Religija društvene promene

Religija, društvene promene i obrazovanje

Religija, društvene promjene i obrazovanje su, po marksističkoj teoriji, u uzajamnoj vezi tako što promene u ekonomskoj bazi uzrokuju promene u sferi nadgradnje, a to znači u religiji i obrazovanju. Ovu jednosmjernost odbacuje Maks Veber. On prihvata mogućnost da ekonomija u datim okolnostim i u određenoj meri može determinisati obrazovanje i religijske poglede, ali smatra da postoji i obratan uticaj. Veber smatra da ljudskim akcijama upravljaju značenja i simboli koje je čovek usvojio. Pojedinac svoje ponašanje usaglašava sa svojim shvatanjem sveta iz koga izvodi značenja, ciljeve i motive. Religija često znatno determiniše shvatanje sveta. Na taj način religija može da utiče na obrazovanje i ekonomiju. U svome poznatom delu “Protestantska etika i duh kapitalizma” Veber traga za duhomkapitalizma koji ilustruje poznatom maksimom Bendžamina Frenklina “Upamti da je vreme novac”. On uočava da vreme nije način da se zaradi novac već da ova maksima odražava duh kapitalizma, a da je ovaj duh širom sveta determinisan religijom. On nalazi da je kalvinizam ili ideja “naći sebe u dužnosti ili pozivu” vezan za protestantsku etiku. Ovaj pravac se razvio u Zapadnoj Evropi u XVII veku. Gotovo fanatično se posvetiti pozivu znači steći milost božiju, a zarađivanje novca je mera posvećenosti pozivu. Protestantska crkva je propovedala štednju i odricanje od seksualnog i drugih zadovoljstava. Obrazovanje je po božijoj volji jer unapređuje dužnost. Veber tvrdi da je asketski protestantizam znatno uticao na razvitak duha kapitalizma.
Iz kalvinističkog duha asketskog protestantizma razvila se poslovna etika savremenog biznismena, smatra Veber. “Neumoran, trajan, sistematski rad u nekom svetovnom pozivu zacelo je bio najsnažnija zamisliva poluga za ekspanziju duha kapitalizma”, piše Veber. “Veber dokazuje kako je asketski protestantizam prethodio rastu zapadnog kapitalizma“. Crkva kao zvanična “teritorijalna” institucija modernih religija bitno utiče na obrazovanje. Prvo, ona regrutuje svoje učenike iz najširih narodnih masa. Drugo, ona u pravilu prihvata pravila i norme države i često podrŽava aktuelne strukture na vlasti. Treće, crkva je duboko integrisana u državni sistem, poštuje zakone date države i najčešće predstavlja svojevrsnog čuvara državnog sistema. Četvrto, ona strogo čuva svoje pravo na versku istinu. U srednjem veku crkva je koristila dijelektiku da obračuna sa jeretičkim učenjima. Rimokatolička crkva se koristila inkvizicijom da bi iskorenila jeretike. Peto, ona se u pravilu miri sa drugim verama i crkvama a često i sarađuje s njima. Sve u svemu, crkva je znatno prisutna u savremenom društvu i bitno utiče na obrazovanje. Javnim delovanjem i širenjem etike verskog učenja, crkva bitno determiniše život savremenog čoveka.

