OSNOVNA NAČELA UPRAVNOG POSTUPKA

Maturski, Seminarski , Maturalni i diplomski radovi iz ekonomije: menadžmenta, marketinga, finansija, elektronskog poslovanja, internet tehnologija, biznis planova, makroekonomije, mikroekonomije, preduzetništva, upravljanja ljudskim resursima, carine i porezi.

U ZUP se navode sledeća osnovna načela upravnog postupka: 1. načelo zakonitosti, 2. načelo zaštite prava građana i zaštite javnog interesa, 3. načelo efikasnosti, 4. načelo materijalne istine, 5. načelo saslušanja stranaka, 6. načelo slobodne ovene dokaza, 7. načelo samostalnosti u rešavanju, 8. načelo dvostepenosti rešavanja u upravnom postupku, 9. načelo pravnosnažnosti rešenja, 10. načelo ekonomičnosti postupka, 11. načelo pružanja pomoći neukoj stranci, 12. načelo o pravu upotrebe stranog jezika odnosno jezika i pisma naroda i narodnosti od strane stranke i drugih lica koja učestvuju u upravnom postuku.
Pravni značaj ovih osnovnih načela je s jedne strane, u tome što organi koji su ovlašćeni za propisivanje odredaba posebnog upravnog postupka moraju da vode računa pri tom propisivanju o ovim osnovnim načelima i od njih mogu odstupiti samo utoliko ukoliko je to neophodno i ukoliko sam ZUP to dopušta. Dalji značaj ovih osnovnih načela je u tome, što ukoliko i postoje odredbe posebnog upravnog postupka, one se moraju tumačiti kao izuzeci od opšteg upravnog postupka, i ukoliko te odredbe nisu dovoljno jasne, one se moraju tumačiti u skladu sa osnovnim načelima opšteg upravnog postupka. Najzad, pravni značaj ovih osnovnih načela izražava se i u obavezi organa koji primenjuju Zakon o opštem upravnom postupku i rešavaju u upravnim stvarima, da primeni materijalno-pravnih propisa moraju da vode računa o navedenim osnovnim načelima. Vodeći računa o navedenim osnovnim načelima organi i službena lica koja vode upravni postupak biće sigurni da će moći pravilno i na zakonit način rešiti konkretnu upravnu stvar.
Zbog izuzetne važnosti osnovnih načela našeg upravnog postupka pokazuje se neophodnim da svaki organ odnosno službeno lice koje prema pozitivnim propisima nadležno za vođenje upravnog postupka, upozna ova osnovna načela, jer samo poznavajući dobro ta načela organ može biti siguran da će moći pravilno primeniti formalni i materijalni propis i da neće skrenuti sa pravog puta u primeni mnogobrojnih propisa i odredaba upravnog postupka.
Ne treba gubiti iz vida isto tako i pravni značaj osnovnih načela, koji se ogleda u tom što se u smislu tih osnovnih načela moraju tumačiti sve ostale odredbe ZUP ako su nejasne. Organi koji primenjuju ZUP mogu u osnovnim načelima naći orijentaciju za pravilno primenjivanje ostalih odredaba zakona.

1. NAČELO O PRIMENI ZUP-a

Načelo o primeni ZUP-a utvrđuje da se opšti upravni postupak primenjuje na sve subjekte uprave kada u upravnim stvarima rešavaju o pravima, obavezama i pravnim interesima fizičkih i pravnih lica i drugih stranaka. Uz to, primenjuje se i na obavljanje drugih poslova utvrđenih zakonom, a to bi mogli biti poslovi izdavanja javnih isprava i vršenja upravnog nadzora.

