Ciljevi, elementi i načela oporezivanja - porez i carine

Svaka država na svijetu, bez obzira na svoju veličinu teritorije, privrednu i ekonomsku razvijenost, unutrašnje uređenje ima potrebu za novčanim sredstvima kako bi mogla izvršiti i realizovati sve svoje ciljeve i zadatke, odnosno neophodna su joj sredstva za opstanak i postojanje države. Ta sredstva se obezbeđuju na različite načine i iz različitih izvora, kao što su porezi, carine, doprinosi, javni zajmovi, takse i slično.

Svaka država najveći iznos tih sredstava obezbeđuje putem naplate poreza. Sistem koji objedinjuje više vrsta poreza u jednu cjelinu jedne zemlje zovemo poreski sistem, tj. poreski sistem je skup poreskih propisa, instituta i normi povezanih u jedan mehanizam, a u svrhu ostvarivanja određene poreske politike odnosno ostvarivanje finansijskih, ekonomskih, socijalnih i drugih ciljeva države.

U zavisnosti od oblika u kojima postoje i u kojima se javljaju, poreski sistemi se dijele na:

1. Poreski monizam i
2. Poreski pluralizam

Poreski monizam predstavlja takav sistem jedne države, gdje u toj državi postoji samo jedna vrsta poreza, gdje država jedinstvenim porezom oporezuje sve privredne i druge subjekte proporcionalno njihovoj ekonomskoj sposobnosti.

Poreski pluralizam je takav poreski sistem, kojeg čini više različitih oblika poreza. On je zastupljen i prisutan u skoro svim zemljama svijeta i ima puno prednosti u odnosu na poreski monizam (poreski sistem koga čini jedan porez). Putem poreskog pluralizma omogućava se lakše prikupljanje finansijskih sredstava. Putem poreskom pluralizma moguće je vršiti diferenciranje slojeva društva, tako je moguće uvesti pojedine poreske oblike za samo pojedine kategorije stanovništva, odnosno postoji mogućnost naplate poreza, npr. porez na dohodak preko određenog iznosa dohotka ili postoji mogućnost uvođenja manjeg poreza na niža lična primanja.

Postoje dvije vrste poreza i možemo ih podijeliti u dvije grupe, i to: indirektne (porez na uvozne i izvozne dadžbine, akcize, porez na dodatnu vrijednost i sve druge poreze zaračunate na robe i usluge, uključujući i porez na promet i putarine), i direktne poreze (porez na dohodak, na kapital, na lična primanja, na imovinu, porez na naslijeđe i poklone, porez na igre na sreću i zabavne igre).

Shodno gore navedenom, možemo zaključiti, da je porez dadžbina koju država ubire za pokrivanje svojih javnih potreba.

CILJEVI OPOREZIVANJA

Oporezivanje je jedan od obilježja poreza, a osnovni cilj oporezivanja poreskih obaveznika, tj.fizičkih i pravnih lica je da se obezbjede finansijska sredstva za potrebe države kojima će država obezbjediti sredstva za javne rashode i porez ima isključivo fiskalni cilj.

Osnovni ciljevi u savremenim uslovima oporezivanja bez obzira na ekonomsko-političku strukturu i sistem privrednog razvoja države su sledeći: fiskalni, nefiskalni,
(ekonomski, socijalni, politički, demografski).

FISKALNI CILJ

Fiskalni cilj oporezivanja je obezbjeđenje od strane države finansijskih sredstava kojima će država finansirati svoje javne rashode kao što su: finansiranje vojske, policije, obrazovanja, zdravstva, socijalne zaštite, privrednih aktivnosti i formiranje rezervnog fonda, a kroz gore navedene javne rashode država će čuvati integritet zemlje, održavanje javnog reda i mira u zemlji, rad organa pravosuđa, predstavničkih tijela i uprave i izdržavanje diplomatskih predstavništva u inostranstvu.

NEFISKALNI CILJ

Nefiskalni cilj oporezivanja se manifestuje kroz djelovanje poreza na ekonomsku, socijalnu, političku i demografsku politiku i druga djelovanja u datoj zemlji.

Ekonomski efekti oporezivanja

U savremenom poreskom sistemu ekonomski efekti oporezivanja odražavaju se na brojnim oblicima djelovanja kao što su:

- ponašanje, kretanje i struktura cijena;
- razvoj grana i oblasti;
- oblik preduzeća i proces koncentracije rada i sredstava;
- privredna kretanja, odnosno veća ili manja stabilnost privrede;
- novčana tražnja i kupovna snaga na tržištu;
- efikasnost i visina investicija;
- regionalni razvoj i sklonost štednji.

Na uticaj cijene proizvoda na posredan ili neposredan način veliki uticaj ima poresko oporezivanje, odnosno poresko opterećenje, a taj uticaj se manifestuje kroz samo povećanje cijena proizvoda, a samim tim i na privredna kretanja u zemlji. Poresko opterećenje ima veliki uticaj na prestruktuiranje privrede, uvoza, izvoza, rješavanja socijalnih problema i dr.

Poreskom politikom, odnosno raznim olakšicama država može podsticati ili ometati razvoj pojedinih privrednih grana, može uticati na uvoz i izvoz određenih proizvoda i roba, može uticati i na strukturu potrošnje.