Colon iritabilae

Uvod

Prevalencija SIC-a u Europi iznosi 11,5% (3). Sindrom iritabilnog crijeva obuhvaća brojne simptome. Abdominalna bol, nadutost te smetnje u pasaži stolice (proljev i/ili konstipacija) najučestaliji su dok se rjeđe spominju umor, nedostatak zraka, otežana probava, glavobolja, vrtoglavica, mialgija, artralgija, palpitacije, nesanica, panične atake, anksioznost i depresija (4). Uobičajeno simptomi su intermitentnog tijeka no u 40% bolesnika oni su gotovo kontinuirano prisutni te je kvaliteta života značajno poremećena i upravo ona određuje težinu SIC-a (5).



Etiologija i epidemiologija

Uzrok bolesti i dalje je nerazjašnjen. Epidemiološkim ispitivanjima različitog dizajna pokušavalo se pronaći vezu bolesti s određenim demografskim ili kulturološkim karakteristikama pojedinih populacijskih skupina. Različitost i brojnost simptoma razlog su što je rezultate tih ispitivanja otežano jednoznačno interpretirati. Bolest je češća u razvijenim zapadnim zemljama nego u zemljama u razvoju (6) dok se u Africi učestalije dijagnoza postavlja u ruralnim dijelovima negoli u gradovima (7). Bolest se u razvijenim zemljama četiri puta češće javlja u žena i u njih je intenzivnijeg karaktera te značajnije remeti kvalitetu života. U svim dobnim skupinama moguće je postaviti dijagnozu SIC-a te prevalencija raste od školske dobi sve do srednjih godina. Opadanje prevalencije zamjećuje se iza 50. godine kada dominiraju kronične organske bolesti crijeva (8).



Klinička slika

Klinička slika obuhvaća brojne crijevne i van-crijevne simptome no istovremena prisutnost bolova u abdomenu te promjene u pasaži stolice najdominantnije karakteriziraju SIC. Višekratno spomenuta nespecifičnost simptoma ukazuje na osobitu važnost prepoznavanja alarmantnih simptoma u pojedinog bolesnika.
Kroničnu bol u abdomenu bolesnici najčešće opisuju kao periodičke grčeve. Uobičajeno je lokalizirana u donjem abdomenu i to na lijevoj strani dok je raspon intenziteta boli od blage sve do neizdržive. Emocionalni stres i hrana intenziviraju bol dok ga defekacija ublažava. Alarmantni simptomi nisu pridruženi boli u abdomenu te u slučaju njihove prisutnosti potrebno je tražiti organski uzrok simtpoma. Neki od alarmantnih simptoma jesu: gubitak na tjelesnoj težini, malnutricija i anoreksija, progresija intenziteta boli te bol koja bolesnika budi iz sna ili mu u potpunosti onemogućava spavanje.
Normalna frekvencija defekacije raspona je od 3 stolice na dan do 3 stolice na tjedan. Od osobite je važnosti bolesnika ispitati o njegovoj dosadašnjoj frekvenciji, konzistenciji i volumenu stolice. Promjene u pasaži stolice karakteristika su bolesnika sa SIC-om te se opisuju: proljev, konstipacija, naizmjenično pojavljivanje proljeva i konstipacija kao i izmjenjivanje uobičajene frekvencije stolice s proljevima i/ili konstipacijom. Proljevaste stolice bolesnici opisuju kao učestalo pražnjenje stolice malog do srednjeg volumena, obično u jutarnjim satima ili nakon obroka. Defekaciji često prethodi intenzivan poriv a nakon toga zaostaje osjećaj nepotpune ispražnjenosti. Polovica bolesnika zamjećuje sluz u stolici. Izrazito voluminozan proljev, primjese krvi, masna stolica te noćni pozivi na defekaciju neki su od alarmantnih simtpoma.
Stolica je pri konstipaciji tvrde konzistencije, kugličastog oblika te je osjećaj nepotpunog pražnjenja čest uz, pri pregledu, praznu ampulu rektuma.
Gastroezofagelani refluks, disfagija, dispepsija, podrigivanje, mučnina, rani osjećaj sitosti, nadutost, nekardijalna sternalna bol ostali su, rjeđi gastrointestinalni simptomi.



Dijagnoza

Pri postavljanju dijagnoze SIC-a potrebno je bolesnika sagledati u potpunosti te obratiti pažnju na stil prezentacije simptoma. Učestalo simptome opisuju dramatično, značajna je prisutnost stresa, često su sigurni u uzrok bolesti (alergija na hranu, onečišćenje zraka, konzervansi u hrani, strah od tumora), očajnički traže adekvatnog liječnika, odnosno liječnika koji će uspijeti kontrolirati njihove simtpome te time poboljšati kvalitetu života. Značajna je nekorelacija simptoma i fizikalnog statusa.
Zbog nedostatka biološkog markera bolesti, odnosno ciljanog dijagnostičkog testa za postavljanje dijagnoze koriste se standardizirani dijagnostički kriteriji. Manning i suradnici su 1978. godine predložili skup simtpoma koji ukazuju na SIC dok je točnost postavljene dijagnoze to veća što je istovremeno prisutno više simptoma,