Devizno tržište

Nova tema  Odgovori 
Podelite temu sa drugarima: ZARADITE PRODAJOM SVOJIH RADOVA
 
Ocena teme:
  • 0 Glasova - 0 Prosečno
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Autor Poruka
badstorm
Unregistered

 
Poruka: #1
Devizno tržište
1. Uvod

Devizno tržište je tržište na kome se kupuju i prodaju strane valute, odnosno to je mehanizam povezivanja transaktora koji žele da kupe jednu valutu u zamenu za drugu. Po pravili fizički nje ograničeno, nego postoji svuda gde se vrši razmena valute. Najznačajnija devizna tržišta nalaze se u najvećim finansijskim centrima, kao što su Njujork, London, Tokio, Frankfurt, Pariz itd. Bitan faktor koji je delovao na brz razvoj deviznog tržišta je porast broja zemalja koje su uspostavile valutnu konvertibilnost i to pre svega za tekuće transakcije, a jedan broj zemalja kasnije i za kapitalne transakcije sa inostranstvom.

Aprila 1999.godine od 182 zemlje članice MMF – a, 156 je imalo valutnu konvertibilnost za tekuće transakcije. Drugi bitan faktor koji je uticao na enorman rast deviznih tržišta je brz razvoj kompijuterskih i telekomunokacionih tehnologija. Da bismo imali predstavu o kakvoj ekspanziji je reč najbolje vidimo iz činjenice da je ukupan procenjeni promet na svetskim deviznim tržištima na prelazu u 2000.godinu iznosio oko 1,500 milijardi dolara dnevno. Osnovna svrha deviznog tržišta je omogućavanje i olakšavanje međunarodne trgovine i međunarodnog kretanja kapitala.

Devizno tržište Jugoslavije formirano je 1973.godine. Postoje dva organizaciona oblika putem kojih se institucionalno operacionalizuje regularna valutna trgovina. To su: devizne berze i vanberzanska devizna tržišta. Na deviznim berzama sve devizne transakcije obavljaju se u berzanskoj sali i po određenoj proceduri. Vanberzansko devizno tržište sastoji se iz mreže banaka, deviznih brokera i dilera, čija je funkcija da povežu kupce i prodavce deviza. Glavni učesnici na deviznim tržištima su komercijalne banke, preko kojih se u razvijenim zemljama ostvaruje čak oko 90-95 % ukupnih deviznih transakcija. Zbog toga se i kaže da je interbankarsko tržište jezgro deviznog tržišta na međunarodnom planu
1.Devizno tržište

Veza između nacionalnih trišta novca i stranih novčanih tržišta ostvaruje se na deviznom tržištu.
Posredstvom ovog tržišta, vlasnici novčanih sredstava transferišu strana sredstva plaćanja u domaća, i obratno, pa se sa tim sredstvima pojavljuju na domaćem, odnosno inostranom novčanom tržištu.
Usled povezanosti novčanog i deviznog tržišta, postoji tesna veza između kamatne stope i deviznog kursa.
Naime, međunarodno kretanje kapitala može da bude motivisano razlikama između kamatnih stopa.
Stoga, kretanje kapitala može značajno da utiče na kretanje deviznih kurseva na tržištu deviza.
Preko mehanizma deviznog kursa postepeno se uspostavlja korespondentski odnos različitih kretanja na dva nacionalna tržišta novca.
O deviznom tržištu govorimo u onom momentu kada dođe do kontakta između domaćih i stranih deviznih rezidenata u sferi ekonomskih transakcija, i kad ovi kontakti dovedu do određenih devizno-pravnih poslova.
Iz ovih odnosa rezultira ponuda i tražnja deviza, a njihov susret predstavlja devizno tržište.
Dovoljno je da jedan domaći devizni rezident zasnuje potraživanje u stranoj valuti, a drugi dugovanje, pa da dođe do prvog susreta ponude i tražnje deviza.
Devizno tržište pretpostavlja takav tip nacionalne ekonomije koja održava ekonomske veze s drugim nacionalnim ekonomijama (otvorena ekonomija).

