Problem suvereniteta nesumnjivo predstavlja jedan od ključnih problema državnog i međunarodnog prava i međunarodnih odnosa uopšte. Suverenitet se javlja kao jedan od najznačajnijih činilaca u određivanju međusobnih odnosa država u procesu uobličavanja njihovog suživota. Upravo zato doktrina međunarodnog prava i cela pravna teorija posvećuju izuzetno veliku pažnju pitanju suvereniteta koji je u burnim tokovima međunarodnog života u dvadesetom veku konstantno bilo aktuelno i složeno.
Prva razmišljanja o ovom fenomenu javljaju se relativno rano ali je sam pojam suvereniteta bio u teoriji shvatan dosta različito, da bi osnovi njegovog obima i sadržaja, u smislu savremenog shvatanja ovog pojma, bili uobličeni praktično tek sa nastankom apsolutnih monarhija. Naravno unutar opštih okvira pojedini elementi pojma suvereniteta shvatani su veoma različito od strane pojedinih mislilaca. Osim toga pojam doživljava evoluciju i u različitim istorijskim epohama i društveno istorijskim kontekstima.
Od samog početka teoretičari su bili svesni da suverenitet nije apsolutan već da podleže određenim ograničenjima. Shvatanja njihove prirode i obima ograničenja takođe nisu jednoznačna. Budući da suverenitet nije samo teorijski pojam već i empirijska pojava koja se menja u istorijskom toku to su i njegova realna i konkretna ograničenja u praksi kao i njihove teorijske eksplikacije bili različiti.
Preplitanja i ukrštanje različitih i protivrečnih tendencija u međunarodnoj zajednici daju suverenitetu kompleksna obeležja. Grubo gažen i ugrožavan u dva svetska rata nakon toga smešten u istorijski kontekst hladnog rata i blokovskog nadmetanja on se i danas suočava sa novim izazovima u uslovima unipolarnog sveta i težnji jedine preostale supersile da bude globalni hegemon.
Iako je opšte prihvaćen kao jedno od osnovnih obeležja svake države i osnov za njihove međunarodne odnose, suverenitet naročito manjih i slabijih zemalja često je bio praktično ograničavan usled pragmatičnih političkih interesa velikih i moćnih država. U pozadini ovih konkretnih političkih neretko i oružanih intervencija i narušavanja suvereniteta veoma često je stajalo određeno teorijsko tj. preciznije rečeno ideološko opravdanje tj. pozivanje na više vrednosti i ciljeve '' svete'' misije i razne druge vrhovne ideje u ime kojih se narušava ili ograničava suverenitet manjih i slabijih zemalja.
1.1 Pojam suvereniteta
Reč suverenitet ima koren u latinskom terminu supremus, superamus što znači najviši vrhovni. I u starofrancuskom se javlja reč sovrain sa istim značenjem. Ovaj termin danas je opsteprihvaćen u evropskim jezicima a kod nas se uporedo i ravnopravno upotrebljavaju termini suverenitet i suverenost.
Termin suverenitet koristi se da bi se označio neki subjekt koji je vrhovni u svom domenu. To zapravo znači da je subjekt koji je suveren nezavisan od drugih subjekata a da su oni u odnosu na njega niži i prema tome zavisni.
U ovom smislu pojam suverenosti korišćen je u katoličkoj crkvi i bio je jedan od atributa njenog poglavara pape. Ipak najznačajnija i najšira upotreba pojma suverenosti vezuje se za političke pojave u društvu u prvom redu za državnu vlast.
