BUDŽETSKE PROCEDURE

Uvod ...3
1. Pojam i zadatak budžeta...3
2. Elementi sistema budžeta...4
2.1. Budžetski prihodi....4
2.2. Budžetski rashodi...4
2.3. Trezor ...6
3. Budžetska načela....6
3.1. Statička budžetska načela...6
3.2. Dinamička budžetska načela....7
4. Oblik i sadržaj budžeta...8
5. Sastavljanje budžeta....9
5.1. Budžetska inicijativa...9
5.2. Izrada nacrta budžeta....9
5.3. Prijedlog budžeta....9
5.4. Donošenje budžeta... 10
6. Izvršenje budžeta.....10
7. Kontrola budžeta....10


UVOD


1. POJAM I ZADATAK BUDŽETA

Budžet se može definisati po osnovu dva aspekta i to:pravnog ili po osnovu ekonomskog aspekta. Budžet je finansijski instrument jedne države i zakonski akt kojim se u formi predračuna planiraju prihodi i rashodi ( izdaci) države ( ili nižih društveno-političkih zajednica) za period od jedne godine ( budžetska tj. fiskalna), odnosno , budžet je sistematski pregled planiranih prihoda i rashoda za jednu godinu. U računovodstvenoj formi budžet je bilans prihoda i rashoda npr. države za budžetski period. Budžetska godina se uvijek ne poklapa sa kalendarsakom godinom (npr. u SAD, Velikoj Britaniji ). Kao bilans, budžet mora biti u ravnoteži tj. prihodna strana jednaka je rashodnoj strani.

Osnovne karakteristike budžeta su:

1. Budžet je pravni – zakonski akt, jer ga na prijedlog vlade usvaja parlament (skupština),
2. Budžet je planski akt,
3. Budžet je jednogodišnji akt, jer važi samo za jednu budžetsku godinu.

Potrebno je naglasiti da se iz sredstava budžeta ne finansiraju sve javne potrebe zemlje, kao naprimjer potrebe za finansiranje zdravstva, penzijsko-invalidskog osiguranja, nezaposlenosti, školstva i sl. , koje se finansiraju po osnovu raznih doprinosa.

Pošto je budžet jednogodišnji akt to znači da se prihodi i rashodi budžeta po pravilu ne mogu prenositi u narednu budžetsku godinu. Određeno je tačno do kada se u tekućoj godini za tu budžetsku godinu mora donijeti budžet. Do tog roka, a počevši od 01. januara, donosi se tzv. privremeni budžet ( u Bosni i Hercegovini je tzv. Odluka o privremenom finansiranju). Budžet je zakon po obliku, a ne po sadržini.,odnosno po sadržini je administrativni akt.

Po pitanju zadataka ili funkcija budžeta imamo:
1. klasične funkcije budžeta,
2. moderne funkcije budžeta.

Konkretne funkcije budžeta mogu se svrstati na tri funkcije i to:
1. ekonomske funkcije ,
2. političke funkcije ,
3. pravne funkcije

Ekonomska funkcija budžeta može se posmatrati u kontekstu klasične i moderne teorije. Po prvoj teorije, budžet mora biti uravnotežen tj. budžetski prihodi moraju biti jednaki budžetskim rashodima. Moderna teorija prihoda i smatra da budžet može biti u deficitu ( budžetski prihodi manji od budžetskih rashoda).



Ekonomski zadaci budžeta odnose se na :
a) alokaciju proizvodnih faktora,
b) redistribuciju nacionalnog dohodka,
c) stabilizaciju ekonomskih tokova.

Politička funkcija budžeta proizilazi iz činjenice da se budžet može se izvršavati ( trošiti budžetska sredstva ) tek kada ga parlament usvoji u okviru parlamentarne budžetske debate. Parlament, pretresanjem budžeta, može uticati na organe vlasti.

Budžet ima i pravnu funkciju ili finansisko-pravnu funkciju kao jednu od klasičnih budžetskih funkcija Suština ove funkcije je u tome da se budžetom moraju osigurati sredstva za obavljanje svih funkcija države. Ova funkcija s vremenom se dopunila sa političko-pravnom funkcijom pogotovo u demokratski uređenim državama.


2.ELEMENTI SISTEMA BUDŽETA

Osnovni elementi budžetskog sistema su:

1. budžetski prihodi
2. budžetski rashodi,
3. trezor ( riznica).