Postojanje ponude i tražnje deviza je rezultat slobodne cirkulacije robe između nacionalnih ekonomija
Devizno tržište, kao institut otvorene ekonomije, pruža vrlo plastičnu sliku platnog bilansa date privrede.
Deficit u platnom bilansu manifestuje se u nesrazmjerno većoj tražnji deviza od njihove ponude na deviznom tržištu, i obrnuto.
Pod užim pojmom deviznog tržišta obično se podrazumeva organizovan susret ponude i tražnje deviza, a širi pojam uključuje i atribut sistematskog susretanja.
Lipfert pod deviznim tržištem u širem smislu podrazumeva kupovinu i prodaju deviza, deviznu arbitražu, devizne špekulacije, a u užem smislu samo kupovinu i prodaju deviza za domaću valutu ili za druge vrste deviza.
Devizno tržište ima sljedeće osnovne zadatke i funkcije, odnosno svojim djelovanjem omogućuje:
a) Omogućava vlasnicima deviza da ih pretvore u nacionalnu valutu, a drugim licima da nabave odgovarajuća sredstva za plaćanje u inostranstvu;
b) Usklađuje zahtjeve za prodaju deviza sa zahtevima za njihovu kupovinu;
c) Usklađuje ponudu i tražnju posredstvom deviznog prometa u zemlji i deviznog prometa sa inostranstvom;
d) Omogućava obavljanje deviznog prometa sa inostranstvom;
Na taj način se, posredstvom deviznog kursa koji se formira na deviznom tržištu domaća privreda povezuje sa inostranom
Prema Kindlbergeru, tri osnovne funkcije deviznog tržišta sastoje se u:
a) Transformisanju kupovnih sredstava - iz jedne zemlje u drugu i iz jedne valute u drugu, sa osnovnim zadatkom efikasnog obavljanja međunarodne trgovine;
b) Davanju kredita za spoljnu trgovinu - uspostavljanjem konvertibilnosti evropskih valuta dolazi do formiranja tržišta eurodolara, na kome se ostvaruju značajni tokovi kredita;
c) Pribavljanju olakšica za osiguranje od deviznog rizika - terminski ugovor npr.
Jedna od osnovnih funkcija deviznog tržišta sastoji se u formiranju realnog DK.
Naime, u uslovima postojanja deviznog tržišta nemoguće je održavati nerealne paritetne odnose bez opasnosti da se funkcionisanje DT u celini ne dovede u pitanje.
DT ukazuje neposredno na situaciju u platnom bilansu i tako postaje važan indikator poremećaja nastalih u sferi međunarodne razmene i u našoj Ekonomiji.

2.Subjekti deviznog tržišta

Prema Živančeviću subjekti DT su uvoznici i izvoznici uzeti u najširem značenju te rieči, rezidenti i nerezidenti, druga fizička i pravna lica, devizni brokeri ili senzali i CB.
Banke su nosioci deviznog tržišta koje uz pomoć CB organizuju promet deviza, posreduju u obavljanju platnog prometa sa inostranstvom omogućavajući normalnu cirkulaciju deviza između izvoznika i uvoznika.
Pravi se razlika između transakcija koje banke međusobno obavljaju (međubankarsko tržište) i poslova kupoprodaje deviza koje banke obavljaju sa klijentima.
Na deviznim berzama se usklađuje ponuda i tražnja deviza i formira devizni kurs, koji zatim banke primjenjuju u svojim transakcijama između sebe i sa klijentima - uvoznicima i izvoznicima.
Često je promet van berze veći.
Značaj brokera je u posredničkoj ulozi koju imaju u procesu usklađivanja ponude i tražnje deviza.
U bankama se trgovinom devizama bave dileri - trgovci devizama.
Špekulanti manipulišu sopstvenim fondovima iz jedne u drugu valutu, radi sticanja zarade na osnovu kursne razlike čime stiču prosječan profit na račun ostalih držalaca valuta.
Normalno funkcionisanje deviznog tržišta u velikoj meri je uslovljeno odgovarajućom intervencijom CB.
-Smisao intervencije je u nastojanju da se obezbijedi stabilnost deviznog kursa i pruži pomoć bankama u vezi sa usklađivanjem ponude i tražnje deviza.
Položaj uvoznika i izvoznika zavisi od efikasnosti DT koji se ogleda u mogućnosti da uskladi ponudu i tražnju na određenom nivou deviznog kursa, i deviznih propisa.
Dakle, da bi devizno tržište moglo da postoji i funkcioniše neophodno je postojanje odgovarajućih institucionalnih pretpostavki od kojih su najvažniji:
- tržišnost, odnosno kupoprodaja deviza po kursu koji se formira na bazi ponude i tražnje;
- sami poslovi kupoprodaje deviza;
- subjekti deviznog tržišta;
- mjere intervencije CB na dev. tržištu;
- način formiranja kursa, dozvoljene oscilac
Usled globalizacije robnih i finansijskih tržišta dolazi do propulzije DT.
Još jedan važan faktor je brzi razvoj komjuterskih i telekomunikacionih tehnologija čime se neuporedivo brže prenose relevantne informacije i elektronski novac.
U funkcionalnom smislu, DT se mogu podijeliti na četiri kategorije: promptna (osnovno), terminska, fjučers i opcijska
Namjenski tipovi transakcija su:
a) Arbitražne - promptna kupovina i prodaja neke valute u cilju sticanja dobiti iz razlika u cijeni na raznim DT u svijetu (obično vrše specijalizovane banke);
b) Špekulativne - neto kupovina/prodaja neke valute, čime se mijenja valutna struktura u portfoliju deviznih transaktora;
Ove transakcije sadrže devizni rizik, a cilj je sticanje kapitalne dobiti;
c) Hedžing transakcije - tržišni trasfer rizika promjene deviznog kursa - odbrambeni tip transakcija u kojima uglavnom učestvuju kompanije koje se bave izvoznim ili uvoznim poslovima;

Dva organizaciona oblika su devizne berze i vanberzanska tržišta i decentralizovana (OTC), koja dominiraju u svetu
Glavni učesnici na DT su komercijalne banke (90-95% svih transakcija), a mogu se javiti u ulozi deviznih dilera i deviznih brokera.

