative Purpose in the Novela (1974), skreće pažnju da je generička distinkcija novele potrebna naročito u zemljama engleskog govornog područja, gde se ovaj termin uglavnom koristi za označavanje kratkog romana (Short Novel), a ujedno se ne pravi razlika između novele i kratke priče. Njena teorija počiva na pretpostavci da svaki narativni oblik ima svoje vlastite metode razvoja, odnosno vlastiti način razvijanja ili oblikovanja fikcionalnog materijala.

razvoj moderne kratke priče i E. A. Po 3
1 Život i dela E. A. Poa 6
1.1 Karakteristike Poovih kratkih priča 12
2 „Pad kuće Ašer“ i „Ligeja“ 22
ZAKLJUČAK 30
LITERATURA 32