2.1.Budžetski prihodi

Budžetski prihodi – mogu se prikupljati iz različitih izvora i na različite načine, tj. primjenom različitih finansijskih instrumenata. Prema metodologiji i klasifikaciji Međunarodnog monetarnog fonda , budžetski prihodi sadrže:
a) poreske prihode
b) neporeske prihode
c) kapitalne prihode
d) pomoći.

Prema zakonu o budžetima u FBiH, prihod budžeta su :
a) poreski prihodi utvrđeni zakonom
b) neporeski prihodi kao što je dobit od javnih i državnih preduzeća, prihod od taksa, novčanih kazni za krivična djela, te prihodi od otplate od datih zajmova,
c) prihodi ostvareni od obaljanja osnovne djelatnosti budžetskih korisnika po posebnim propisima,
d) domaće i inostrane pomoći

2.2.Budžetski rashodi

Budžetski rashodi (izdaci) – se mogu različito klasifikovati. Imamo dvije osnovne klasifikacije:
a) funkcionalna klasifikacija budžetskih rashoda i
b) ekonomska klasifikacija budžetskih rashoda.

Funkcionalna klasifikacija pruža mogućnost za praćenje fondova u državnim isplatama u vezi s pojedinom funkcijom i mogućnost poređenja među zemljama o učešću države u pojedinim ekonomskih i socijalnim funkcijam.Jedinica klasifikacije je transakcija. Funkcionalna klaifikacija budžeta izgleda ovako:

I. Usluge opšte države

1. Opšte javne usluge ( izvršni i zakonodavni organi, vanjskiposlovi, strana ekonomska pomoć itd),
2. poslovi i usluge vezani za odbranu,
3. poslovi javnod reda i sigurnosti ( policija i sudovi).

II. Usluge zajednici i društvu

1. Poslovi i usluge obrazovanja,
2. poslovi i usluge zdravstva,
3. poslovi i usluge socijalne sigurnosti i socijalne zaštite,
4. stambeni komunalni poslovi i usluge,
5. rekreacijska, kulturna i vjerska djelatnost.

III. Ekonomske usluge

1. Poslovi i usluge s gorivom i energijom,
2. poslovi i usluge vezane uz poljoprivredu, šumarstvo, lov i ribolov,
3. poslovi i usluge vezane uz rudarstvo i mineralne resurse osim goriva,
4. poslovi vezani uz prevoz i komunikacije.

IV. Ostale funkcije

1. drugi ekonomski poslovi i usluge ( turizam, radni odnosi ),
2. Izdaci koji su razvrstani u navedene glavne grupe (transakcije vezane uz javni dug, transferi opšteg karaktera između raznih nivoa vlasti).

Ekonomska klasifikacija budžetskih rashoda:
I. Ukupni izdaci i pozajmljivanje umanjeno za otplate ( II+V ),
II. Ukupni izdaci ( III + IV ),
III. Tekući izdaci,
IV. Kapitalni izdaci,
V. Pozajmljivanje umanjeno za otplate.

Tekući izdaci se dijele u tri grupe:
1. izdaci za plate, naknade, robe i usluge,
2. izdaci za kamate,
3. subvencije i drugi tekući transferi.

Kapitalni izdaci se odnose na:
1. sticanje kapitalne imovine,
2. nabavka zaliha,
3. sticanja zemljišta i nematerijalne imovine.

Budžetska ravnoteža se uspostavlja tako što ukupni rashodi i pomoći treba da budu jednaki ukupnim izdacima i pozajmljivanjima za otplate.

Ukoliko je iznos predviđenih izdataka veći od predviđenih prihoda pristupa se dodatnom zaduživanju.

2.3.Trezor ( riznica)

Trezor je veza između budžetskih prihoda i budžetskih rashoda. To je jedan od oblika upravljanja javnim prihodima i rashodima. Državni trezor je centralizovani model upravljanja javnim izdacima, a temelji se na principu postojanja jednog jedinstvenog računa preko koga se obavljaju sve finansijske transakcije državnog budžeta. U sistemu trezora pojedine budžetsko-potrošačke jedinice nemaju svoj indiventuali novčani račun, već su njihovi računi-podračuni dijelovi jedinstvenog novčanog računa državnog trezora. U savremenom finansijskom smislu trezor je javna institucija putem koje se u mnogim državama provodi i finansijska služba države i resor trezora je vezan za ministarstvo finansija.

Funkcija državnog trezora može se svrstati u sljedeće grupe:
1. upravljanje državnim novcom
2. upravljanje javnim dugom
3. kontrola državne imovine
4. kontrola medđunarodne pomoći i donacija
5. izvršenje budžeta
6. računovodstvo
7. revizija