Jezgro DT na međunarodnom planu je interbankarsko tržište na kojem učestvuju samo velike komercijalne banke koje obavljaju devizne transakcije između sebe, s tim da se nalaze u raznim zemljama (valutnim područjima).
Da bi se na vanberzanskom tržištu obezbeđivalo stalno formiranje deviznih kurseva, neophodno je postojanje market mejkera - velikih komercijalnih banaka koje na zahtev neke druge banke moraju u svakom momentu da ponude dvije kotacije za istu valutu kao i količine te valute koju su spremne da kupe i prodaju.
Najvažnija devizna tržišta su London, Njujork, Tokio, Frankfurt, Amsterdam, Pariz, Cirih, Toronto, Brisel, Milano, Singapur i Hong-Kong.

3.Valute

Novac jedne nacionalne ekonomije javlja se u inostranstvu u dve vrste: efektivni inostrani novac ili valuta; kratkoročna potraživanja u inostranom novcu ili devize.
Valuta - od latinske riječi valuta, sa nekoliko značenja: novčani sistem; efektivni novac i novčani znaci (novčanice, banknote) u opticaju u zemlji (novčana jedinica); u međunarodnom prometu samo efektivne inostrane novčanice, novčani znaci sa kojim se raspolaže u nekoj drugoj zemlji.
U posljednjem slučaju pojam valuta ne obuhvata i novčane surogate (ček, mjenica) .
Konvertibilne valute (čvrste) - valute koje, u principu, mogu slobodno da se menjaju za zlato ili za svaku drugu valutu i to u neograničenim količinama.
Transferabilne - valute koje mogu da se upotrebe za plaćanje i u drugim zemljama, ne samo u zemljama koje su sa zemljom, o čijoj je valuti riječ, povezane posebnim dogovorom o valutnom području .
Nekonvertibilne (meke) - valute koje se ne mogu zameniti za zlato ili za druge valute i služe isključivo kao sredstvo plaćanja u unutrašnjem prometu.
Klirinške ili obračunske - valute pomoću kojih se obavljaju međusobna plaćanja i obračunavanja na bazi međunarodnog dogovora, a najčešće je to treća valuta.
Crnoberzijanske - valute čiji se kurs formira na crnoj berzi nelegalno, suprotno sa devizno-valutnim i kontrolnim propisima .
Valutni paritet - jednakost u odnosu dvije valute, odnosno zakonski utvrđen odnos valuta prema zlatu (ranije i srebru) ili prema nekoj drugoj valuti ili, pak, da izrazi utvrđeni vrijednosni odnos dve valute koje svoju vrijednost izražavaju u zlatu.
Devizni paritet - odnos između vrijednosti inostrane valute na koju glasi deviza i domaće valute.
U sistemu jednostrukih kurseva devizni kurs jednak je valutnom.