3.Poistovećivanje religijskog i nacionalnog

Poistovećivanje religijskog i nacionalnog je karakteristično za neke narode i istorijske epohe. Vera je u pravilu sastavni deo nacionalnog identiteta. Postavlja se pitanje da li vere produkuju nove nacije ili nacije prihvataju nove vere. Ova dva pitanja su komplementarna. Poznato je da su mnogi afrički narodi prihvatili rimokatoličku veru napuštajući svoje prethodne religije. Isto tako, Balkan je primer gdje se vera javlja kao osnov strukturisanja novog nacionalnog identiteta Bošnjaka. Nije sporno da su sve nacije nastale u određenom istorijskom trenutku. Takav slučaj je i sa bošnjačkom nacijom čija geneza je vezana za petovekovnu vladavinu Otomanske imperije na Balkanu. Vera se u istoriji javljala i kao snaga koja se nastoji emancipovati od nacija i biti iznad nacionalnog okvira. Takav slučaj je sa hrišćanstvom za koje su Rimljani tvrdili da je iznad Jevreja i Grka jer su sada, kada je Rim preuzeo hrišćanstvo, “svi jedno u Hristu”. Na ovaj način se vera nastoji odvojiti od vezanosti za jedan narod, za Jevreje, što dokazuje da je smer širenja vere na druge nacije istorijski poznat. Ovaj pravac verskog delovanja je tipičan za rimokatoličku veru i islam. Drugi smer je vezanost za naciju i filozofija neekspanzije. Srpski narod je izgradio svoju državu i znatno konstituisao nacionalni identitet zahvaljujući pravoslavnoj veri u doba Nemanjića. Kada je u vreme Otomanske imperije došlo do slabljenja Pravoslavne crkve i država je zapala u krizu. Iz tog doba je na Balkanu, a posebno među Srbima, ostala snažna uverenost da su crkva i država usko vezane te da su nacionalni i verski identitet istovetni. Ovaj verski stereotip deluje u dva pravca: integrativno i dezintegrativno.
Integrativno dejtvo religije na Balkanu se prepoznaje u dominantnom uticaju crkve na oblikovanje kulturne tradicije i nacije. Dezintegrativno delovanje se prepoznaje u širenju islama na pravoslavni i katolički živalj na Balkanu, pri čemu se dezintegrativnost odnosi na pravoslavlje i katoličanstvo. Naime, lojalnost državi i vlasti u srpskom narodu se smatrala normalnom jer je to deo srpske religijske tradicije. Prvi prelasci sa pravoslavlja ili katolicizma na islam nisu smatrani sramotom, to je tretirano više kao mudrost snalaženja u datoj situaciji. „Dokaz tome su zemljišne i rudarske knjige u kojima postoji evidencija o imenima i prezimenima iz tog doba. Tako je otac Đurađ imao decu Iliju, Pavla, Đuku i Hasana. Hasan je sin koji će preći na islam jer time stiče pravo na nasleđe i oslobođen je od džize, poreza koji se odnosio na ženidbenu desetinu. Hasan svojoj deci nadeva imena Ikonija,
Petar, Ilija i Džafer “ Samo jedan kratak tekst u jednom turskom rukopisu iz 1585. g. što ga je preveo i objavio H. Muhamed Handžić, govori nešto o tome. Između ostalog u tom rukopisu piše i ovo: Svaki jednostavno svoje ime prevede na turski jezik. Kome je bilo ime živko, prozove se Jahja, kome je bilo ime Vuk, uzme ime Kurt, a kome je bilo ime Gvozden, uzme ime Timur. Čim se prozovu muslimanskim imenima, džiza bude ukinuta” Sveštenstvo je najčešće bilo jedino pismeno stanovništvo na terenu. Neizgrađenost države i političko pravnih institucija razvili su u narodu orijentaciju na crkvu, na veru. To je snažno doprinelo poistovećivanju verskog i nacionalnog. Narod se obraćao popu za mnoga pitanja koja se odnose na nadležnost države, u slučaju sporova ili pri pismenom obraćanju državnim institucijama. Poistovećivanje verskog i nacionalnog kod Srba se posebno snažno razvilo jer je pet vekova Otomanske imperije razvilo osećaj u narodu da to nije njihova država. Ovome je doprinelo i pedeset godina samoupravne administrativne prakse nakon Drugog svetskog rata, tako da se u narodu održao slogan iz turskog doba “Država – krava muzara”. Iz ovog proizilazi uverenje da državu treba iskoristiti i pre opstruisati nego graditi vlastitim doprinosom. U Švajcarskoj bojkotuju kafić vlasnika koji nije platio porez, a kod nas se to i danas smatra “sposobnošću” ili svojevrsnim viteštvom. Dakle, poistovećivanje verskog i nacionalnog može dovesti do dezintegracionog odnosa narod – država. Suprotno tome, integracioni odnos isto tako može nastati poistovećivanjem verskog i nacionalnog. Primer za to je Bosna i Hercegovina nakon rata 1992/95. godine. Naime, kod Bošnjaka je na početku tog rata sna.no delovala teza o “muslimanskoj naciji”. Kao i Srbi i Hrvati, Bošnjaci su se na početku rata integrisali oko svoje vere i nacije jer je to kompenzovalo osećaj sigurnosti koji donosi “instinkt čopora” ili mi-identitet.


lektira, studentski, poslovna, megatrend, diplomski radovi , magistarski radovi, maturalni radovi, diplomski rad, eseji, maturski radovi, seminarski radovi, diplomski radovi, master radovi, magistarski radovi, domaci radovi, domaci zadaci, projekti, maturalni, maturalne radnje, seminarski, maturski, diplomski, ekonomija, ekonomski, pravo, prava, menadzment, marketing, instalacija, tutorijal, tutorijali, tutorial, baze, baza, sistemi, informatika, ekonomika preduzeca, analiza, racunovodstvo, bankarstvo, osiguranje, spoljnotrgovinsko poslovanje, poreski sistem, politika, inteligencija, psihologija, sociologija, geografija, etika, kultura, fizika, seminarski rad, maturski rad