2. NAČELO ZAKONITOSTI

Načelo zakonitosti predstavlja jedno od osnovnih načela sadržanih u ZUP. Prema ovom načelu organi koji postupaju u upravnim stvarima na koje se primenjuju odredbe ZUP rade i rešavaju na osnovu zakona i drugih propisa donetih na osnovu zakonskih ovlašćenja. Načelo zakonitosti u radu uprave sadržano je i u ustavu, po kome se svi pojedinačni akti i mere organa državne uprave i drugih organa koji vrše izvršne i upravne poslove, kao i pojedinačni akti koje organizacije donose u vršenju javnih ovlašćenja, moraju zasnivati na zakonu ili drugom zakonito donesenom propisu. Pravno dejstvo primene načela zakonitosti sastoji se s jedne strane u obavezi organa da u upravnom postupku donose rešenja na zakonu zasnovana, odnosno s druge strane u obavezi organa koji vode postupak da se pridržavaju odredaba kojima se regulišu njihova nadležnost i postupanje i prava stranaka. U prvom slučaju ovi organi su dužni da se pridržavaju svih onih materijalno-pravnih propisa koje primenjuju pri rešavanju konkretne upravne stvari, a u drugom slučaju su dužni da se pridržavaju odredaba ZUP o :nadležnosti organa za vođenje postupka, sprovođenju postupka, donošenju rešenja, rešavanju po žalbi, rešavanju o zahtevu za obnovu postupka, itd.
Sankcija za povredu načela zakonitosti sastoji se , s jedne strane, u pravu ovlašćenih lica na upotrebu pravnih sredstava-žalbe u upravnom postupku i tužbe u upravno-sudskom postupku, a s druge strane u ovlašćenju i dužnosti drugostepenog organa odnosno nadležnog suda da po žalbi odnosno po tužbi ponište, izmene ili ukinu rešenje kojim su povređeni matrijalno-pravni propisi ili odredbe postupka koje bi bile od uticaja na rešenje stvari. Ako su u pitanju povrede zakona i drugih propisa od naročito bitnog značaja, u tom slučaju će se takvo rešenje oglašavati ništavim primenom vanrednog pravnog sredstva po odredbama ZUP.
Načeklo zakonitosti dolazi do izražaja i u upravnim stvarima u kojima je organ ovlašćen da rešava po slobodnoj oceni. Organ koji je materijalnim propisom ovlašćen da rešava po slobodnoj oceni, ima prava da između više mogućih situacija izabere onu koju smatra najcelishodnijom, ali je pri donošenju rešenja u konkretnoj upravnoj stvari dužan da se pridržava odredaba upravnog postupka. Prema tome, i u ovim slučajevima organ je dužan da ceo upravni postupak sprovede na način predviđen u ZUP. Pri tome je naročito naglašeno da se i u obrazloženju rešenja koje se donosi na osnovu slobodne ocene mora navesti propis kojim je takvo ovlašćenje dato i izložiti razloge kojima se organ rukovodio pri donošenju rešenja. Ovi razlozi se ne moraju navesti kad je to u javnom interesu zakonom ili uredbom izričito predviđeno.
Zakon o opštem upravnom postupku je sem ovih ograničenja formalno-pravnog karaktera predvideo i dva ograničenja materijalnog karaktera. Prvo, ograničenje materijalno-pravnog karaktera sastoji se u odredbi da je organ, prilikom donošenja rešenja po slobodnoj oceni, dužan da se kreće u granicama datog ovlašćenja, a drugo u odredbi- da rešenje doneto po slobodnoj oceni mora biti u skladu sa ciljem propisa u kome je ovlašćenje dato.

3. NAČELO ZAŠTITE PRAVA GRAĐANA I ZAŠTITA JAVNOG INTERESA

U upravnom postupku ne postoji institucija posebnog organa čija bi dužnost bila staranje o zaštiti javnog interesa, kao što je to, na primer, javni tužilac u krivičnom postupku. Organ koji je dužan da se stara o zaštiti javnog interesa je uvek organ koji vodi upravni postupak. Međutim, uloga organa koji vodi upravni postupak ne iscrpljuje se samo u zaštiti javnog interesa, već je ovaj organ isto tako dužan da se stara i o zaštiti prava i pravnih interesa građana i drugih organizacija.
Pri vođenju postupka i rešavanju, organi su dužni da strankama omoguće da što lakše zaštite i ostvare svoja prava, vodeći pri tom računa da ostvarivanje njihovih prava ne bude na štetu prava drugih lica, niti u suprotnosti sa zakonom utvrđenim javnim interesima. Takođe, kada ovlašćeno službeno lice, s obzirom na postojeće činjenično stanje, sazna ili oceni da stranka ili drugi učesnik u postupku ima osnova za ostvarenje nekog prava, upozoriće ih na to.
Ovo načelo se odnosi kako na primenu procesnih tako i na primenu materijalnopravnih odredaba prilikom rešavanja u upravnim stvarima. Postupajući po procesnim pravilima organ je dužan da izbegne svako nepotrebno komplikovanje postupka, na primer, gde ima mesta neposrednom rešavanju po skraćenom postupku, ne bi trebalo sprovoditi poseban ispitni postupak.

4. NAČELO EFIKASNOSTI

Pojam efikasnosti nije identičan sa načelom ekonomičnosti. Iako, načelo efikasnosti pretpostavlja vođenje računa o troškovima rada organa uprave odnosno drugih organa koji rešavaju u upravnom postupku, kao i o vremenu koje predstavlja vrlo važan element, ipak se ne može identifikovati sa načelom ekonomičnosti jer se kod načela