4.Devize

Deviza - od latinske, španske riječi devise koja označava inostranu menicu, mjenicu koja glasi na inostranu valutu i koja treba da se plati u inostranstvu.
Devize kao potraživanja u inostranoj valuti predstavljaju specifičnu robu koja se kupuje i prodaje na deviznom tržištu.
Za imaoca deviza (domaći rezident) one nisu novac jer će imalac deviza dobiti novac kada proda devize na DT ili kada ih prezentira kod neke banke za naplatu.
Devize predstavljaju uputnicu kupovne moći u inostranstvu
To znači da inostrani devizni rezident kao korisnik potraživanja u inostranstvu dobija devize koje predstavljaju potraživanja u inostranoj valuti.
U sadašnjim uslovima, sa makro-ekonomskog aspekta, devize su potraživanja koja posjeduje jedna nacionalna privreda u valutama drugih nacionalnih privreda (drugih zemalja).
Potraživanja koja imaju tretman deviza bila bi potraživanja po tekućim računima kod inostranih banaka, čekovi i menice koje glase na inostrane valute i vučene u inostranim bankama, primljeni akreditivni nalozi, kreditna pisma, telegrafski nalozi i druge hartije od vrednosti koje glase na inostrane valute
Sa privredno-političkog aspekta, devize mogu da se grupišu u dve grupe: slobodne i vezane valute:
-Slobodne valute (konvertibilne, čvrste, zdrave) su potraživanja u inostranstvu u takvim vrstama inostranih sredstava plaćanja kojima bi njihovi vlasnici mogli da raspolažu slobodno za plaćanja potraživ. u zemlji ili za plaćanja u nekoj drugoj zemlji.
-Vezane devize (meke, klirinške) glase na kratkoročna potraživanja u inostranstvu, u inostranim sredstvima plaćanja, potraživanja koja bi mogla da se koriste samo za dogovorne vrste plaćanja.
-Meke devize - kratkoročna potraživanja koja glase na inostrane valute čija kupovna moć nije stabilna, nisu konvertibilne u drugim valutama.
-Čvrste devize - kratkoročna potraživanja koja glase na inostrane valute čija je kupovna moć postojana, imaju stabilan valutni kurs, i u značajnoj su mjeri konvertibilne za druge valute.
-Klirinške devize - potraživanja iz inostranstva koja rezultiraju iz potraživanja zemlje sa kojom se razmjena i plaćanja vrše putem kliringa.
Konvertibilne devize - kao kratkoročna potraživanja koja glase na inostrane valute su one devize koje mogu da se slobodno menjaju, da se konvertuju za druge devize, za druga kratkoročna potraživanja u inostranim valutama na bazi utvrđenog pariteta.
-Promptne devize - potraživanja u inostranim valutama koja su dospjela, potraživanja sa kojima može odmah da se raspolaže i to u zavisnosti od karaktera deviza, toga da li su valute na koje glase konvertibilne ili ne, od režima korišćenja valuta.
-Terminske - potraživanja u inostranim valutama koja ne mogu odmah da se koriste, nego po isteku unaprijed ugovorenog roka.
Svaka valuta ima dvojaku vrednost: internu i eksternu.

-Interna vrednost se ogleda u kupovnoj snazi koju neka valuta postiže na domaćem tržištu.

-Eksterna vrijednost se formira u intervalutarnim odnosima putem devizno-valutnih kurseva, koji se uspostavljaju na valutnim tržištima ili ih propisuje država

5.Devizni kurs

Valutni kurs je cijena novčane jedinice jedne (obično inostrane) zemlje izražene u novčanim jedinicama druge (obično domaće) zemlje.
Devizni kurs pokazuje koliko se valutnih jedinica jedne zemlje zamjenjuje za određeni broj valutnih jedinica druge zemlje, koje se dobijaju u vidu deviza.
Ponekad se devizni i valutni kursevi označavaju zajedničkim imenom intervalutni kurs.
Stranjak: Devizni kurs predstavlja cijenu strane valute u domaćem novcu (indirektno kotiranje), odnosno cijenu domaće valute u stranoj (direktno kotiranje), koja zavisi, prvo, od odnosa kupovne snage (vrijednosti) domaćeg novca i valute u kojoj se ovaj meri i, drugo, od efektivne ponude i tražnje strane valute.
Ne postoji potpuno slaganje o podjeli režima deviznih kurseva, a često se grupišu u tri kategorije: fiksni, intermedijarni i plivajući.
Podjela Rajnhart i Rogof (2002):
a) Fiksni: bez posebnog legalnog tendera (zakonskog sredstva plaćanja); unaprijed objavljeno vezanje ili aranžman valutnog odbora.
b) Intermedijarni: unaprijed objavljena horizontalna zona koja je uža ili jednaka +-2%; de facto vezani; unaprijed objavljeni klizni fiksni kurs; unapred objavljeni klizni fiksni kurs koji je uži ili jednak +-2%; de facto klizni kurs; ...
... de facto klizni fiksni kurs koji je uži ili jednak +-2%; unaprijed objavljeni klizni fiksni kurs koji je širi ili jednak +-2%; de facto klizni fiksni kurs koji je uži ili jednak +-5%; pokretna zona koja je uža ili jednaka +-2% (tj. uzima u obzir i apresijaciju i depresijaciju tokom vremena).
c) Plivajući režimi: kontrolisano plivanje; slobodno plivanje.
Babula i Otker-Roub (2002) daju sljedeću klasifikaciju:
a) Fiksni: formalna dolarizacija; valutna unija; aranžman valutnog odbora.
b) Intermedijarni: konvencionalno fiksno vezanje u odnosu na jednu valutu; konvencionalno fiksno vezanje u odnosu na korpu valuta; horizontalne zone; klizno vezanje unaprijed; klizno vezanje unazad; klizne zone unaprijed; klizne zone unazad; čvrsto upravljano plivanje.
c) Plivajući: drugo kontrolisano plivanje bez unaprijed determinisanog smjera deviznog kursa; samostalno plivanje.

Pojedini autori grupišu režime deviznog kursa na: tvrdo vezanje, konvencionalno vezanje, intermedijarno i slobodno plivanje.