Međutim primenjen na državnu vlast pojam suvereniteta izaziva velike nesporazume pre svega zbog složenosti samog pojma budući da kroz suverenitet prelamaju fundamentelni problemi države i društva. Osim toga većina teorija o suverenitetu politički je obojena, usled čega je značajan uticaj i političkih motiva i ciljeva. To je i razlog što se često govori ne o suverenitetu već za ili protiv njega. Polemika za i protiv suvereniteta vodi se i danas sa nesmanjenom žestinom uz mnoštvo novih argumenata obuhvatajući nove dimenzije ovog složenog pojma. Sa apstraktno teorijskog gledišta suverenitet se danas spušta i nateren praktične politike, postaje oružje ideološke konfrotacije, karakteristične za svet u kome živimo. Poreklo suvereniteta i njegovo teorijsko uobličavanje najtešnje je povezano sa političkom situacijom u Evropi krajem XVI i početkom XVII veka.
Po shvatanju nekih britanskih teoretičara suverenitet definisan u smislu isključive vlasti i kontrole nad teritorijom i ljudima nastanjenim na njoj jeste pojava koja prati sve oblike života grupa plemena itd.
Pojam suvereniteta rezultat je dubokih političkih vrenja u Evropi u periodu od XII do XVII veka kada su razoreni temelji starog srednjevekovnog svetskog poretka zasnovanog na univerzalističkim shvatanjima katoličke crkve i vrhovništu pape i postavljeni temelji novog poretka čiji su odlučujući politički subjekti nezavisne nacionalne države.
SPOLJNA POLITIKA SSSR I KONCEPCIJA OGRANIČENOG SUVERENITETA
2.1. Opšte karakteristike spoljne politike SSSR-a
Razmišljanja o spoljnoj politici Sovjetskog Saveza kreću se između dva suprotna pola. Na jednom se ona posmatra kao istorijski sasvim nova politika koja predstavlja radikalni raskid sa dotadašnjom tradicijom Rusije kao najmoćnije zemlje u sastavu sovjetske federacije. Sasvim su suprotna shvatanja koja negiraju diskontinuitet i tvrde da se radi o samo o novom obliku u kome se ispoljava stara suština osnovni elementi vekovne političke tradicije.
Istorijski posmatrano koreni sovjetske spoljne politike potiču jednim delom iz politike carske Rusije mada postoje i uglavnom nedovoljno zasnovani pokušaji da se ona objasni i psihološkim faktorima.
Nesumnjivo je da su sličan geografski položaj i status velike sile uslovljavali za Rusiju kao i za SSSR zainteresovanost za osiguranje vlastite bezbednosti aktivnom politikom uz prisustvo u susednim regionima Istočnoj Evropi, Balkanu i Srednjoj Aziji uz istovremeno nastojanje da se učvrsti pozicija u odnosu na druge velike sile kako politikom u odnosu na te države tako i prisustvom odnosno uticajem u zemljama trećeg sveta. Međutim pored značajno izmenjene međunarodne situacije kvalitativno novi momenti su činjenica da je SSSR u odnosu na carsku Rusiju imao veći značaj i uticaj u međunarodnim odnosima kao i da je reč o zemlji sa savim drugačijim društveno političkim sistemom i ideologijom koja je uticala na proklamovanje novih i kvalitativno drugačijih principa spoljne politike. Takođe značajno se izmenila i geopolitička situacija u neposrednom okruženju kao i u celokupnom međunarodnom sistemu. Drugačiji pokušaji objašnjenja sovjetske spoljne politike nekim specifičnim nacionalnim osobinama istorijskim iskustvima i političkom tradicijom pre svega dominacijom države nad društvom kao glavnom crtom ruske istorije, tradicionalnom zaostalošću, autoritarnom tradicijom, pasivnošću stanovništva i slično prisutni su pre svega u zapadnoj literaturi. Psihološki faktori običaji i navike političkog đivota nisu element koji određujuće utiče na formulisanje spoljne politike. Međutim s druge strane spoljna politika svake zemlje je nesumnjivo pod uticajem vrednosnih faktora u prvom redu ideologije. Ovo posebno važi za Sovjetski Savez kao prvu socijalističku zemlju.
Pretraga
Spisak članova
Kalendar
Pomoć
