Evropske integracije kao sansa

Maturski, seminarski i diplomski radovi iz medjunarodnih odnosa.

Biti integrisan u Evropu je prvenstveno šansa u najširem smislu riječi, a ne obaveza, opterećenje reformama u svim sferama društvenog života, ili neizvjesnost.
Globalizacija svijeta u planetarnim razmjenama koju je uslovio neslućeni uspon nauke i tehnologije je nezaustavljiv proces, koji pokazuje superiornost novih društvenih odnosa u Evropi u odnosu na sve dosadašnje sisteme i društvene odnose. Ti odnosi istovremeno afirmišu i razvijaju najveće društvene vrijednsti, sjedne strane nedvosmisleno afirmišu demokartiju, ljudska prava i slobode, a sa druge strane razvijau društveno bogatsvo, naučna i kulturna dostignuća.
U Evropi je upravo priveden kraju period najvećih promena od II Svetskog rata naovamo, koji se sastojao od uključivanja nekadašnjih komunističkih zemalja koje su uspješno prošle period tranzicije u Evropsku uniju (EU). Time su bar institucionalno pokopani podjela Evrope posle II Svjetskog rata i nasleđe «hladnog rata». U periodu koji slijedi tek treba da se vidi kako će izgledati i funkcionisati brak između uglavnom zrelih i bogatih tržišnih demokratija sa jedne, te novopečenih i pretežno siromašnih tržišnih demokratija sa druge strane. Taj poduhvat je od značaja za sve njegove učesnika, ali i za ostatak svijeta, jer se radi o najvećem zajedničkom tržištu i najvećem nadnacionalnom povezivanju država u jednu celinu u svijetu.
EU25 je zajednica u kojoj na skoro 4m km2 živi 455m stanovnika, koji pripadaju trima rasama, u kojoj pored hrišćana (katolici, protestanti, pravoslavni) žive i velike manjine muslimana i hinduista, u kojoj se govori preko 20 zvaničnih jezika zemalja članica i mnoštvo nezvaničnih jezika, u kojoj su objedinjeni evropski Sjever i Jug sa evropskim Istokom i Zapadom, Mediteran sa Skandinavijom, poljoprivredni i stočarski krajevi sa industrijskim i krajevima ‘trećeg sektora’, u kome su objedinjene nacije različitih pravila igre i različitih stepena razvijenosti, istorija, kultura i običaja. Evropska unija je zapravo veoma složen skup pravila koja važe za 25 zemalja. Saobraćaj pojedinaca, firmi i organizacija se odvija na osnovu 86.000 strana pravila koja spadaju u komunitarno pravo – koje se uobičajno zove Acquis communautaire – a njegov sastavni dio je i nekoliko ugovora, među važnijim su Rimski ugovor 1957, Ungovor iz Mastrihta 1992, Amsterdamski ugovor 1997, Ugovor iz Nice 2001. To su ugovori među zemljama-članicama i oni se u strogom smislu ne mogu smatrati ustavom, iako se tako ponekad nazivaju. EU bi uskoro mogla dobiti Ustav, ali je neizvjesno da li će se to desiti, jer ustav za razliku od ugovora predstavlja dokument različitog značenja, koje je povezano sa prirodom integracije.
Nije lako procenjivati razvoj i karakter nečega što je tako složeno i što se neprestano mijenja poput EU. Osnovni akteri zbivanja su vlade zemalja-članica, ključna tijela tri oblika vlasti EU i odgovarajuća tijela u zemljama članicama. Međutim, na politike Unije snažno utiču i interesne grupe, strukovna udruženja, mediji, grupe za lobiranje, međunarodne organizacije i NVO. Nije lako steći pregled te izuzetno složene i preregulisane igre i snaći se u obilju načela kao što su efikasnost, demokratičnost, solidarnost, transparentnost, subsidijarnost, fleksibilnost, konvergencija, harmonizacija, stabilizacija, održivost. Neke od zemalja-osnivača EU još uvek nijesu svoje zakonodavstvo prilagodile acquis-u, dok se od novih članica očekuje da ga primijene skoro u potpunosti.

a) Od Rima do Mastrihta

Operativna ideja o osnivanju Evropskih zajednica nije nastala odmah poslije II Svetskog rata, već je došla na kraju čitavog niza drugih inticijativa koje su rezultirale raznim međunarodnim ustanovama. Rat je bio ispraznio institucionalne veze među zemljama koje su ranije postojale i uklonio i ono malo međunarodnih organizacija koje su postojale, a posleratno raspoloženje među političarima relevantnih zemalja bilo je da se ne samo obnovi ono što je ranije postojalo, nego i da se uspostavi znatan broj sasvim novih ustanova i programa. Posleratna inflacija ustanova je bila bar trostruko motivisana.
Prvo, znatnim djelovima Evrope je posle ratnih razaranja bila potrebna ekonomska i institucionalna obnova, a problemi obnove se nijesu ticali samo jedne već većeg broja zemalja, i za to je bila potrebna institucionalna infrastruktura međunarodnih razmjera.
Drugo, postojala je želja da se učvrste bezbedonosni, politički i ekonomski interesi Zapada u mirnodopskom periodu koji je slijedio. Ako je obnova bila kratkoročni cilj, bezbednost i stabilizacija Evrope su bili dugoročni ciljevi.
Treće, ustanove su trebale da budu ne samo mostovi obnove nego i saradnje, kao i mehanizmi preventive eventualnih novih sukoba.

1) Prve evropske institucije

Čak i prije završetka Drugog svjetskog rata osnovani su MMF ( Medjunarodni monetarni fond) i SB ( Svjetska banka).
MMF je trebao da ima kontrolnu finansijsko-monetarnu funkcija, a SB je imala ulogu pomoći nerazvijenim razorenim zemljama.
Osim ove dvije cisto evropske institucije, porenut je poseban program “Maršalov plan” 1947.godine, kojim je 1,5% dohodka SAD uloženo u periodu od 1948-1951.godine u obnovu zapadne i južne Evrope privreda privatno-vlasničke structure. Ovaj plan su odbile sve zemlje socijalističke sovjetske uticajne zone.
Predlog za formiranje Ekonomske zajednice za ugalj i čelik je nastao 1951, a zajednica je obuhvatala šest zemalja – Belgija, Francuska, Holandija, Italija, Luksemburg i Nemačka. Prvenstveni cilj formirtanja EZ je bio da više nebude ratova izmedju članova zajednice. Francuska i Nemačka kao inicijatori predloga odabrali su baš “ugalj i čelik”, kao glavne resurse vojne industrije, pa se smatralo da ako bi saradnja bila uspešna u ovoj oblasti, ona bi se mogla širiti kasnije na druge oblasti. Izbor “uglja i čelika” je