Sistem deviznih kurseva Period važenja
Zlatni standard 1880.-1914.god.
Fleksibilni kursevi 1919.-1925.god.
Zlatno-devizni standard 1925.-1931.god.
Kontrolisano fleksibilni kursevi 1932.-1939.god.
Bretonvudski fiksni kursevi 1946.-1973.god.
Fleksibilni kursevi 1973.-

Ova tabela pokazuje dominantne režima deviznih kurseva na globalnom planu, dok su u pojedinim zemljama zabeleženi posebni režimi deviznih kurseva koji su odstupali od napred navedenih.

Devizni kurs u uslovima zlatnog standarda
Osnovni uslovi koji su omogućavali način formiranja DK u vrijeme zlatnog standarda:
- zakonska vrijednost svake nacionalne novčane jedinice bila je izražena u zlatu;
- nočanice koje su cirkulisale u opticaju pored zlatnika bile su konvertibilne (zamjenjive) za zlato;
- postojao je slobodan izvoz i uvoz zlata, odnosno slobodan promet deviza, spoljnotrg. promet i međunarodno plaćanje ;

- to je sve dovodilo do automatskog izjednačavanja odnosa vrednosti domaćeg novca na domaćem i inostranom tržištu;

Objektivna intervalutna vrijednost novca, odnosno osnova valutnog pariteta ili deviznog kursa bila je količina zlata koju je sadržavala ili predstavljala svaka nacionalna novčana jedinica.
To znači da je odnos vrijednosti dvije valute bio predstavljen odnosom količine zlata, tj. odnosom kovničkih stopa - što je intervalutni zlatni paritet.
Pretpostavimo da je kovnička stopa valute A iznosila 50, a valute B 100, tj. iz jedne određene količine zlata moglo se iskovati 50 novčanih jedinica valute A, a 100 novčanih jedinica valute B.
Stavljanjem u odnos ove dvije stope dobija se vrednosni, zlatno-paritetni odnos.
Naime, jedna jedinica valute A sadrži u sebi duplo manju količinu zlata nego jedna jedinica valute B.
Prema tome, kvantitativni odnos valuta A i B (50:100) je, u stvari, devizni kurs, koji glasi 1A = 2B.
Ipak, stvarna, tržišna vrednost valute, odnosno devize, bila je pod uticajem faktora ponude i tražnje, pa je moglo doći do odstupanja od vrednosti službeno utvrđene na osnovu zlatnog pariteta.
Ove fluktuacije su bile limitirane zlatnim tačkama - gornjom: tačkom izvoza i donjom: tačkom uvoza zlata.
Ovim tačkama se regulisao izvoz i uvoz i u njima se sagledava automatizam tadašnjeg zlatnog standarda.
Gornja tačka (izvoza zlata) je granica preko koje se dužniku više isplatilo da podmiri dug slanjem zlata, a ne kupovinom devize.
U uslovima zlatnog standarda vidljivo je i obratno kretanje: devizni kurs djeluje i na stanje ponude i tražnje deviza, ali u prilično ograničenom obimu.
Bez obzira na moguća kolebanja, koja su lako otklonjiva, u takvim uslovima intervalutni kursevi su fiksni kursevi.
Budući da se radilo o punovrijednom novcu čija se vrednost faktički određivala međunarodnim kretanjem zlata, oscilacije kurseva su bile male - od pariteta +-0,5%.
Slomom zlatnog standarda i prelaskom na sistem papirnih valuta:
a) ne postoji više unutrašnja konvertibilnost novčanica za zlato;
b) uvodi se celi niz ograničenja u robnom i novčanom međunarodnom prometu;
c) mehanizam internacionalnog kretanja zlata i variranja kursa oko zlatnog pariteta valuta, koji je vodio automatskom regulisanju deviznog kursa, više ne deluje.
Glavna determinanta deviznog kursa je ponuda i tražnja deviza, koja nije više kao u sistemu zlatnog važenja ograničena zlatnim paritetom valuta.
Umjesto fiksnog kursa nastupaju razne vrste kolebljivih, fluktuirajućih kurseva.
Umesto harmoničnog likvidiranja negativnih salda kretanjem zlata, dolazi do dramatičnih nastojanja da se izmijeni stanje trgovinskog bilansa među zemljama.
Devizni kursevi u sistemu papirne valute, kao i briga država da ih svjesno regulišu u nedostatku ranijeg zlatnog samoregulišućeg automatizma, dovode do sve veće njihove brige oko stanja njihovih trgovinskih, a posebno platnih bilansa.
U uslovima papirne valute, ovo državno regulisanje se javljalo kao nužnost bez koje bi po slobodnom djelovanju zakona ponude i tražnje postojale bezgranične praktične mogućnosti povećanja deviznih kurseva.

