Isidor Bajić

Maturski, maturalni, seminarski, diplomski i master radovi iz muzičke kulture.

Pojam muzike kroz istoriju su pokušali definisati brojni teoretičari, filozofi, leksikografi, kompozitori i sami muzičari, nastojeći pronaći univerzalan i odgovarajući opis pojma muzike.
Muzika je pojam, koji označava vrstu umetnosti koja kao medij koristi zvuk organizovan u vremenu po određenom planu ili bez njega.
Muzika je obiležje svakoga naroda u istoriji, odnosno nađena je u svakoga naroda.
Prvi oblici muzike nastaju u starijem kamenom dobu - paleolitu. Prva istraživanja vrši Čarls Darvin u XIX veku. Naučnici koji su se tada bavili istraživanjem muzike nisu bili obrazovani muzikolozi. Postoji više teorija o nastanku muzike:
- čovek je počeo da ispušta nizove glasova pokušavajući da privuče suprotan pol,
- čovek peva iz potrebe da komunicira sa drugim ljudima iz zajednice,
- čovek pokušava da oponaša zvukove iz prirode i
- tokom rada čovek udara grančicama koje koristi kao alat i shvata da se taj zvuk može ponoviti.
Te teorije nisu prihvaćene zato što nije postojalo materijalnih dokaza. Žil Kombarje je tvrdio da muzika zahteva intelekt (razvijene mentalne sposobnosti). Tokom vršenja raznih ekspedicija i istraživanja Afričkih i Amazonskih prašuma otkrivene su zajednice (plemena) na niskom stepenu razvoja. Žil Kombarje prisustvuje obredima i ritualima raznih plemena i dolazi do zaključka da muzika nastaje i razvija se kao deo magijskog obreda. Ljudi prvobitne zajednice pevaju jednostavne pesme (samo nekoliko tonskih visina koje se stalno ponavljaju). Pevanje je imalo ulogu da dovede vrača u stanje transa kako bi on mogao da komunicira sa bogovima (sile prirode).
Muzika je uobličeno vreme (za razliku od slikarstva koje uobličava prostor). Muzika se može doživeti samo u toku vremena. Iz tog razloga muzika po definiciji mora da ima ritmičko uređenje svog sirovog materijala (tonova). Sem pomoću ritma, muzika može biti uređena pomoću melodije (redosled različitih visina tonova) i harmonije (istovremenost određenih visina tonova).
Tačna definicija šta muzika jeste a šta nije, nije moguća. Nije obavezujuće da muziku pravi čovek, pogotovo ako hoćemo da uzmemo u obzir pev ptica i slične zvukove iz prirode. Bezbrižno zviždanje, zvuci kretanja lokomotive kao i štimovanje instrumenata su drugi granični slučajevi kod kojih je svaki pokušaj postavljanja oštre granice između muzike i "ne-muzike" nemoguć.
Na kraju krajeva, avantgardni kompozitori 20. veka su sasvim svesno pomerali granice muzike tako što su se odrekli da oblikuju ritam, harmoniju a kamoli melodiju; u koncertnim salama su puštali snimke zvukova iz svih mogućih životnih oblasti, kao i zvuke stvorene pomoću generatora slučajnosti (aleatorika) a neretko je i tišina deklarisana kao muzika (Džon Kejdž).
Nauka o muzici i njene discipline obrađuju sa naučne tačke gledišta nastanak i razvoj muzike, njene stvaralace - kompozitore, njihova dela i izvođače (orkestar) kao i muzičke instrumente. Dalji pravci istraživanja muzike su teorija muzike koja analizira muziku i daje uputstva za njeno komponovanje, i njena kraljevska disciplina harmonija kao i muzička sociologija i muzička psihologija. Sa sistematizacijom muzike po intersubjektivnim kriterijumima se bave discipline poznavanja vrsta muzike i muzički oblici (vidi vrste i oblici muzike) kao i stilistika (vidi stilski pravci muzike). Nauka o muzici je napravila više dimenzija uređenja, od kojih su neke sa više a neke sa manje uspeha primenjene.
Međutim, predmet ovog rada u nastavku neće biti muzika, njeni žanrovi i sl., već jedan od najistaknutijih i najznačajnih muzičkih stvaraoca u Srbiji s kraja 18. i početka 19. veka. Reč je o Isidoru Bajiću.

Isidor Bajić

Život i delo Isidora Bajića

Poslednji u nizu vojvođanskih kompozitora XIX i s početka XX veka (Aksentije Maksimović, Jovan Paču, Mita Topalović i dr.), Isidor Bajić rodio se u Kuli 10. avgusta 1878. godine.
Po završenoj Srpskoj gimnaziji u Novom Sadu, gde mu je profesor Jovan Grčić, oduševljeni muzički amater, dao prva uputstva, studirao je kompoziciju na Muzičkoj akademiji u Budimpešti kod Keslera. Godine 1901. postaje nastavnik novosadske gimnazije, sa čijim je horom i orkestrom priređivao tada čuvene koncerte (besede).

U istom gradu pokrenuo je 1903. godine Srpski muzički list (tada jedini srpski muzički časopis) i Srpsku muzičku biblioteku (periodičnu ediciju kompozicija domaćih autora), a 1909. godine je osnovao muzičku školu koja danas nosi njegovo ime. U Novom Sadu je i umro 15. septembra 1915. godine.
Pored opere Knez Ivo od Semberije, komada s pevanjem (Seoska lola, Čučuk Stana, Divljuša, Rakija) i opereta (žrtva ljubavi, Sedam gladnih godina i dr.), napisao je:
- simfoniju Miloš Obilić (izgubljena),
- uvertiru Mena,
- klavirske kompozicije (Srpska rapsodija, Album kompozicija),
- komade za violinu i klavir.