Geometrijska analiza Rafaelove “Atinske škole”

Maturski, seminarski i diplomski radovi iz likovne kulture.

“Ono što je neodoljivom snagom privlačilo matematičkim naukama velike majstore renesanse, kao što su bili Brunellesco, Leonardo da Vinci, Raphael, Michelangelo i naročito Dürer, nije bilo samo težnja prema univerzalnoj kulturi. Oni su bili svesni toga da se, uz svu slobodu individualne mašte, umetnost mora pokoravati nužnim zakonitostima; obrnuto, uz svu strogost svoje logičke strukture, matematika sledi estetske zakone.”
F.Rudio

Od najstarijih vremena estetičari su se bavili problemom lepe forme.Oni su se pitali postoji li neka forma koja bi bila najlepša od svih.Grci su smatrali da je to krug, jer je ova forma najsavršenija.Nemački estetičarVinkelman tvrdio je da je “ elipsa linija ljepote “,a po engleskom estetičaru i slikaru Hogartu, najlepša je linija serpentinska, zmijasta linija.Arhitekt Volf smatrao je da je odnos 1:1 najprijatniji, jer ga najlakše opažamo, a po drugim estetičarima, Hajgelinu,Tiršu i slikaru Haju, u ljudskoj figuri i umjetničkim djelima nalazimo proste racionalne odnose, iste koje upotrebljava i muzika (1:1, 1:2 i tako dalje).Pored ovih estetičara, koji su tražili brojne odnose lijepih proporcija, treba pomenuti veliki broj estetičara koji su verovali da se tajna lepe forme nalazi raznim geometrijskim figurama (ravnostranom ili ravnokrakom trouglu, u dijagonalama kocke, pentagonu i tako dalje).

Umetničko delo odredjuju mnogobrojni elementi koji čine njegovu formu, a time i njegov smisao, harmoniju i lepotu. Sve to predstavlja njegovu vezu sa kosmičkim i suštinskim u svetu i čoveku. Tako i različiti geometrijski elementi predstavljaju deo umetničkog stvaralaštva u smislu bavljenja formom umetničkog dela ili simbolikom geometrijskih figura i geometrijskih apstrakcija.

Čovek od antičkih vremena traga za elementima koji predstavljaju simbole opšteg poretka i osnovnih materija koje odredjuju svet. Pitagora prvi govori o skladu i harmoniji u svemiru: “Sve u prirodi je odnos, mera i broj.”Pojam harmonije vezuje se za simetriju, pravilnost i idealne oblike. Umetnička dela uz ideal simetrije sadrže i “zlatni presek” kao najsavršeniju kompoziciju kojom se izbegava statičnost simetrije u komponovanju. To je takav odnos dužina da se one jedna prema drugoj odnose kao njihov zbir prema većoj. Ovaj izraz ima brojnu vrednost F=(1+Ö5)/2=1.618….. .Mnogi kasniji umetnici, naročito renesansni, smatraju ovaj odnos posebno skladnim, dok se na primer u dalekoistočnim zemljama pravougaonik sa ovim odnosom stanica ne smatra estetski skladnim. Oni su više cenili daleko izduženije pravougaonike.

Detaljna geometrijska analiza Rafaelove “Atinske skole”

Rafaelova kompozicije “Atinske skole” se odlikuje se geometrijskim redom i precizno izgradjenim prostorom u perspektivi. Perspektiva ovde doprinosi i smislu dela. Centralna tačka preseka u “Atinskoj skoli”, na koju se usmerava naš pogled, postavljena je tačno na sredini slike i tako se dobija simbolično značenje.
Lukovi i kvadrati na slici stvaraju osecaj dubine i pokreta, i mrtvoj slici udise zivot!
Rafaelo u “Atinskoj skoli” kombinuje vertikalne linije sa horizontalnim linijama. Vertikalne linije odnosno uspravne linije na slici (mislim na ljude i stubove) naglasavaju visinu i snagu.
Horizontale na slici su najzanimljivije i vizuelno najuzbudljivije linije. One posmatraca na najdinamicniji nacin vode u srediste zbivanja i sadrzaja.Objekti koji se protezu poprijeko slike privlace najvecu paznju gledaoca (najupecatljiviji objekti koji se protezu su skupina ljudi gore na slici). Svod na slici daje oblik trougla koji je vrlo privlacan oblik i on pleni svojom paznjom. Njegove tri strane uvode neparne brojeve u slikovni recnik (luk oslikava trougao). Ivice na slici ne stvaraju konflikte i ne odvlace paznju gledaoca.
Kombinacija kruznih i zakrivljenih linija s ravnim linijama daje “mirnocu” slici..

Pravilo trecine odnosno zlatnog preseka u “Atinskoj skoli”

Zlatni presek je narocito izrazen u “Atinskoj skoli” . Rafael je smestio objekat posmatranja izvan sredista slike jer to trenutno potice oci gledaoca da krenu po slici
Na taj nacin je Rafael izbegao da njegova slika postane jednolicna i nezanimljiva. Koristeci pravilo zlatnog preseka dobio je graficki zanimljiv prizor stvarnosti.
Kompozicija na slici je “ocvrsnuta” blagim pomicanjem zarisne tacke. Rafael je uspeo da podeli sliku pomocu dve horizontale i dve vertikale linije na devet jednakih dijelova. Postavljanje objekta ili kljucnog dela slike na mesto ukrstanja horizontalne i vertikalne linije predstavlja najvecu snagu-kompozicije slike “Atinska skola” koja na taj nacin postaje uravnotezenija i tako cela slika privlaci paznju gledatelja. Na taj nacin su i mali objekti na slici postali uocljivi na velikom platnu “Atinske skole”.
Na slici nema nista suvisno , ometajuce, nesto sto bi umanjilo cvrstinu kadra .
Na slici je sve podredjeno harmoniji i kompoziciji i gde nista ne narusava njihovu ravnotezu i mir cuvene "Atinske skole" gde je "pravilo trecine" iliti "Zlatnog preseka" bolje uradjeno nego na ikojoj fotografiji.

Ljudska lica na slici predstavljaju primjer zlatnog preseka. Glava formira zlatan pravougaonik sa srednjom linijom koja je u visini očiju. Usta i nos su smješteni zlatnom presjeku razdaljine između očiju i brade.
Renesansni slikari su bili ubjeđeni da je ljudskom oku najugodnije kada se glavni objekat slike postavi ne u središte, već ekscentrično, upravo u tačku čije je rastojanje od rubova slike u zlatnom presjeku. Nije jasno otkuda to ubjeđenje. Za njegovu rasprostranjenost je vjerovatno najzaslužniji Leonardo da Vinči, koji je tim putem “matematizovao” raznovrsna likovna estetska ubjedjenja. Moguće je da je i igra riječi u zlatnoj srazmjeri “manji deo se odnosi prema većem kao veći prema celini” igrala svoju ulogu.