Pritom, negativne implikacije bi bile na stanje proizvodnje, zaposlenosti, ciena i ostalih ciljeva savremene ekonomske politike.
Tako se javljaju nove vrste DK, nastupaju razni oblici fluktuirajućih DK koji, ako nisu preduzete mjere kontrole i ograničavanja, mogu da variraju bez granica.
Ako se uvedu takva ograničenja, onda se takvi fluktuirajući DK ponovo pretvaraju u fiksne (ne one iz perioda zlatnog važenja.
Oni su i dalje bili fiksni, ali su bili pod takvom stalnom brigom monetarnih vlasti i njihove devizne kontrole da predstavljaju manipulisane DK.
DK u uslovima zlatnog važenja bili su stabilni, iako su se slobodno formirali na tržištu.
Sistem fiksnih kurseva ne implicira njihovu aposlutnu fiksnost, ali implicira određenu stabilnost, koja se u savremenim uslovima obezbjeđuje kroz intervencije monetarne vlasti.
U uslovima konveribilne valute, sama mogućnost pretvaranja jedne valute u drugu utiče na održavanje stabilnosti DK.
Ako bi i nastupile izvjesne razlike u kupovnoj snazi valuta, lako bi se neutralisale putem devizne arbitraže.
U uslovima nekonvertibilne papirne valute, DK su se mogli održavati stabilnima samo zahvaljujući merama devizne kontrole (manipulisani DK).
DK ima jednu od najznačajnijih uloga na tokove u međunarodnoj razmeni, na formiranje cijena po kojima se vrši ta međunarodna razmjena, na deformaciju odnosa između cena.
Da bi domaća valuta mogla sa uspjehom da vrši funkciju mjere vrijednosti potrebno je realno utvrditi njen paritet i to na nivou na kojem bi DK mogao nesmetano da funkcioniše.
Realno odmjeravanje DK u rasponu između prosječne produktivnosti domaće i inostrane privrede predstavlja jedan od najnužnijih preduslova za uključivanje domaće privrede u međunarodnu podjelu rada.

Ekonomski smisao DK ogleda se u tome što se na bazi unutrašnjih i spoljnih ciena određuje rentabilnost izvoza, odnosno uvoza.
To znači da se problem uključivanja domaće privrede u međunarodnu podelu rada i svetskog tržišta mora vršiti smišljeno i organizovano, a pri tome posebno DK zauzima jedno od centralnih mjesta.
Na međunarodnom tržištu, gdje se vrši razmjena po “svjetskim” cijenama, na kome odlučuju troškovi proizvodnje naprednih proizvođača, realno određeni DK može pomoći nacion. privredi da se uključi u međunarod. ekonomske i finansij tokove.
DK u jednoj nacionalnoj privredi može vršiti dosta značajnih funkcija.
Tu se, u p.rvom redu, misli na ulogu DK u: nivelisanju domaćih i stranih cijena, racionalnoj orijentaciji nacionalne privrede u proizvodnji i robnoj razmjeni sa inostranstvom, uravnotežavanju bilansa plaćanja, automatskoj raspodjeli roba i kapitala između različitih nacionalnih tržišta, ostvarivanju platnog prometa sa inostranstvom.
Dakle, četiri su osnovne klase ciljeva politike kursa jedne nacionalne valute:

a) platnobilansna i šire gledano spoljnofinansijska ravnoteža privrede;
b) politika održavanja međunarodne cjenovne (neposredno) i necjenovne (posredno) konkurentnosti;
c) politika stabilnosti procesa privređivanja i razvoja;
d) politika ekspanzije nacionalnog reprodukcionog procesa koja se u suženoj varijanti javlja kao politika podsticanja izvoza, a u razvijenijoj kao politika kompenzacije razlika u sektorskoj ekonomskoj efikasnosti putem preraspodjele unutar nacionalne privrede.
Ako je riječ o realno formiranom DK, taj kurs može u velikoj mjeri da utiče na nivelisanje domaćih i inostranih cijena
Naime, ako DK predstavlja realnu intervalutnu vrijednost domaće valute, može uticati na približavanja domaćih cijena inostranim, a domaća privreda će moći da se orijentiše na racionalniju proizvodnju u zemlji, odnosno proizvodnju za izvoz.
Na taj način, DK ima funkciju instrumenta koji će vršiti automatsku raspodjelu roba i kapitala između različitih nacionalnih tržišta, odnosno putem DK (uz apstrahovanje carinskih smetnji i raznih olakšica) izjednačava se ili treba da se izjednači spoljno i domaće tržište .
Ako su promjene cijena, profitna i kamatna stopa propraćene u obimu i pravcima međunarodnog kretanja roba i kapitala moglo bi da se menja sve ostalo osim DK.
Ako se u takvoj situaciji napuste postojeći DK ili se prelazi na ograničavanje konvertibilnosti domaćih i inostranih valuta, može se izazvati odvajanje domaćeg od inostranog tržišta čime se smanjuje ili čak isključuje mogućnost za međunarodno kretanje kapitala.
Promet roba i usluga odvija se uz ograničenja i odstupanje nivoa domaćih od inostranih cijena, a parcijalnim mjerama (subvencije, premije) obezbeđuje se potreban obim izvoza.
Uvoz se ograničava na optimalni nivo putem državne intervencije (sistem racionisanja deviza, višestruki DK i sl.)
Ako je DK nacionalne valute “kurs ravnoteže” između ponude i tražnje deviza i valuta, odnosno između ponude i potraživanja domaće valute i kratkoročnih potraživanja iz inostranstva koja su izražena u domaćoj valuti, takav DK može se javiti u funkciji sredstava koja će uticati na uravnoteženje platnog bilansa .
DK se formiraju na deviznom tržištu pod uticajem ponude i tražnje deviza, koje odražavaju stanje platnog bilansa
Deficit platnog bilansa znači da je tražnja deviza veća od ponude, a suficit da je veća ponuda deviza.
Tražnja deviza dolazi od stavki platnog bilansa koje odražavaju obaveze zemlje da izvrši određena plaćanja prema inostranstvu, tj. transakcija koje involviraju transfer kupovne snage u inostranstvo.
U takve transakcije spadaju:
- uvoz robe i usluga;
- plaćanja ne ime kamata i dividendi;
- jednostrani transferi;
- izvoz kapitala
Izvoz kapitala formira tražnju za devizama jer u međunarodnim ekonomskim odnosima ne postoji jedinstvena svjetska valuta.
Da bi se izvršio izvoz kapitala, potrebno je konvertovati nacionalnu valutu u valutu zemlje plasmana kapitala.
Konverzija valuta vrši se na deviznom tržištu: prvo se konvertuje domaća valuta za stranu i nakon toga plasira kapital.
Dakle, činom izvoza kapitala, nudi se na deviznom tržištu nacionalna valuta (definitivno i zakonsko sredstvo plaćanja), a traži strana valuta.
Tražnja za valutama varira inverzno sa cijenom - deviznim kursom.
Viši DK strane valute destimulativno djeluje na tražnju za takvom valutom
Tražnja za devizama je funkcija DK, slično kao što je tražnja za bilo kojom robom funkcija cijene takve robe (grafik 1).
Međutim, ukoliko dođe do promjena u platnom bilansu zbog, npr, izmijenjenih cijena i troškova proizvodnje u zemlji u odnosu na ciene i troškove u inostranstvu, doći će do formiranja nove tražnje za devizama.
U tom slučaju, tražnja za devizama nije posledica deviznog kursa .
Ili, porastom nacionalnog dohotka obično dolazi do porasta uvoza koji formira veću tražnju za devizama.
Ponuda deviza dolazi od aktivnih stavki platnog bilansa
Odražava plaćanja inostranstva prema zemlji.
U transakcije koje vode formiranju ponude deviza spadaju:
- izvoz roba i usluga;
- primanja na ime kamata, dividendi
- jednostrani transferi - primanja;
- uvoz kapitala
Ponuda deviza varira sa promjenama DK - porastom DK dolazi do porasta ponude deviza.
Porast deviznog kursa stimulativno djeluje na izvoz
U odnosu na prethodni nivo DK, izvoznik za istu jedinicu izvoza u uslovima višeg DK dolazi u posjed, činom konverzije, do više jedinica nacionalne valute
Porastom kursa strane valute domaća roba postaje jeftinija za nerezidente, izraženo u njihovoj valuti, što stimulativno deluje na njihovu tražnji.
Veća strana tražnja domaće robe je pretpostavka većeg izvoza domaće robe.
Uzajamnim delovanjem ponude i tražnje na deviznom tržištu formira se DK
Na grafiku , DK je kurs ravnoteže, tj. takav DK pri kojem su ponuda i tražnja deviza ujednačene (kurs koji čisti tržište)
Takav DK takođe odražava odnos ponude i tražnje deviza, ali ne mora biti kurs ravnoteže u smislu da autonomno izjednačava ponudu i tražnju deviza.
Ako je na deviznom tržištu tražnja za devizama veća od ponude, to obično znači da zemlja ima deficit tekućeg platnog bil.
Da bi se održao DK na određenom nivou, ponuda ili tražnja deviza mogu se korigovati intervencijom CB.
CB može razliku ponude i tražnje deviza popuniti intervencijom monetarnim rezervama.
U slučaju kada je tražnja za devizama veća od ponude, CB interveniše na deviznom tržištu prodajom deviza iz monetarnih rezervi.
Ona tada prodaje devize za nacionalnu valutu
Kada je veća ponuda deviza, CB otkupljuje višak ponude deviza nacionalnom valutom.

6. Tipovi, značaj DT

• organizovana trzista – devizne berze
• OTC – vanberzanske transakcije koje se obavljaju izmedju banaka i komitenata i banaka i fizickih lica
• crno devizno trziste

Izmedju sva tri postoji neposredna veza i uticaj. Berze gube znacaj, najvazniji promet se sada odigrava na OTC trzistu.

