Natalitet i mortalitet

Maturski, maturalni, seminarski, diplomski i master radovi iz geografije.


Demografija se oslanja na upotrebu ogromnih količina podataka, uključujući rezultate popisa stanovništva i beleženje rođenja, braka i smrti. Prvi moderni popis je obavljen u francuskim teritorijama Severne Amerike 1665. godine, a moderni u današnjem smislu je obavljen 1801. godine u Engleskoj i Velsu kada je i određeno da će se obavljati svakih 10 godina. Ovaj metod skupljanja demografskih podataka se danas koristi u celom svetu.

U mnogim zemljama, posebno u trećem svetu, pouzdani demografski podaci se još uvek teško prikupljaju. Stanovništvo Nigerije je, na primer, tokom 1980-ih procenjeno na oko 100 miliona ljudi, dok je popisom stanovništva iz 1991. popisano manje od 89 miliona ljudi.

Važni pojmovi u demografiji:

• Opšta stopa nataliteta, godišnji broj živorođenih na hiljadu stanovnika sredinom godine posmatranja. Pošto ova mera zavisi od ukupnog stanovništva to je ona više mara rasta stanovništva nego mera nivoa rađanja.

• Opšta stopa smrtnosti ili mortaliteta, godišnji broj umrlih na 1000 stanovnika sredinom perioda posmatranja.


Natalitet

Natalitet je stručni izraz kojim se koristi demografija, a označava ukupno rađanje na određenom području u određenom vremenu. Njegova visina se meri stavljanjem u formulu broj rođene dece - obično samo živorođene - prema ukupnom broju stanovništva. Najčešće se u razne svrhe razmatranja nataliteta i problematike uz to vezane koristi stopa nataliteta.

Stopa nataliteta se obično računa na 1.000 stanovnika i to uz pomoć matematičke formule

gde n označava traženu stopu, a N broj živorođene dece na određenom području u razdoblju za koje se izračunava stopa, najčešće u godini dana.

Pored stope nataliteta za određenu zemlju, moguća su i razna drugačija računanja, za određenu regiju, za određene grupe stanovništva i slično.

Natalitet je viši u zemljama u razvoju od onog u razvijenim zemljama.

Fertilitet stanovništva

Stopa nataliteta je najjednostavniji relativni pokazatelj nataliteta jednog stanovništva. Za potpunije sagledavanje nataliteta često se pribegava i drugim pokazateljima. Jedan je opšta stopa fertiliteta koja se dobija iz količnika od ukupnog broja zivorođene dece (N) i broja zena starih od 15 do 49 godina starosti (VJ). Izražava se u promilima pa je njen obrazac:

Fertilitet je efektivno rađanje unutar grupe žena u fertilnom periodu. Potsetimo da se i natalitet odnosi na efektivno rađanje, ali unutar čitave posmatrane populacije. Kada se govori o plodnosti stanovništva često se upotrebljavaju oba termina i to kao sinonimi, mada postoji pomenuta razlika.

Sa gledišta demografskih istraživanja neophodno je razlikovanje pojmova fertilitet i fekonditet. Fertilitet, kao što je rečeno, pretstavlja efektivno rađanje u jednoj populaciji. Fekonditet je sposobnost čoveka, žene ili para da stvara potomstvo. Odsustvo sposobnosti stvaranja potomstva označava se kao sterilitet ili fiziološka neplodnost. Ona je različita od voljne neplodnosti, kao svesne odluke da se ne rađa, ili da se više ne rađa. Sterilitet je posledica ili sterilnosti jednog, ili oba partnera, ili biološke nepodudarnosti dva fiziološki plodna partnera. Kod žena se razlikuje potpuni sterilitet (kada žena nikad nije mogla da rodi) od delimičnog, do koga dolazi posle porođaja, abortusa, preležane bolesti. Pojam privremeni sterilitet označava vremenski ograničenu neplodnost. Ako njegovi uzroci nisu patološke prirode, prikladnije ga je označiti kao period neplodnosti. Posle trudnoće ili porođaja period neplodnosti naziva se post partum sterilitet.

Natalitet u svetu

Od evropskih zemalja, natalitet je najveći u Francuskoj, gde žene rađaju prosečno dvoje dece. Razlog tome je, višedecenijska politika podsticanja nataliteta koja obuhvata jeftinu zdravstvenu negu, pristupačno i jeftino čuvanje dece, poreske olakšice i velikodušno porodiljsko bolovanje. Osim Francuske, i neke nordijske zemlje poput Norveške i Danske subvencionišu dečju negu, ali majke u mnogim drugim evropskim zemljama imaju teškoće da usklade obaveze prema deci i poslu.

Stručnjaci Evropske unije su 2005. godine upozorili da bi stopa nataliteta mogla da nanese štetu ekonomiji u regionu, životnom standardu i odnosima između generacija u predstojećim godinama. Zato su mnoge vlade ovih država počele da podstiču povećanje broja novorođenčadi. Nemačka, zemlja sa najnižim natalitetom u EU, sastavila je plan za povećanje broja dečjih vrtića i donela zakon koji predviđa dodatne poreske olakšice za porodice. Italija i Španija nude novčane bonuse kako bi ohrabrili majke da imaju više dece. Međutim, stručnjaci veruju da plaćanje roditeljima da imaju više dece nije najbolja politika i da bi trebalo da podstiču žene tako što će da im omoguće više da rade.

SADRŽAJ
UVOD 3
1 Natalitet 3
1.1 Fertilitet stanovništva 4
1.2 Natalitet u svetu 4
2 Mortalitet 5
2.1 Metod analize smrtnosti 6
2.2 Pokazatelji smrtnosti 6
2.3 Smrtnost odojčadi 9
2.4 Ispitivanje diferencijalne smrtnosti 10
2.5 Uzroci smrti 10
2.6 Morbiditet (obolevanje) 12
2.7 Pokazatelji zdravstvenog stanja stanovništva 13
Zaključak 13
Literatura 14
Web izvori 14