- zbog nivoa DK (stvaranje ravnoteznog DK)
- veza izmedju domace privrede i ostalih privreda sa kojima ona ima neke transakcije
- kada postoji devizno trziste i kad se na njemu formira ravnotezni kurs, to znaci da postoji trzisna alokacija deviza

7. Osnovni učesnici


Poslovne banke (specijalizovane institucije koje se bave novcanim prometom). postoji 3 tipa banaka:

1. dilerske – rade na DT za svoj racun. obavljaju kupoprodaju deviza da bi stekle dobit. kupuju valutu za koju pretpostavljaju da ce da jaca i obrnuto. takvim poslovanjem ulaze u devizni rizik. to pretpostavlja da moraju da imaju rezerve da pokriju gubitak,
2. brokerske – male banke, nema deviznog rizika, ne rade za dobit, vec za proviziju,
3. marketmakers – na najjacim trzistima. odrzavaju kontinuitet deviznog trzista, jer su u svakom trenutku spremna da kupe ili prodaju devize sto obezbedjuje stabilnost deviznog trzista. da ih nema, moze da se desi da kratkorocno dodje do deviza. ko god im se obrati, duzni su da daju informaciju (potociju) o kursevima koja vazi u tom trenutku.

Cilj DT nije da se postigne velika razlika izmedju kupovnog i prodajnog kursa, vec da odrzava stabilnost u kratkom roku. CB je ucesnik na DT, ali zbog odrzavanja stabilnosti.

Kupovni i prodajni kurs – oni kursevi po kojima kupuje i prodaje banka, a ne komitenti. razlika je MARZA ili ti spredovi – razlike izmedju prodajnog i kupovnog kursa. Visina marze moze da se posmatra sa stanovista da li se vrsi kupopordaja deviza ili efektivnog novca. Deviza – kupovna moc u ino – racun u evrima u Frankfurtu.

Zaključak


Veza između nacionalnih tržišta novca i stranih novčanih tržišta ostvaruje se na deviznom tržištu. Banke su nosioci DT koje uspomoć CB organizuju promet deviza, posreduju u obavljanju platnog prometa sa inostranstvom omogućujući normalnu cirkulaciju deviza između izvoznika i uvoznika.

Novac jedne nacionalne ekonomije javlja se u inostranstvu u dve vrste :
- efektivni inostrani novac ili valuta,
- kratkoročna potraživanja u inostranom novcu ili devize.

VALUTA – od latinske reči VALUTA (novčani sistem, efektivni novac, novčani znaci).
DEVIZE – od latinsko-španske reči DEVISE koja označava inostranu menicu.

Devizni kurs je cena novčane jedinice jedne zemlje izražene u novčanim jedinice druge (domaće) zemlje.

Poslovi na deviznom tržištu povezani su sa pojavom deviznog rizika, tj. mogućnosti da će doći do promene deviznog kursa. U tom smislu preduzimaju se određene informacije. Jedna znači zaštitu od rizika, kako bi se gubitak sveo na najmanju meru i to su tzv. hedžing transakcije. Druga operacija znači prihvatanje rizika, kako bi se na njemu ostvario profit, kada govorimo o spekulativnom poslu. Koja tehnika spekulacije će se primeniti zavisi od kvaliteta valute. Polazni princip spekulisanja slabom valutom je prodati skupo a kupiti jeftino. Suština spekulacije jakom valutom je kupiti jeftino a prodati skupo. Transakcija se obavlja tako što se valuta kupuje na terminskom tržištu s nadom da će se prodati na prontnom ali pošto njena vrednost aplicira ili revalvira iznad nivoa kupovnog kursa. Što je veća razlika između terminskog i novog prontnog kursa, utoliko je veći spekulantski profit. Spekulanti koji se bave ovim poslovima zovu se bikovi(bulls).
21-12-2009 05:44 PM
Citiraj ovu poruku u odgovoru
Nova tema  Odgovori 


Verovatno povezane teme...
Tema: Autor Odgovora: Pregleda: zadnja poruka
  Tržište kapitala 3 Maja 0 1,090 02-02-2012 07:32 PM
zadnja poruka: Maja
  Tržište akcija Maja 0 1,429 02-02-2012 07:23 PM
zadnja poruka: Maja
  Comesa – zajedničko tržište istočne i južne Afrike Vesnica 0 1,310 12-05-2010 09:19 PM
zadnja poruka: Vesnica
  Devizno trziste i njegov uticaj na turizam Vesnica 0 2,108 11-05-2010 10:05 PM
zadnja poruka: Vesnica
  Uticaj globalizacije na svetsko trziste Vesnica 0 2,065 11-05-2010 10:02 PM
zadnja poruka: Vesnica

Skoči na forum: